Een verbod op sociale media voor jongeren is een dwaas idee

Uiteindelijk krijgen de kwezels geen kans

Tot de vele kleine en grote decepties die het coalitieakkoord van VVD, CDA en D66 ons biedt, behoort zeker het verbod op het gebruik van sociale media door personen van vijftien jaar of jonger. In de gemaakt daadkrachtige taal van het document zelf: “Een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie voor jongeren, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn. Er komt strenger toezicht op grote online platforms, met verplichtingen tot transparantie over algoritmes en inkomsten, en met effectieve moderatie van illegale content. Verslavende, polariserende en antidemocratische algoritmes worden verboden en strafbare content moet binnen een uur na bevel van de toezichthouder worden verwijderd. We trekken hierin samen op met andere koplopers in Europa.”

Dit zal allemaal wel uit de koker van Bontenbal en de zijnen komen want confessionele partijen en hun woordvoerders hebben altijd als de ondermijnende werking van het ongebonden woord gevreesd. Een voorbeeld uit tientallen: in 1925 schreef kapelaan J.J.M. Sicking een hele brochure tegen “De Courant” omdat dit blad de misdaad, zedeloosheid en echtscheidingen zou bevorderen. De Courant was een neveneditie van De Telegraaf die vanwege de lage abonnementsprijs vooral door mensen met weinig geld werden gelezen.

In de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog voerde het door de KVP beheerste ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen een felle campagne tegen zogenaamde “beeldverhalen”, strips die onder de jeugd een enorme opgang maakten. Leerkrachten moesten ze onmiddellijk in beslag nemen. Beeldverhalen hielden de leerlingen niet alleen van het echte lezen af maar bedierven ook de moraal. In de krant kon je berichtjes vinden over politieagenten die ten huize van jonge inbrekertjes hele stapels beeldverhalen vonden.

De angst voor sociale media komt uit deze traditie voort. Men wil vanwege een exces hier en daar de toegang tot nieuwe media geheel en al verbieden.

De Courant had in de jaren twintig en dertig van alle Nederlandse dagbladen verreweg de hoogste oplage. De opgang van de strips is geen moment onderbroken geweest. Ook dit verbod op sociale media zal - als het tot stand komt - nergens toe leiden.

De tegenstanders schrijven hun bezwaren uit het oude vertrouwde boek over: de jeugd wordt bedorven. Men maakt kennis met bedenkelijke morele denkbeelden. Met doortrapte leugens proberen de vijanden onze lieve kinderen van de wijs te zijn. Wie deze vijanden zijn, hangt er een beetje van af: de kapitalisten, de Russen, de racisten.

Bovendien houden de sociale media de kinderen van het echte onderlinge contact af. Ze maken er eenzame zombies van af. Men hoopt aanhang te winnen door een en ander te koppelen aan bestaande misstanden die ook nu al verboden zijn. Dat doet ook de coalitie. Het verbod wordt direct gekoppeld aan regelingen over strafbare en illegale content. Toch zijn dat heel verschillende zaken.

Ik wou dat ik vijfenzestig jaar geleden de beschikking over sociale media had gehad. Op mijn lagere school was ik door mijn afkeer van voetbal en mijn liefde voor de schoolbibliotheek niet helemaal een doorsnee leerling. Met sociale media had ik geestverwanten gevonden. Nu stond ik tamelijk alleen. Er bestond een zekere consensus over het gegeven dat mijn gedrag achterlijk was.

Als ze straks verboden worden, staan eigenzinnige kinderen, de apartelingen weer alleen. Geloof mij: gepest en getreiterd worden ze toch wel als ze weigeren zich aan te passen bij het koekoek eenzang gedrag van de klas.

Natuurlijk onze kinderen groeien op in een onveilige wereld. Als ze door jeugdzorg niet bij sadisten in huis worden geplaatst, komen ze die op straat zelf wel tegen. Ouders wapenen hun kinderen daar tegen: ga niet met vreemden mee. Geloof niet wat ze je op de mouw willen spelden. Wees voorzichtig. Wees alert. Laat je niet in de val lokken. Dat geldt voor de virtuele wereld ook. Van een daadkrachtige regering verwacht je dat ze via het onderwijs uitgebreide programma’s realiseren waarmee kinderen geleerd worden de sociale media naar hún hand te zetten in plaats van dat zij zich daardoor laten manipuleren. Dat is heel erg uitvoerbaar. Zo’n programma bereidt leerlingen ook voor op een wereld waarin sociale media een hoofdrol spelen, ten goede en ten kwade. Met een verbod bereik je dat niet.

Dit land gaat onzekere tijden tegemoet. Wij hebben een weerbare bevolking nodig. Kinderen maak je niet weerbaar door ze de toegang tot sociale media te verbieden. Dan vallen ze na hun vijftiende als rijpe appelen in de mand van de misleiders en de profiteurs.

Het coalitieakkoord bevat nóg een passage dat qua sfeer erg vergelijkbaar is met wat men over sociale media te berde brengt.

“Wat offline strafbaar is, accepteren we online ook niet. Content die misdrijven toont, wordt online niet getolereerd, behalve in journalistieke verslaglegging. We onderzoeken of we deze content kunnen verbieden en verwijderen”.

Dit is een rechtstreekse aanval op de vrijheid van meningsuiting. De staat kan dit alleen maar realiseren door van de journalistiek een beschermd beroep te maken dat niet iedereen zomaar mag uitoefenen. Daar heb je dan een vergunning voor nodig. Besef wel dat alle videootjes die nu overal op de televisie te zien over het wangedrag van ICE, strafbaar zijn als dit voorstel wordt uitgevoerd. Dat je gepakt wordt als je mishandelingen op straat filmt van een soort dat de politie liever verborgen houdt om welke reden dan ooit. Geloof je dat de soep niet zo heet gegeten wordt als hij in dit gave land wordt opgediend? Droom verder.

Nog een argument tot slot: de paragraaf met het verbod op sociale media voor jongeren bevat verschillende passages over het beschermen jongeren tegen misleidende reclame en afbetalingsregelingen die mensen gemakkelijk in de problemen brengen. Dit zijn regelingen die in de fysieke maatschappij al lang bestaan. Dat breng je tot stand door die praktijken aan te pakken, niet door de sociale media te verbieden. Het is een bekende propagandatruc om dingen die fundamenteel van elkaar verschillen, bij elkaar te plakken om het publiek te misleiden.

Maar goed: waar maakt een mens zich druk over? Binnen een paar maanden na het verbod zullen er appjes op de markt waarmee je het makkelijk kunt omzeilen. Om dat tegen te gaan moet je waarschijnlijk hulp vragen aan de ayatollahs.

Toch blijft een verbod op sociale media voor jongeren een dwaas idee. Aan die beeldverhalen wisten ze in die tijd ook te komen. Uiteindelijk krijgen de kwezels geen kans.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´n schandelijke compensatie is geboden voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: Jetten, de deceptie.