Een psychiatrische diagnose mag in de rechtszaal geen joker zijn

In het publieke debat gaat het bij schizofrenie bijna uitsluitend over maatschappelijke onrust en sociale veiligheid. Maar in werkelijkheid zijn patiënten met deze ernstige psychiatrische aandoening veel vaker slachtoffer van geweld dan verdachte. Maar zodra de rechter zich buigt over het letsel dat hen is toegebracht, keert hun diagnose zich echter als een boemerang tegen hen.

Sprong uit het raam
Mijn dochter werd het slachtoffer van een ernstig geweldsmisdrijf. Om het vege lijf te redden, zag zij geen andere uitweg dan uit het raam te springen. Zij overleefde het ternauwernood.

Die bewuste avond stelde de psychiater in het ziekenhuis vast dat zij op het moment van het misdrijf helder was en absoluut niet in een psychose verkeerde. Zij kon feitelijk en overtuigend verklaren wat er was voorgevallen en waarom zij uit het raam was gesprongen.

Een jaar later diende de zaak voor de rechtbank en las ik haar slachtofferverklaring voor. De advocaat van de verdachte wierp zich in de zaal op als psychiatrisch deskundige. Hij wapperde met een A4'tje en las een definitie voor van schizofrenie. Mijn dochters verklaring wuifde hij weg als 'van generlei waarde'. Daarmee degradeerde hij haar als een mens zonder enige betekenis. 

De verdachte was niet aanwezig. Zijn auto was in reparatie en hij had niets met het OV. Blijkens het proces-verbaal noemde hij mijn dochter 'geen toppertje, een straatsletje.'

De rechter sprak hem vrij wegens gebrek aan bewijs. Het pistool was nooit boven water gekomen.

Systeemblindheid
Het strafrecht draait om waarheidsvinding en feiten. Een psychiatrische diagnose van een slachtoffer mag voor de verdediging nooit als joker worden ingezet. Zodra een advocaat de troefkaart 'psychotisch' trekt, lijkt het kritische denkvermogen in de zittingzaal soms te verdwijnen. Daarmee geven juristen een gevaarlijk signaal af: wie een psychiatrisch stempel draagt, hoef je nooit serieus te nemen.

Het Schadefonds Geweldsmisdrijven zag het anders en kende mijn dochter later een uitkering toe en erkende daarmee wél haar slachtofferschap.

Zorgvuldige rechtspraak voor kwetsbaren
Rechters en officieren van justitie zijn de hoeders van onze rechtstaat. Een psychiatrische aandoening sluit niet uit dat iemand de werkelijkheid spreekt. Als een behandelend psychiater vaststelt dat er geen sprake was van een psychose op het moment van het delict, mag een advocaat van de belager dat oordeel niet achteloos aan de kant schuiven.

Mijn dochter is behalve een ggz-patiënt een mens met rechten. De ketenpartners in de rechtspraak moeten de feiten van het delict in ogenschouw nemen, maar ook oog hebben voor de bijzondere positie van kwetsbare slachtoffers zoals mijn dochter. Pas als Vrouwe Justitia patiënten met schizofrenie ziet als volwaardige burgers - die zorg nodig hebben wanneer hun psychische toestand een reëel risico vormt voor zichzelf of anderen én voor hen opkomt wanneer ze slachtoffer zijn - is er sprake van echte gerechtigheid.