Een pleger is geen pleger

De nieuwe aanpak van Geweld tegen vrouwen van de gemeente Utrecht slaat de plank, ondanks wat mooie toezeggingen, hier en daar nog behoorlijk mis.

“Hij kan er niets aan doen, hij had zelf gewoon een moeilijke jeugd.” Het is de gedachte die mij veel te lang in een gewelddadige relatie hield. Het is wat mij was geleerd, niet door mijn familie of vrienden maar door een maatschappij waarin iedereen geacht wordt slachtoffer te zijn van geweld, zowel plegers als degenen die aan de ontvangende kant staan. Het is deel van de gewraakte genderneutrale aanpak van geweld, waarvoor Nederland door de Europese Commissie al meermaals op de vingers is getikt. Maar het zit diep, het idee dat geweld per ongeluk gebeurt.

In de raadsbrief Aanpak Geweld tegen vrouwen die de gemeenteraad vrijdag 6 februari in de mail kreeg staat een prachtige zin. “Plegers kampen vaak zelf met trauma’s, machtsdynamieken en intergenerationele patronen die hun gedrag mede vormgeven”. Het is het soort zin waar de meeste beleidsmedewerkers van smullen. Hij klinkt serieus en plechtig zonder dat we benoemen waar het probleem precies zit. Het is het soort zin die je op veel manieren kan uitleggen. Want hoe kampt iemand met machtsdynamieken? Het is een diagnose die ik niet eerder hoorde. Het is taal die niet zou misstaan in een gedicht. Het is ook taal die op een subtiele manier de verantwoordelijkheid weg stuurt van degene die geweld pleegt. “Ach hij bedoelde het niet zo, hij heeft last van machtsdynamieken.”

De zin wordt gevolgd door het prachtige: ”Door vroegtijdig in te zetten op inzicht, begeleiding en herstel van onderliggende problemen, verkleinen we de kans op herhaling en creëren we blijvende veiligheid. Zo wordt geweld niet alleen gestopt, maar daadwerkelijk voorkomen.” Wat een vondst. We kunnen geweld voorkomen door vroegtijdig in te zetten op het herstel van onderliggende problemen van plegers. Ik vind het knap, geweld voorkomen door middel van pleger-aanpak. Is de pleger wel een pleger als het geweld is gestopt nog voordat het begon? Afgezien van de retorische zwakte is deze zin op nog een punt problematisch. Het zet plegers van geweld weg als de echte slachtoffers.

Binnen de theorie over geweld tegen vrouwen is er een Engelstalige afkorting die veel meer mensen zouden moeten kennen. DARVO. Het staat voor Defend, Argue and Reverse Victim and Offender. En als je de term eenmaal ziet kan je hem overal toepassen. Een politieagent die in Utrecht jonge moslima’s slaat en daarvoor kritiek krijgt? Hij is het echte slachtoffer! Hij moest zelfs onderduiken met zijn gezin. Een man die zijn vrouw wurgt omdat ze niet doet wat hij wil? Hij heeft daar zelf het meeste last van, hij had een moeilijke jeugd. Het aantal mannen dat DARVO gebruikt om de verhalen en stemmen van slachtoffers te laten verstillen is enorm. Komen er meer onthullingen van de Epstein-dossiers? Hou je ogen en oren open, DARVO is niet ver weg. Niet enkel de mannen waarvan we weten dat ze vrouwen hebben vermoord gebruiken dit, ook politici, hulpverlener en vervelende buurmannen. DARVO is overal.

Binnen beleid zou deze argumentatieve truc geen plek mogen hebben. Juist daar niet. De vele vrouwen die geweld hebben meegemaakt weten zodra ze deze constructie zien, dat veiligheid ver te zoeken is. Zolang we plegers zien als mannen die per ongeluk of uit onmacht handelen zal geen vrouw in Nederland veilig zijn. Wat wel nodig is, is echte kennis van machtsdynamieken. Niet als iets waar plegers mee kampen, maar als iets waar wij in de samenleving nog veel te weinig oog voor hebben.

Macht van mannen over vrouwen wordt in Nederland al veel te lang gewoon gevonden. Een voorbeeld hiervan is het bestempelen van vrouwen als deeltijdprinsesjes. Alsof vrouwen niet degenen zijn die met hun onbetaalde zorg werk de Nederlandse economie draaiende houden. Het begint bij een cultuur van seksistische grappen en verbloemde vrouwenhaat. Het eindigt bij het niet kunnen stoppen van intieme terreur en femicide.

In Utrecht lijkt de aanpak de goede kant op te gaan. Maar om de aanpak echt te laten landen moeten we stoppen met het herhalen van de fabeltjes die gendergerelateerd geweld in stand houden. We moeten stoppen met het verwarren van verklaringen en smoesjes. Mannen vernederen vrouwen niet uit onmacht, ze gooien niet per ongeluk met spullen, ze slaan niet vanuit blinde woede. Het gebruikte geweld is doelgericht en effectief. We moeten niet fatale verwurging daarom ook niet zien als een waarschuwingssignaal (ook iets wat in de raadsbrief naar voren komt) maar als een levensgevaarlijk eindpunt van mishandeling. We moeten de desastreuse betrokkenheid van jeugdbescherming niet zien als een oplossing maar als bewijs dat de gevaarlijke mythes over geweld hoogtij vieren (zie hiervoor ook het boek “Met liefde heeft het niets te maken” van Ariane Hendriks en Ingrid Vledder). We moeten gaan streven naar een echt gelijke verdeling van de macht tussen mannen en vrouwen.

Laat plegers van geweld eindelijk weten: We zien jullie en hier stopt het. Geef vrouwen eindelijk de macht terug. Hoor wat ze zeggen. Geef hun een stem. Want al die stemmen samen zorgen voor een verpletterend en machtig beeld. Een realiteit waarin vrouwen niet enkel slachtoffer zijn van mannen, maar van het hele systeem dat we samen hebben opgetuigd.

Geweld gedijt in duisternis. Enkel met heldere consequenties voor levensbedreigend gedrag worden vrouwen echt veilig. Machtsdynamieken zijn niet het probleem, ze zijn de oplossing.