Een oorlog kent alleen verliezers; ook Europa moet dat accepteren

Afgelopen week verschenen een heleboel opiniestukken met koppen als ‘Kiezen voor vrede als vermomde overgave’, ‘Vrede als verraad’ en ‘De kinderen van Odesa hebben niets aan onze pacifisten’. Allemaal verdedigen ze het standpunt van de Nederlandse regering, van de Europese Unie en van de NAVO: meer investeren in de oorlogsindustrie is nodig. Mijn teller voor dit soort tegen de macht aanschurkende stukjes staat inmiddels op negentien, allemaal in de spanne van een paar dagen. En ik heb er vast nog een paar gemist.

Militaire escalatie
Aanleiding voor elk van de artikelen is het vredesprotest dat zondagmiddag 27 september op de Dam in Amsterdam plaatsvindt. Onder de leus ‘Stop de oorlogskoorts’ komen diverse organisaties samen om de regering aan te sporen te stoppen met de samenleving te militariseren, en de focus te verleggen van confrontatie naar de-escalatie en vredesonderhandelingen. Europa zit op een traject van militaire escalatie, zo stellen de initiatiefnemers, en daar moeten we zo snel mogelijk vanaf.

De opiniemakers schilderen deze roep om de-escalatie af als een verkapte overgave. “Capituleren voor een bullebak”, aldus Joris Luyendijk. In de artikelen mondt dit bijna altijd uit in hetzelfde argument: je moet een vijand als Rusland juist afschrikken door militair veel sterker te zijn. Alleen dán kun je vrede afdwingen, als het even kan in onderhandelingen.

Laat dit nu precies het stokoude cliché zijn dat in 2023 door NAVO-commandant Rob Bauer en later weer door secretaris-generaal Mark Rutte werd uitgesproken: ‘Wil je vrede? Bereid je dan voor op oorlog.’

Vrede raakt juist verder weg
Nu, het is al tijden de Europese aanpak. Zeker sinds de Russische invasie in 2022, maar ook al decennia daarvoor. De NAVO heeft een conventionele slagkracht gebouwd die veel groter is dan die van Rusland. In Oost-Europa is de militaire invloedsfeer van de NAVO sinds 1999 ontzettend gegroeid. Ieder jaar worden er nu zwaardere wapens door NAVO-landen naar Oekraïne verscheept, zoals Amerikaanse Tomahawk en Brits/Franse Storm Shadow kruisrakketten. Met andere woorden, de Europese voorbereiding op oorlog is voortdurend en onmiskenbaar. Maar vrede raakt iedere dag juist verder weg.

‘Dat komt door Poetin’, is het antwoord dat in de stukken meerdere keren doorschijnt. Maar wat zou het? Wat maakt die schuldvraag nu eigenlijk uit? Voorbereiden op oorlog brengt vrede overduidelijk niet dichterbij, dat is de correctie die de vredesbeweging wil maken. Het is niet meer dan redelijk een andere aanpak te eisen, afgezien nog van alle schade die militarisering brengt voor sociale zekerheid en het klimaat.

Wat is solidariteit?
Maar, zo vraagt Casper Wits in De Volkskrant, betekent de vredespolitiek niet de onderwerping van Oekraïne? Daar hebben de kinderen van Odesa namelijk niets aan, aldus Tommie Wieringa.

De aanname dat de Oekraïnse bevolking gebaat is bij het voortduren van deze oorlog is naïef. Het is geen bevrijdingsstrijd maar een verschrikkelijke en uitzichtsloze gehaktmolen, een bloedbad dat inmiddels al langer duurt dan de Eerste Wereldoorlog. Ruim 2 miljoen Russische en Oekraïnse militairen zijn de afgelopen vier jaar gesneuveld, vermist of gewond. De Poolse premier Donald Tusk onthulde onlangs dat er op het moment 27.000 Oekraïnse soldaten per maand gedood worden. In Oekraïne en Rusland proberen steeds meer mensen de strenge dienstplicht te ontsnappen. Van de Oekraïners wil 66% zo snel mogelijk een onderhandeld einde aan de oorlog. Wat betekent solidariteit in zo’n situatie?

Probeer niet koste wat kost te winnen
Het lijkt er op dat in de Nederlandse politiek de inzet nog altijd is dat Rusland uiteindelijk verslagen kan worden. Maar is dat überhaupt een optie? De Nederlandse AIVD en MIVD lieten eerder dit jaar al aan de Tweede Kamer weten: voor Rusland is deze oorlog “existentieel”, wat suggereert dat overgave voor Rusland realistisch geen optie is. Zonder compromis zou Poetin tot het uiterste kunnen gaan. Zoals hoogleraar internationale politiek Tom Sauer in een interview in HP de Tijd al waarschuwt: die compromisloze lijn kan leiden tot een kernoorlog. Daar is niemand bij gebaat. Nederland niet, en Oekraïne al helemaal niet (want die zullen het eerst geraakt worden). Aan blijven sturen op een volledige neersabeling van Rusland of volledige Europese overwinning is dan ook irrationeel. Het brengt miljoenen levens in gevaar.

Daarom is de roep om de-escalatie de enige verstandige. En daarvoor moet de focus verlegd worden, van confrontatie naar oprechte vredesonderhandelingen. Sauer ergert zich aan het feit dat Europese politici nog steeds geen enkele poging doen om te praten met de Russische president. “We hebben alle rationele redenen om die oorlog tot een einde te brengen – humanitaire, economische, klimatologische – maar we doen zelfs niet de moeite.”