Een minderheidskabinet is ideaal, dat moeten Nederlandse politici nog leren

We hebben een minderheidskabinet. Voor Nederland is dat bijzonder, voor andere landen (zoals Denemarken, Noorwegen en Zweden) is het al járen een stabiele regeringsvorm. Maar het vereist wel een houding van geven en nemen -per onderwerp-. Het vereist flexibiliteit, vertrouwen en een lange termijn visie. Dat kwartje lijkt in Nederland maar niet te vallen. En vergeleken bij Denemarken maakt ons dat zúlke amateurs…

Een delegatie van de Tweede Kamer, Kamerleden uit de 'Commissie voor de Werkwijze', reisde naar Scandinavië om daar inspiratie op te doen over het fenomeen minderheidskabinet. Centrale vraag: hoe kan het wél? In de podcast Haagse Zaken vertelt politiek journalist Petra de Koning over de ervaringen van de Kamerleden die mee waren: Thom van Campen (VVD en Kamervoorzitter), Laura Bromet (PRO), Caroline van der Plas (BBB), Henk-Jan Oosterhuis (D66), Bart Bikkers (VVD), Inge van Dijk (CDA) en Pieter Grinwis (CU).

Eén hilarisch verschil tussen de professionele, inhoudelijke werkwijze van het parlement in Denemarken en de Kamer waar alles lijkt te draaien om uiterlijk vertoon in Nederland, werd al snel duidelijk toen de Denen licht beschaamd vertelden dat hun aantal moties was gestegen van 100 naar 200. Een verdubbeling waar ze zich toch wel zorgen over maakten. In Nederland is het aantal de afgelopen jaren tussen de 3.500 en 5.000 moties geweest.

Terecht spreekt hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Klok (in de podcast De Kamer van Klok) al maanden positief over het verschijnsel ‘minderheidskabinet’. Het is in feite de ultieme vorm van transparante besluitvorming, omdat de Kamer niet steeds wordt geconfronteerd met dichtgetimmerde regeerakkoorden en meerderheden via debatten gevonden moeten worden. Niks achterkamertjes. Hoe transparant wil je het hebben!

En de ene keer vind je die meerderheid met ‘linkse’ partijen en de andere keer met centrum of rechtse partijen. Iedereen kan successen claimen en het Kabinet kan vaart maken. Maar nee, hier roepen de populistische nitwits, de bestuurlijke amateurtoneelspelers, de inhoudsloze ChatGPT-diva’s dat hEt kABiNeT mÓEt KiEZen oVEr LiNKs ÒFFff oVeR rEChTs… Welnee, stelletje incompetente pluchefiguranten! Dat zou je ‘moeten’ doen bij steun via een vaste gedoogconstructie!

Een minderheidskabinet steunt op wisselende partners. Dat is juist één van de belangrijkste voordelen. Daarbij is het dus professioneel (wie kent dat woord nog in de Tweede Kamer) dat als je bijvoorbeeld op het onderwerp Belastingen onderhandelt en debatteert, dat je dan ook op dat onderwerp geeft en neemt. Concessies doet.

Noem het de Zalmnorm (al is dat iets voor de voorjaarsnota), maar het getuigt van het serieus nemen van je taak als bewindspersoon en volksvertegenwoordiger als je verschuivingen van geld binnen een departementsbegroting oplost. Dat je niet €300 miljoen euro uit de Zorgbegroting verplaatst om een gat bij Onderwijs te dichten.

En het is dezelfde donkere-straatjes-sjaggeraars-mentaliteit als je ‘wel steun aan een Belastingplan wil geven, mits de Spreidingswet wordt opengebroken’ of ‘mits abortus weer illegaal wordt verklaard’. “Steuntje kopen?” Dat soort praktijken maken de overheid in de uitvoering hoogst onbetrouwbaar.

In Denemarken hebben ze langetermijnplannen en langetermijnbeleid, die over kabinetten heen tóch worden doorgezet. Dát zorgt voor rust in de portemonnee, omdat er dan ook flinke investeringen gedaan kunnen worden in bijvoorbeeld infrastructuur of energienetten zonder dat uitvoerende partijen bang moeten zijn dat hun investeringen door veranderende politieke wind ineens verdampen.

‘Het is saaie politiek,’ zeggen sommige Kamerleden op het werkbezoek in Denemarken. Misschien was dat ‘ironisch bedoeld’, maar ik vind dat op dergelijk bestuurlijk onbenul ontslag op staande voet zou moeten staan. Waarvoor krijgen die gekozen volksvertegenwoordigers dat riante salaris? Voor ‘De Show’!?

Ga goede wetten maken!