Eén Koningsdag, twee werelden

Koningsdag betekent voor de meeste mensen: oranje toeters, een kleedje vol oud speelgoed en een lauwe suikerspin. Maar de ene vrijmarkt is de andere niet. Dit jaar ging ik naar twee vrijmarkten en ik nam mijn dochter mee, met haar kleedje en verkoopspulletjes.

Ik woon om de hoek van de Leyweg in Den Haag. De wijk is arm, en de vrijmarkt laat dat zien. Als een spiegel. Voor wie er niet vandaan komt, is het hier ook nog iets anders: het schrikbeeld van Wilders en heel rechts Nederland. De meeste vrouwen, zowel jong als oud, droegen een hoofddoek, sommigen een gezichtsluier. Mannen met baarden in djellaba's. De talen om me heen waren Arabisch, Turks. De weinige witte mensen spraken duidelijk ook geen Nederlands maar een Oost-Europese taal. Maar als je hier woont, zie je gewoon je buren: mensen die hun kinderen naar school brengen, die hier hun boodschappen halen. Mensen die weten wat dingen kosten, die op Koningsdag naar buiten komen omdat dat een kans is om spullen te kopen voor een prikkie.

De sfeer op de markt was zakelijk. Het was er een stromende massa: overal mensen, kinderwagens, kinderen aan de hand. Grote rollende koffers vol tweedehands kleding, meegenomen, gesorteerd, uitgestald en aan het einde van de dag weer ingepakt. Anderen kwamen met lege koffers en trolleys om juist kleding en spullen in te slaan. "Eén euro? Nee, vijftig cent." Er wordt onderhandeld met een ernst die weinig ruimte laat voor luchthartigheid. Hier kom je niet voor de gezelligheid. Je komt omdat vijftig cent telt.

Dit jaar gingen we voor het eerst ook naar de Huijgensstraat. En daar zag ik mijn dochter veranderen van gezicht. Ze keek een beetje vervreemd om zich heen. Het was er overzichtelijk, bijna dorps. Mensen slenterden in hun oranje kleding op hun gemak langs de kraampjes: hipsters, studenten, buurtbewoners met een linnen tas. Je kon stilstaan bij een vintage boek zonder omvergelopen te worden. De kraampjes lagen vol met dingen die iemand niet meer nodig had; niet omdat het moest, maar omdat het leuk was.

Er hing een ontspannen feestelijkheid, oranje en onbekommerd. We aten een poffertje, mijn dochter deed mee aan een spelletje, we liepen gewoon rond zonder op te letten wat er met ons kleedje gebeurde. "Dit lijkt op een echte Koningsdag," zei mijn kind. Ik begreep wat ze bedoelde. De Huijgensstraat lijkt op wat je op televisie ziet. Maar de Leyweg is ook Koningsdag. Alleen kent de televisie die niet.

Twee wijken, een paar kilometer uit elkaar. Op de Leyweg is de vrijmarkt overleven, een kans, vindingrijkheid. Op de Huijgensstraat is hij nostalgie, vermaak, een feestje dat je je kunt veroorloven. Beide zijn echt. Maar ze weerspiegelen een stad die zichzelf niet tegenkomt. Waarin arme en rijke wijken naast elkaar bestaan zonder elkaar te kennen, en waarin Koningsdag, het feest van nationale eenheid, dat verschil eerder zichtbaar maakt dan overbrugt.