Échte televisie

Het leuke van dit medium is dat feitelijk alles kan. Het oog op de wereld, nieuwsfeiten, stompzinnige quizjes, sterk drama, documentaires, film, enfin… anything goes. Dat is met de intrede van kijkcijfergeilheid, netmanagerswaanzin en het conceptdenken uiteraard allemaal al een jaartje of twintig uit het raam.

Onbenoemlijk jammer, want al die malle experimenten en ongebreidelde creatieve drang bracht niet alleen monsters, maar ook prachtig, bijna verstilde kunst voort. De televisie was een bewegend schilderij waar je je al dan niet aan overgaf. Bewegend behang met het bijna contemplatieve karakter van een aquarium.

Dergelijke tv werd o.a. bedreven in het programma ‘De Keuringsdient van Waarde’ maar vooral in diens spin-off ‘Klootwijk aan zee’ (2006). Culinair journalist/columnist Wouter Klootwijk slurpt, zuigt en stottert zich door deze geweldige anti-televisie-serie heen met het aanstekelijk enthousiasme van een kind van zes.

Met het succes van het zeer ironische consumentenprogramma ‘Keuringsdient…’ ontstond er een podium voor Klootwijk om op dezelfde voet zijn culinaire interesses na te jagen. Zijn wereldvreemdheid en enigszins bemoeizuchtige karakter had hem al eerder, als het fameuze duo ‘De Boer en de Cocq’, geïntroduceerd als een gastronomisch ‘enfant terrible’ die ontnuchterend goed wist waar Abraham de mosterd haalde maar zich voordeed als een ‘Dom-Boertje-Van-Buuten’.                                                              

Alles drie keer vragen, en bij beantwoording, ook dát nog bevragen. (“Worden ze dan gekookt?”-“Ze zijn dus gekookt?!”-“Dus deze zijn gekookt hè?”). Hij dreef restaurateurs en producenten tot wanhoop maar charmeerde zijn tv-publiek tegelijkertijd met zijn onbeholpen, grove maar altijd enthousiaste verschijning.                      

Met het haar steevast in de war (coupe tegenwind) beweegt de zachtaardige reus zich snuivend, gnuivend, puffend, huffend, steunend en slurpend door het beeld. Een verkeerde ademhaling kenmerkt daarbij Klootwijks stem. Hij is het kind dat buiten adem zijn fiets in de berm kwakt en ons ademloos informeert over zijn nieuwe bevindingen. Zich ogenschijnlijk geen moment bewust van de camera (en van zijn slissende ademhaling) struint hij, schijnbaar onaangekondigd maar overduidelijk geënsceneerd, overal naar binnen en steekt zijn onschuldige neus in zaken waar het eten en drinken aangaat.

Geen fabrikant, leverancier of producent leek veilig voor zijn naïeve vragen-naar-de-bekende-weg maar tevens daarmee blootleggende onzin-voedingsindustriële-verhalen.

Hilarisch van eenvoud en schoonheid zijn de knullige gesprekjes die zich dan ontrollen. Na het informele “Hé” en “Hoi!” (Wouter kent iedereen en iedereen kent Wouter) volgt zo’n legendarisch tweegesprek tussen haringhandelaar en Klootwijk. Omineuze muziek en sobere beelden ondersteunen de onheilstijding. Regiseusse Benthe Forrer registreerde Klootwijks queeste steevast alsof wij er zelf bij waren met een minimum aan visuele franje, precies als de figuur van Klootwijk zelf eigenlijk.

-“Je hebt geen haring.”
-“Nee, ik heb geen haring. Nee, helaas niet.”
-“..maar het eh, dat zal wel komen… moet ook de tijd hebben.”
-“Fabriek staat leeg beneden.”
-“Ja.”
“Ja, daar kunnen we niks aan doen… wij eh,.. wachten op de grondstof, maar het moet wel goed wezen… moet wel goed wezen.”
-“Is niet goed?”
-“Nee, het is nog niet eh… goed… het komt wel langzaam er aan maar is eh… nog niet vet genoeg.”
-“Wat mankeert er aan?”
-“Ja, eh… het is gewoon te koud geweest in het water… dat eh… dit voorjaar.”

Gesprekjes van een bijna hypnotische schoonheid.

Smikkelend en smullend deelt de journalist vervolgens interessante weetjes en laat zijn gespreksgenoten in oer-Hollands hun lullepotje doen. “Stikgezellag hei! Garnoaln pelln voor m’n eigen of tante Jo, zo geet dat. Cluppie voor de heilen buurte!”.

Zo komt de argeloze kijker ook te weten dat gevlochten lijnen bij het vissen een maximaal rendement opleveren en dat inktvis zijn eigen gewicht per dag (!) op eet. Dat tongen een bijzonder paai-spel hebben, kabeljauw reageert op elkaars geluiden maar dat ook doen op muziek van de Dire Straits en dat iedere garnaal eigenlijk begint als mannetje en evolueert naar vrouwtje.

Klootwijk deinst niet terug voor het bakken van een zeester, is in zijn element tussen de elementen, nergens vies van en banjert vrolijk gelaarsd een trawler op waar een prachtig ritueel zich voor onze verbaasde ogen ontvouwt. Een garnaal aan de haak, kabeljauw van 15 kilo, letterlijk schoon aan de haak, doodgestoken en zo het ijs in.

Televisie zou met dit soort voor-een-appel-en-een-ei-producties beslist nog altijd hoge, artistieke ogen gooien. Dat staat buiten kijf. Tenzij men natuurlijk de mening is toegedaan dat televisie een verloren medium is waar uitsluitend commerciële content gedijt…