Dit kabinet heeft een somber mensbeeld waarin wantrouwen het vertrekpunt is

De komende week spreekt de Tweede Kamer over de begroting van Sociale Zaken: over werk, inkomen en bestaanszekerheid. Tegelijk gaan inwoners in veel gemeenten op 18 maart naar de stembus voor de gemeenteraad. Dat lijken twee verschillende werelden, maar in werkelijkheid draait het om dezelfde vraag: wat gebeurt er met mensen als het tegenzit?

Wat in Den Haag wordt bedacht, wordt lokaal gevoeld: in gemeenten, bij wijkteams, schuldhulpverleners en uiteindelijk thuis, aan de keukentafel. Dáár blijkt of beleid houvast biedt of onzekerheid vergroot. Toch vertrekt dit kabinet opnieuw vanuit een hardnekkig idee: dat problemen vooral worden opgelost door mensen harder te prikkelen, strakker te controleren en sneller te sanctioneren. Dat is niet alleen een misvatting, het is ook een somber mensbeeld, waarin wantrouwen het vertrekpunt is. We kennen het uit jaren VVD-beleid. En het pijnlijke is dat die toon opnieuw richtinggevend is bij kabinet-Jetten. Het gevolg is voorspelbaar: een overheid die harder wordt, terwijl het leven voor veel mensen al hard genoeg is.

Bestaanszekerheid is geen abstract beleidsbegrip. Het is kunnen slapen als je baan onverwacht wegvalt. Een scheiding kunnen op vangen zonder direct in de schulden te raken. Weten dat je kind de zorg krijgt die nodig is. En dat de huur betaald kan worden, ook als boodschappen en energie duurder worden.

In een fatsoenlijk land is het vangnet iets wat we samen organiseren. Omdat iedereen kwetsbaar kan worden, door ontslag, ziekte, pech of een opeenstapeling van tegenslagen. Wie die zekerheid afbreekt, maakt de samenleving niet sterker, maar brozer.

Dat zie je bij werk, waar strengere regels mensen niet vooruithelpen maar juist sneller richting tijdelijk en onzeker werk duwen. En bij ziekte en arbeidsongeschiktheid, waar steeds herkeuren, controleren en wantrouwen niemand beter maakt, maar wel de onzekerheid vergroten. En wie ooit tussen loketten heeft vastgezeten of maanden heeft moeten wachten op duidelijkheid, weet hoe ontwrichtend dat is.

De rekening komt vervolgens terecht bij gemeenten. Daar zien we iedere dag wat er gebeurt als landelijke zekerheid wordt afgebouwd. In onze wijken wordt dat pijnlijk concreet: stijgende armoede, groeiende dakloosheid, kinderen die slapen in schimmelwoningen en jongeren die opgroeien met te weinig perspectief. Dan meldt iemand zich niet bij de eerste betalingsachterstand bij schuldhulpverlening, maar pas wanneer de aanmaningen en boetes zich hebben opgestapeld. Dan komt jeugdzorg pas in beeld als problemen thuis al zijn geëscaleerd. Dan worden wijkteams geacht te repareren wat eerder voorkomen had kunnen worden.

Dat is geen efficiënt bestuur. Dat is problemen doorschuiven totdat ze duurder en schadelijker worden.

Opvallend is bovendien wie steeds de les krijgt gelezen: de bijstandsgerechtigde, de flexwerker, de alleenstaande ouder, de zieke werknemer. Veel minder streng is de toon richting degenen die onzekerheid veroorzaken: verhuurders die torenhoge huren vragen, werkgevers die structureel tijdelijke contracten stapelen, en een overheid die blijft vasthouden aan een toeslagenstelsel gebouwd op wantrouwen.

Precies daar zit het politieke verschil. Dit kabinet behandelt zekerheid als iets dat je eerst moet verdienen. Wij zien het als iets wat een beschaafd land zijn inwoners behoort te bieden.

Wie bestaanszekerheid serieus neemt, begint bij drie eenvoudige inzichten. Voorkomen is beter dan repareren. Vertrouwen werkt beter dan wantrouwen. En zekerheid maakt een samenleving sterker. Mensen kunnen pas meedoen en voor anderen zorgen als ze weten dat ze niet meteen door het ijs zakken wanneer het leven tegenzit.

Daarom horen de keuzes bij de begroting van Sociale Zaken samen te vallen met de richting die we lokaal kiezen. In gemeenten waar wij verantwoordelijkheid dragen — en zeker waar we de grootste worden — doen we wat binnen onze mogelijkheden ligt om te voorkomen dat de klap terechtkomt bij inwoners met de kleinste buffers. Niet met grootse beloften, maar door de sociale basis te beschermen, drempels te verlagen en ondersteuning zo te organiseren dat mensen mee kunnen doen zonder schaamte.

Uiteindelijk is de keuze helder. Een samenleving van achterdocht en afstraffing, of een samenleving van zekerheid, menselijkheid en vertrouwen. Alle ervaring van de afgelopen jaren wijst in dezelfde richting: strenger is niet beter.

Een land wordt sterker als mensen weten: als het misgaat, sta ik er niet alleen voor.

Esmah Lahlah, Tweede Kamerlid GroenLinks-PvdA
Linda Voortman, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Utrecht
Rik Thijs en Rosa van den Nieuwenhof, lijstrekkers GroenLinks-PvdA Eindhoven
Emma van Bree, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Leiden
Quirijn Lokker en Charlotte Brand, lijsttrekkers GroenLinks-PvdA Nijmegen
Paul Smeulders, lijstrekker GroenLinks-PvdA Arnhem
Marielle Vavier, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Den Haag
Zita Pels en Sofyan MBarki, lijsttrekkers GroenLinks-PvdA Amsterdam
Jeroen Postma, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Rotterdam
Rik van Niejenhuis, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Groningen
Evelien Kostermans en Yusuf Celik, lijsttrekkers GroenLinks-PvdA Tilburg
Arjen van Drunen en Marike de Nobel, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Breda
Nathalie Kramers, lijsttrekker GroenLinks-PvdA Leeuwarden