Digitale duisternis in Iran: wanneer internetafsluiting een repressief wapen wordt

Sinds 8 januari heb ik — als Iraniër die in Nederland woont — geen contact meer kunnen krijgen met mijn familie in Iran. Geen videogesprek, geen bericht, zelfs geen kort telefoontje om te weten of ze nog in leven zijn. Dit is geen individuele ervaring. Het is de realiteit van miljoenen Iraniërs wereldwijd die plotseling in totale informatie-duisternis zijn achtergelaten. Bezorgdheid om familieleden, om vrienden, om een vaderland dat elke dag stiller en verder weg lijkt.

Wat zich momenteel in Iran afspeelt, is geen technisch mankement of “infrastructuurprobleem”. We hebben te maken met een georganiseerde digitale black-out: een bewuste maatregel waarbij internet, telefonische communicatie en toegang tot informatie tot een minimum zijn teruggebracht. In de praktijk is een samenleving van meer dan tachtig miljoen mensen afgesloten van de buitenwereld — en zelfs van zichzelf. In tegenstelling tot eerdere periodes kent deze afsluiting geen tijdelijke vensters van verbinding. Dat wijst op een duidelijke politieke wil om de informatiestroom volledig te controleren.

Het afsluiten van internet betekent niet alleen het het zwijgen opleggen aan demonstranten, maar ook het elimineren van getuigen. Zonder verbinding is het documenteren van geweld onmogelijk, het verifiëren van cijfers over doden en arrestaties onhaalbaar, en krijgt het officiële — of zelfs vervalste — narratief vrij spel. De schaarse en vertraagde berichten die het land verlaten, schetsen een context waarin zelfs gemanipuleerde beelden en door AI gegenereerde video’s worden ingezet om de waarheid te verdraaien. Digitale stilte maakt geweld onzichtbaar.

De gevolgen zijn niet louter politiek. De internetafsluiting verlamt het dagelijks leven: elektronische betalingen functioneren nauwelijks, toegang tot bankdiensten is beperkt en de aanschaf van medicijnen en basisbehoeften is voor veel gezinnen een crisis geworden. In een land dat al jaren kampt met structurele inflatie en economische uitputting, verandert deze extra druk in een instrument van repressie. Wanneer mensen moeten vechten voor brood en medicijnen, verdwijnt de ruimte voor protest.

Daarbij is er een minder zichtbaar, maar diep menselijk aspect: collectieve psychologische marteling. Miljoenen Iraniërs in de diaspora — van Europa tot Noord-Amerika en Australië — verkeren in volledige onzekerheid over hun dierbaren. Een voortdurende angst die geen dag of nacht kent. Ik ben slechts één van hen, maar deze vrees is een gedeelde ervaring binnen de Iraanse gemeenschap in ballingschap.

Internationale reacties beginnen zich af te tekenen: discussies over gerichte sancties, oproepen tot onafhankelijke onderzoeken en agendering binnen internationale instellingen. Maar de ervaring van de afgelopen jaren leert dat verklaringen alleen onvoldoende zijn. Internetafsluiting is in Iran uitgegroeid tot een meerdimensionale bestuursstrategie: ze isoleert het maatschappelijk middenveld, zet de economie onder druk, verbergt geweld en legt collectief lijden op.

Voor Europa — en in het bijzonder voor Nederland, dat zich heeft verbonden aan de internationale rechtsorde, vrijheid van informatie en de bescherming van het maatschappelijk middenveld — is de digitale black-out in Iran geen abstract “mensenrechtenprobleem”. Het gaat om een concrete, systematische schending van fundamentele rechten die rechtstreeks botst met internationale verplichtingen van staten. Het opzettelijk afsluiten van internet belemmert toegang tot informatie, familiecontact, documentatie van geweld en zelfs vitale diensten. In het internationaal recht kan dit niet worden beschouwd als een neutrale of interne aangelegenheid.

De vraag is dan ook onontkoombaar:

Wanneer een staat bewust de verbinding van een heel volk met de wereld verbreekt om geweld aan het zicht te onttrekken, hoe lang blijft Europa dan nog toeschouwer?

Zijn Nederland en de Europese Unie bereid om internetafsluiting te erkennen als een vorm van collectieve repressie en dit te vertalen naar gerichte sancties, juridische stappen en daadwerkelijke politieke druk?

Miljoenen Iraniërs — in het land zelf en in ballingschap — betalen dagelijks de prijs van deze communicatiestilte. Wat vandaag in Iran gebeurt, is geen theoretisch experiment, maar een realiteit die elke dag het leven, de veiligheid en de menselijke waardigheid aantast. Als het afsluiten van internet zonder consequenties blijft, wordt aan de wereld een gevaarlijke boodschap afgegeven: dat in het digitale tijdperk niet alleen communicatie, maar ook de waarheid zelf met één druk op de knop kan worden uitgeschakeld.