Dierenmishandeling moet ons boos maken

De beelden die BNNVARA in BOOS uitzond, zijn vanzelfsprekend misselijkmakend. Een gezonde geest moet walgen van dierenmishandeling.

De actiegroep Ongehoord filmde bij vier veehouders en we konden zien hoe dieren ernstig werden mishandeld. De plegers zijn misdadigers en verdienen zware straffen. Dierenmishandeling is immers geen overtreding, maar een misdrijf.

Pak deze mensen op, daag ze voor de rechter en hopelijk komt die tot een maximale celstraf van drie jaar. Te laag, maar het is een begin om nu eens echt structurele dierenmishandeling binnen de intensieve veehouderij aan te pakken. Voorbij de verontwaardiging van één televisieprogramma of een artikel in de krant.

Daarnaast zijn er de andere discussies die steeds weer terugkomen, waarbij er met morele verontwaardiging wordt gereageerd.

De intensieve veehouderij laat geen ruimte voor een fatsoenlijke omgang met dieren. De intrinsieke waarde van dieren – dus hun waarde los van het nut voor de mens – zijn woorden op papier. In de intensieve veehouderij zijn kippen, varkens, kalveren, konijnen en noem alle dieren maar op de moderne slaven van deze tijd, die letterlijk met hun eigen leven betalen. Gewoon de feiten.

Hoe is deze uitbuiting van dieren te veranderen en stop te zetten? In deze discussie zijn er de abolitionisten en de hervormers. Ook trouwens de ongeïnteresseerden, de onverschiligen en degenen die dieren als object blijven zien.

Laat het duidelijk zijn dat hervormers vaak ook abolitionisten zijn, maar inzien dat een directe afschaffing onmogelijk is. Zij zien weinig kans of heil in een revolutie en kiezen voor de weg van geleidelijke veranderingen. Hoe pijnlijk ook.

Nogmaals, ik herhaal: ieder leed van dieren – zoals te zien op de beelden – is volstrekt abject, zelfs in strijd met de huidige wetgeving en zonder enige twijfel verdienen deze misdadigers – laten we ze ook gewoon schoften noemen, dat zijn ze – een zware straf.

Echter, het is van belang in te zien dat de motivatie van de actiegroep natuurlijk gegrond is in een morele overtuiging – die ik deel – maar dat zij ook blijkbaar een motivatie vinden die gebaseerd is op een grote afkeer van de werkwijze van de gematigde realisten.

En die tweede motivatie wijs ik af, omdat het dierenleed er juist door in stand blijft. Ook omdat ik een realistische idealist ben, net zoals velen bij Wakker Dier, de Dierenbescherming, de innovatieve geesten bij de boeren en supermarkten.

Ik ga hier geen systeem verdedigen, want alles in mij pleit voor de afschaffing van speciesisme. Maar wel moet je kijken naar haalbaarheid en niet de makkelijke weg kiezen van het afbreken van goede initiatieven van dierenbeschermers, boeren en supermarkten.

Het gebruik – of misbruik – van dieren is waarschijnlijk de grootste blinde misdaad van de mens in 11.000 jaar beschaving. De mens als middelpunt, met het dier als zaak, goed of object, zal over een paar honderd jaar leiden tot excuses van mensen. Excuses gebaseerd op de afschaffing van de slavernij van dieren.

Echter, op dit moment in de tijd, cultuur en plaats verdient bijvoorbeeld het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming steun. Om de simpele reden dat het miljoenen dieren een iets beter en soms aanzienlijk beter leven geeft.

Ook omdat het een hysterische illusie is dat 95 procent van de vlees- en viseters na afschaffing van het Beter Leven keurmerk ineens halleluja gaat zingen bij elke vleesvervanger in de schappen. Tot slot omdat er op dit moment geen alternatieven zijn.

Ik bedoel niet de vegan of vegetarische alternatieven, die zijn er wel degelijk. Maar de overheid stelt geen substantieel betere regels voor dierenwelzijn vast en de sector zit gevangen in het verleden en kijkt naar de portemonnee van de boeren. De alternatieven voor het keurmerk zijn niet te vinden in het wetgevingsproces en ook niet door een mea culpa van de sector.

De toekomst geeft hoop. Nog deze eeuw - snel - zien we kweekvlees, 3D-geprint vlees en veel betere vleesvervangers de markten veroveren. Op den duur is traditioneel vlees van een mishandeld dier slechts een niche in de markt en ooit verdwijnt het uit de schappen. 

Maar morgen begint niet de zingende revolutie waarbij al het vlees verdampt en de vissen weer vrij zwemmen. Melk blijft nog even gestolen van koeien en de kippen zijn hun eieren kwijt.

Voor nu is de extremistische aanpak van de harde abolitionisten dan ook een ietwat domme en zelfs kwalijke weg. Omdat je daarmee het systeem in stand houdt en hervormingen frustreert. Ze vallen met opzet de samenwerking van supermarkten, een deel van de groene boeren en de dierenbeschermers aan. 

Betekent dit dat ik actiegroepen als Ongehoord afwijs? Integendeel. Er is binnen de sociale beweging van dierenrechten en dierenwelzijn plaats voor diverse groepen en actoren. Voor diverse tactieken binnen één strategie. Blijf filmen, blijf actievoeren!

Voor mij zijn de tactieken van Wakker Dier en de Dierenbescherming – bewezen binnen andere succesvolle sociale bewegingen – vaak verstandiger.

De beweging heeft echter ook acties van de Dierenbevrijding en Ongehoord nodig.

Dus gaat allen door tot het dier daadwerkelijk bevrijd is. Wel graag een beetje met verstand van sociale bewegingen, zonder demonstraties bij biologische slagers en laat de discussies over wie de beste mens is thuis voor de spiegel.

Hopelijk zijn politici, bestuurders, producenten en consumenten wel in staat om in te zien dat hervormingen nodig zijn en dat het niet alleen kan gaan – op dit moment – om de keuze tussen plofkip en tahoebal.

De Dierenbescherming moet doorgaan met belangenbehartiging van dieren op tal van manieren, anderen voeren een communicatieve guerrilla-woorden-beelden-oorlog en Wakker Dier opereert er een beetje tussen in.

Veganisten en vegetariërs hebben uit principe nooit vrede met dierenleed – wij ook niet, we zijn thuis planteneters – want een dier met drie sterren wordt nog steeds gehouden, getransporteerden gedood.

Maar laten we nou niet denken dat er morgen een musical komt over de overwinning van de veganproducten in de ganse wereld door weer een opname van Ongehoord.

Eerlijk gezegd de actiegroep Ongehoord en Ongehoord Nederland, die gaan de 'wereld' niet veranderen. 

Coalities maken werkt nog steeds beter. Want dieren hebben er wat aan als ze gehoord worden en er oplossingen komen die haalbaar zijn voor producenten en aanvaardbaar voor consumenten. Helaas is er flink wat tijd nodig voor grote veranderingen. 

Ongeveer 95 procent van de Nederlanders eet vlees, morgen en overmorgen. De meeste consumenten willen hun gedrag ook helemaal niet ingrijpend veranderen of structureel veel meer betalen voor vlees van dieren die onder betere omstandigheden zijn gehouden.

Het gaat nog steeds om het vlees, idioten.

Zeer onaangenaam, onredelijk, oneerlijk en zelfs ongehoord.

Dus laten we helaas maar realistisch en eerlijk zijn. Binnen het waardeloze systeem zijn innovaties en verbeteringen nodig, zodat het systeem op den duur niet meer werkt. Ook beelden van dierenmishandeling helpen. Maar geen oorlog tussen rekkelijken en preciezen. De BBB en LTO liggen in een deuk, geen dier dat een beter leven 'krijgt'.

Wat valt er nog te leren? Inspecteurs kunnen niet overal en altijd aanwezig zijn. Daarom moet technologie beter worden ingezet. Die technologie bestaat al: permanente camera's in de stallen, gekoppeld aan systemen die geweld en afwijkend gedrag signaleren. Ook onafhankelijk toezicht op wat er met de beelden gebeurt, is zeer hard nodig.

Overtredingen en misdrijven moeten ook snel duidelijke gevolgen krijgen. Bij ernstige mishandeling horen geen eindeloos blablabla, maar gewoon de intrekking van de vergunning. Zo nodig stillegging van het bedrijf en natuurlijk ook strafrechtelijke vervolging met harde straffen.

De sector zelf moet eindelijk eens inzien dat ze moeten ingrijpen. Mishandeling hoort er niet gewoon bij en is evenmin een aanvaardbaar bedrijfsrisico dat je met een boete kunt afdoen.

Supermarkten mogen een grotere rol spelen bij het verminderen van leed in hun schappen en producenten dwingen tot hervormingen.

De Dierenbescherming kan wat minder braaf zijn en meer aanwezig in publieke opinievorming, Wakker Dier mag wat meer acties voeren en de zaak onder druk houden en Ongehoord en andere actiegroepen mogen wat meer oog hebben voor betere strategieën en soms wat minder hard schreeuwen.

En de consumenten dan? Want wat me trouwens ook tegen de borst stuit, is de morele apathie. Het kleinburgerlijke gemak waarmee iedereen de verantwoordelijkheid van generatie op generatie doorschuift. Geen oog voor dierenleed, wel janken bij (bijna) ieder lijden van een soortgenoot, het klimaat rechts laten liggen, de biodiversiteit een te lastig onderwerp vinden en aan tafel een stuk dood dier blijven vreten alsof het civilisatieproces aan tafel voorbij is gegaan.

Met producenten - de meerderheid- die een geweten hebben van een kampbeul. Dat klinkt hard, maar de plaat van ze krijgen eten en ze krijgen jongen behoort tot de 'wetenschap' van de vroege middeleeuwen.

Onderzoek is steeds duidelijk: dieren ervaren pijn, stress en angst, dieren willen hun soorteigen gedrag uit te voeren en ze willen ruimte om te leven. Dieren lijden, net als mensen.

De veehouder wijst naar de consument die goedkoop vlees wil, de consument naar de supermarkt, de politiek naar de samenleving en de activist naar iedereen die het met hem oneens is.

Wie vlees (en vis, kaas en eieren) eet, moet zich nu eens echt afvragen waar het vandaan komt. Wie dierenwelzijn belangrijk vindt – welke gek niet? – moet verbeteringen steunen, maar ook eigen keuzes maken.

De beelden van BOOS horen dus tot actie te leiden: zware straffen voor de daders, betere controle, strengere handhaving en een kabinet en parlement die laten zien dat dierenwelzijn hoog op de agenda staat, omdat dieren ertoe doen.

Maar de beelden moeten niet leiden tot hosanna waarbij gedacht wordt dat de nek omdraaien van een zeer goed initiatief - wat al vele jaren miljoenen dieren een beter leven geeft - de sleutel is tot minder dieren die de nek worden omgedraaid.

Misschien kunnen we dus ook ophouden te denken dat een verbetering pas telt als die leidt tot afschaffing. Dat is ongehoorde onnozelheid.

De dieren in de werkkampen – want dat zijn het – hebben niets aan de morele schijnwedstrijd over wie de beste mens is. Want dat maakt mij ook boos.

Het allerergste is dat de emancipatie en bevrijding van dieren nog lang duurt. Langer dan ons lief is. De beelden zijn verschrikkelijk, het leven van dieren is meestal verschrikkelijk. Laten we samenwerken en laten zien dat het anders kan en moet.