
Ondoordachte amendementen. Wetten die achteraf gerepareerd moeten worden. Adviezen die worden genegeerd. In Trouw sloegen senatoren vorige week alarm over de kwaliteit van nieuwe wetgeving. Dit zijn herkenbare voorbeelden voor iedereen die zich met dierenwelzijn bezighoudt. De regering streeft naar wetten die duidelijk en handhaafbaar zijn, maar bij veel regels voor het welzijn van dieren gebeurt al jaren het omgekeerde.
Neem de regels voor kalfjes. Zij liggen vaak hun hele leven op harde en natte betonnen roosters. Wetenschappers zeggen al decennia dat dit kan leiden tot pijnlijke, ontstoken knieën. Het probleem met de wet is dat die alleen zegt dat ligplekken “comfortabel” moeten zijn. Wat comfortabel is, moet een inspecteur dus bij elk bedrijf opnieuw beoordelen en bewijzen. Dat is onwerkbaar, dus blijven harde roostervloeren de standaard.
Dan varkens. Sinds 1994 mag in Europa de staart van biggen niet routinematig worden afgeknipt. Alleen geldt er een uitzondering als varkens elkaars staart verwonden, bijvoorbeeld door verveling en uit stress. In de praktijk wordt bij 99 procent van de biggen de staart verwijderd. Hoe routinematig wil je het hebben? Maar door de vage regels valt hierop niet te handhaven.
De politiek belooft al 20 jaar dit te veranderen. In 2024 legden VVD en D66 zelfs met een amendement in de wet vast dat de veehouderij in 2040 dierwaardig moet zijn. Aan de regering de taak om dat met concrete regels waar te maken. Die regels liggen nu op tafel, in de Algemene Maatregel van Bestuur Dierwaardige Veehouderijg (AMvB) van staatssecretaris Erkens, zelf van de VVD.
Wetenschappers en maatschappelijke organisaties laten geen spaan heel van zijn beleid. Een varken krijgt nauwelijks extra ruimte: van 0,8 naar 0,9 m². Koeien krijgen niet het recht om naar buiten te gaan, en kalfjes worden nog steeds vrijwel direct na de geboorte bij hun moeder weggehaald. Een moedervarken blijft vastgeklemd tussen stangen, en kan niet vrij voor haar biggen zorgen. En kippen mogen nog steeds met tienduizenden tegelijk in overvolle stallen worden gehouden.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, die de regels straks moet controleren, vindt maar 36 procent van de normen concreet genoeg om überhaupt te kunnen handhaven. Daarbovenop kwam vorige week een onafhankelijke commissie, nota bene ingesteld door het Landbouwministerie zelf, in een vlijmscherp rapport tot de conclusie dat regels niet voldoen en niet worden gehandhaafd.
Dieren in de vleesindustrie lijden op grote schaal, aldus deze commissie. Zelfs als boeren, transporteurs en slachthuizen zich aan de wet houden. Het probleem zit in de kwaliteit van de regels zelf. En volgens de voorzitter van de commissie maakt de AMvB van Erkens daarin onvoldoende verschil.
De vraag uit de samenleving is duidelijk. Nederlanders waren terecht woedend na de recente BOOS-uitzending over varkensmishandeling. 68% van de Nederlanders wil een verbod op megastallen. 81% wil een einde aan lichamelijke ingrepen, zoals het afbranden van varkensstaarten. 80 procent van de Nederlanders wil een veehouderij waarin dieren hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen. Van links tot rechts, de overgrote meerderheid van de Nederlanders vindt dierenwelzijn belangrijk en wil dat de dieren in de vee-industrie een beter leven krijgen. Ook kiezers van VVD, D66 en CDA. Het draagvlak is er. Wat ontbreekt, is wetgeving die dierenwelzijn serieus neemt.
De senatoren pleiten in Trouw voor “rechtsstatelijk leiderschap”: de moed om regels die niet deugen niet aan te nemen. En dat geldt helaas voor de AMvB van Erkens. Bovendien heeft de Tweede Kamer een alternatief. Er ligt een initiatiefwet uit de Kamer zelf die wél concreet en handhaafbaar vastlegt wat dieren nodig hebben.
De komende weken bespreekt de Tweede Kamer beide stukken beleid. Kamerleden kunnen instemmen met regels waarvan nu al vaststaat dat ze tekortschieten, of kiezen voor een wet die waarmaakt wat de Kamer al jaren zelf belooft. Die keuze bepaalt de toekomst van jaarlijks honderden miljoenen dieren.