Dient Tata India nog wel de belangen van de staalfabriek in IJmuiden?

De toekomst van Tata Steel IJmuiden wordt steeds onzekerder. Terwijl de Nederlandse overheid, werknemers en de regio rekenen op miljardeninvesteringen in groen staal, klinken vanuit Tata Steel India steeds meer twijfels over die koers. Roel Berghuis vindt dat Nederland zich daarom moet afvragen of het meer zeggenschap over de staalfabriek moet krijgen.

Sinds 2021 presenteert Tata Steel de waterstofroute als de weg naar groen staal in IJmuiden. Die ambitie is de afgelopen jaren meerdere keren bevestigd in afspraken met de Nederlandse overheid. Recente uitspraken van de Tata-top roepen echter de vraag op hoe stevig die koers nog is.

Op 7 november 2022 bevestigde het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer opnieuw de afspraken en inspanningsverplichtingen rond de verduurzaming van Tata Steel IJmuiden. Centraal daarin staat het Direct Reduced Iron proces, waarbij uiteindelijk waterstof kan worden gebruikt als alternatief voor steenkool.

Een volgende stap volgde op 29 september 2025. Toen ondertekenden het kabinet, de provincie Noord-Holland en Tata Steel Nederland en India een Joint Letter of Intent. In die intentieverklaring spreken de partijen af zich in te spannen voor de verduurzaming van de staalproductie in IJmuiden. De verklaring moet uiteindelijk leiden tot bindende maatwerkafspraken over een schonere en meer circulaire staalproductie.

In augustus 2026 verandert de toon vanuit India. Tata Sons topman Natarajan Chandrasekaran uit openlijk kritiek op de strenge milieueisen in Nederland. Ook Tata Steel topman Thachat Viswanath Narendran waarschuwt dat de Nederlandse uitstootnormen volgens hem steeds zwaarder op het bedrijf drukken.

“Er is geen staalbedrijf in Europa dat aan dezelfde eisen moet voldoen als wij”, zegt Narendran in de media. “En dat is een discussie die wij hebben met de Nederlandse regering. We moeten wel kunnen concurreren met andere staalbedrijven in Europa.”

Tegelijkertijd rommelt het aan de top van het Tata concern. Het Financieele Dagblad meldt op 12 augustus dat er een machtsstrijd gaande is en dat Chandrasekaran zich niet opnieuw kandidaat stelt voor een volgende termijn. In een verklaring schrijft hij dat de langdurige onzekerheid over zijn herbenoeming daarbij een rol speelt.

Familiestrijd
De strijd gaat tussen de topmannen Nataranjan Chandrasekaran en Noel Tata. Noel Tata verzet zich in toenemende mate tegen investeringsplannen en wil de schuldenlast snel terugbrengen. En het lijkt ingegeven door het besluit van de Centrale Bank van India om de holding van Tata aan te merken als schaduwbank.

Een investering van 2.5 tot 4 miljard in Tata Steel Nederland is veel geld. Het besluit om investeringen, ook in IJmuiden, terug te draaien is daarmee heel dichtbij gekomen. Het lijkt er dus op dat Tata India haar positie in India belangrijker vindt dan de afspraken die zij hebben gemaakt met de Nederlandse overheid, vakbonden en de Centrale Ondernemingsraad.

Problemen stapelen zich op
Ook in IJmuiden zelf stapelen de problemen zich op. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied is een procedure begonnen die kan leiden tot intrekking van de vergunningen van Kooks en Gasfabriek 1 en 2. Het Openbaar Ministerie heeft aangekondigd Tata Steel IJmuiden strafrechtelijk te vervolgen. Daarnaast heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport bepaald dat Tata staalslak voortaan als gevaarlijk materiaal moet classificeren. Intussen groeien de voorraden staalslak op het terrein.

Tegen die achtergrond is het de vraag welke keuze Tata India maakt. Als het concern besluit niet meer fors in IJmuiden te investeren, komt het voortbestaan van de staalfabriek onder grote druk te staan. Zonder de noodzakelijke investeringen dreigt een situatie waarin de fabriek langzaam wordt afgebouwd.

Daarmee komt ook de aangekondigde miljardensteun van de Nederlandse overheid in een ander licht te staan. Staatssteun moet voldoen aan de Europese regels en mag niet zomaar worden gebruikt om een bedrijf overeind te houden. De fundamentele vraag wordt daarom steeds urgenter: wil de Nederlandse overheid de staalproductie in IJmuiden voor Nederland behouden, en zo ja, hoeveel zeggenschap wil zij daar dan tegenover stellen?

“Het ligt niet aan ons, maar aan jullie”
Tata India heeft jarenlang uitgestraald dat het voor een groene staalfabriek in IJmuiden zal gaan. Nu de eindstreep nadert dreigt de eigenaar de stekker er uit te trekken en geeft daarvan de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en Nederlandse overheid de schuld. Het komt over als: ‘het ligt niet aan ons, maar aan jullie’. Over enige zelfreflectie beschikt de Tata-eigenaar niet.

In mei 2021 presenteerde FNV Tata Steel zelf haar groen staal-plan, met steun van milieuorganisaties, omringende gemeenten en politiek Den Haag. Dat was uniek en historisch. Optimisme alom. De huidige ontwikkelingen om niet te investeren in Groen Staal zijn een mokerslag voor de staalarbeiders en de directie van de staalfabriek in IJmuiden. 

Voormalig president-commissaris van Tata Steel – Jacques Schraven – zei een tijdje geleden al in de Volkskrant: “Het zou het beste zijn als de staalfabriek in IJmuiden gewoon weer op eigen benen komt te staan.”

Nu Tata Steel India de toegezegde investeringen in de staalfabriek in IJmuiden wil heroverwegen, ligt de vraag op tafel of de Nederlandse overheid er niet verstandig aandoet om zeggenschap te veroveren in de enige staalfabriek van Nederland.