Joop

Depressie is een denkziekte

  •  
06-10-2022
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
3095 keer bekeken
  •  
ANP-308406847

Die chronische, extreme stress maakt je kop en lichaam gek en dan gaat er iets kapot. Krak. Kortsluiting.

Depressie is complex en vol nuances en tegenstrijdigheden, maar tegelijk is het ook mogelijk om de essentie in een korte tekst te beschrijven. 

Depressie is een woord dat door iedereen voor alles en nog wat wordt gebruikt en misbruikt. Het is een toestand waarin je je zo ongelooflijk wanhopig voelt dat je zelfmoord wil plegen. Depressie is dus niet 'een milde depressie', niet 'een winter­dip', niet 'een coronadepressie' en ook zeker niet je ‘depri voelen’.

Het komt niet door genen, niet door een jeugdtrauma, niet door een chemische onbalans in je hersenen en ook niet zo­maar uit de lucht vallen. Er zijn genoeg mensen met ‘verkeer­de’ genen of een jeugdtrauma die toch geen depressie hebben. Al deze dingen helpen zeker niet, maar ze zijn niet de oorzaak. 

Mensen die beweren dat ze zomaar een depressie hebben, zijn dom of ze liegen. Alles heeft oorzaken en gevolgen. Ze ontkennen de oorzaken omdat ze zich ervoor schamen, of het zijn aanstellers die niet depressief zijn. 

Wat is dan wel de oorzaak van depressie? Depressie is net als andere mentale/emotionele ‘ziekten’ een denkziekte. Er overkomt je een ramp, of twee, en je gaat piekeren. Die ramp kan een dood zijn, andere grote verliezen, grote tegenslag, vernedering, eenzaamheid, en ja, oké, ook een uitgesteld (jeugd)trauma. Maar de echte oorzaak is wat jij tegen jezelf zegt over die ramp(en). Als je aanleg hebt tot overdrijven, piekeren, perfectionisme, pessimisme en alles zo dramatiseren dat het een ramp wordt, dan is de kans op een depressie groot. Depressie/paniek is het tweede, vaak grotere probleem. Reactie erger dan oorzaak, de ‘oplossing’ erger dan het probleem. Depressie werkt averechts, maakt alles erger. 

Depressievelingen leggen hun tegenslag(en) op een pes­simistische manier uit. Hoe? Door tegen zichzelf te zeggen, te schreeuwen, te gillen, liefst elke vier seconden opnieuw, en jammer genoeg ook ’s nachts: deze gruwel­ellende gaat echt nooit meer voorbij! Mijn hele leven is kapot! En het is allemaal mijn schuld! Ik ben een mislukkeling! Ik kan dit niet meer, nooit meer oplossen. Ik zit klem. Wat ik ook doe, het lukt niet, het komt nooit meer goed. Weg leven, weg hoop, weg toekomst. Alles is kapot. Stop. La-maar. Machteloos, hopeloos, hulpeloos, zonder hoop, wanhoop. Het is de manier waarop je kijkt naar de ellende (perceptie), hoe je de ellende uitlegt en wat je tegen jezelf zegt en gilt en herhaalt. Dat is de pikzwarte kern van depressie. Word bewust van die automatische, negatieve gedachten, van de dingen die jij tegen jezelf over jezelf zegt.

Als je dat piekeren maar lang genoeg en intens genoeg doet, dan ontstaat er een enorme stress. Die chronische, extreme stress maakt je kop en lichaam gek en dan gaat er iets kapot. Krak. Kortsluiting. Dat is de biologische kant van depressie. Slaap wordt een gruwel, net als je ochtenden, je werk, je con­tacten, je eten, je relatie, je wilskracht, je libido, je humeur, je leven, alles. 

Dit ‘weten’, dat alles voorgoed kapot is, deze overweldi­gende, slopende crisis, deze totale ontreddering levert, en dat weten alleen depressievelingen, zo’n ondraaglijke, gekmakende, hersenkrakende pijn op dat je op een bepaald moment honderd procent zeker weet dat er maar één oplossing is om die pijn te stoppen. Drugs, alcohol, porno, Netflix, verliefdheid, social media, relaties, woede/geweld, alle chaos, verslaving, afleiding en lawaai, niks helpt meer. De ramp is niet te keren. Basta. Game over. Einde oefening. Na de explosie van huilen, kermen en smeken om hulp komt de implosie van apathie, zwijgen, broeden, niks doen, dood willen. Verslagen. De stilte na de storm (is oorverdovend). 

Dit zijn je reptielen­hersenen die je volledig hebben over­genomen. Dat reptiel gilt: ‘Pas op, levensgevaar, je gaat dood!’ Het wil je beschermen tegen pijn... door je pijn te doen. Het wil je beschermen tegen de dood... door je de dood in te jagen. Je bent in trance, niet wakker. Je kunt het ook in de moordende greep van doodsangst noemen. Of ego. 

Depressievelingen hebben hulp nodig, dat is zeker, maar in de eerste periode helpt niks, zo diep zit je in de put (de catch­-22 periode). Het gevoel dat je verdrinkt, dat je stikt, murw.
Toch alles proberen, pillen, therapie, sporten, zelfhulpboeken, contact met anderen, rust, doe wat je kunt (niks). 

Omdat depressie een obsessieve, dwangmatige, duivelse, soms dodelijke denkziekte is, zou ik me concentreren op je denken. Welke extreem negatieve dingen herhaal je de hele tijd in je hoofd? Ik, François, ervaringsdeskundige, weet namelijk honderd procent zeker dat jij dat continu doet. Wees je bewust van die gedachten. Kijk ernaar. Wees niet boos op die gedach­ten. Observeer die gedachten, dat is voldoende. Dat heet te­genwoordig deftig mindfulness. Kloppen die gedachten? Weet je dat heel erg zeker? Die vragen stellen, dat heet cognitieve therapie. Eindeloos herhalen. Blijf hoe dan ook aardig tegen jezelf, dat heet zelfcompassie. 

Mensen vragen: hoe kan ik mijn depressieve man/vrouw/kind/vriend(in)/kennis/collega helpen? De beste woorden hierover zijn van Henri Nouwens: ‘De vriend is die in stilte bij ons kan zijn in momenten van wanhoop of verwarring, die bij ons kan blijven in uren van verdriet en verlies, die het niet­-weten aankan en het niet­-oplossen en het niet­-helen, die met ons onder ogen ziet dat onze machteloosheid de realiteit is, dat is een vriend die om ons geeft.’ Dus geen concrete adviezen, maar langsgaan en luisteren: wees een mensch. 

Goleman zegt in Emotionele Intelligentie dat emotionele intelligentie neerkomt op één woord: karakter. Zo is er ook één woord voor depressie: wanhoop. Wanhoop is geen ziekte, maar heeft wel dezelfde symptomen als depressie en heeft erg veel tijd en aandacht nodig, van de depressieveling zelf (voel de pijn, huil, en doe alles wat je kan, inclusief een zinvol doel vinden, dat geeft hoop) en van de omgeving (zie vorige alinea). Ik noem dat liefde. Wat is liefde? Geen snoezige gevoe­lens, sentimentele oprispinkjes of romantiek (leugenachtige sprookjes die ons veel kwaad doen), nee, liefde is consistente, constructieve tijd en aandacht geven. Inclusief opbouwende kritiek. Ook aan jezelf (dat is zelfliefde). Naastenliefde, compassie, empathie, medemenselijkheid. 

Je kunt je alleen op die manier gaan gedragen (ten aanzien van jezelf en anderen) als je eerst een beslissing hebt genomen om je op die manier te gaan gedragen. Zonder beslissing ga je door met wat je deed.

Hard choices, easy life. Easy choices, hard life. 

Dit is hoofdstuk 50 van het boek Depressie, de dwangmatige denkziekte. Het verschijnt op 10 oktober 2022, de Landelijke Dag Psychische Gezondheid.

In dit bericht gaat het over zelfdoding. Mocht je daar vragen over hebben of behoefte te hebben om er over te praten, bel 0900-0113 of bezoek 113.nl

Meer over:

opinie, depressie,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (13)

Toussaint de la Serna
Toussaint de la Serna8 okt. 2022 - 10:35

Als ik het koppel aan de 'selectieve' oproep van Azarkan voor solidariteit met moslims, dan kan ik me daar wel iets bij voorstellen. :-))

Paul Spijkers
Paul Spijkers8 okt. 2022 - 2:45

Vreemde laten we liefdadig zeggen nogal persoonlijke bij-verhalingkjes.

Zandb
Zandb7 okt. 2022 - 15:00

Als je dan geen leugenaar bent, weet u wat het kost om je te laten bijstaan door een net zo deskundige psychiater als u, als die al bestaat en jouw toegewezen wordt of als je die kunt vinden? (Wel eens van de wachtlijsten - en dan met name in de jeugdzorg - gehoord?

Karingin
Karingin7 okt. 2022 - 14:09

Tsjee wat moet je hier nou van zeggen..."concentreren op je denken" is wat je "leert" bij cognitieve gedragstherapie. Heb ik gehad, hielp geen reet, ik leerde ook nix nieuws want relativeren en redeneren gaat bij mij vanzelf, maar dat helpt weinig om het gevóel dat alles verkeerd is weg te nemen (sterker nog; ik werd er alleen maar pissig en opstandig van). Het is voor een deel ook zeker iets lichamelijks, heeft met hormonen en voedingsstoffen te maken, maar ook met cel-geheugen en bovendien is het vaak iets dat is opgebouwd in een lange periode. Ik heb behoorlijk wat therapie gehad, van alles en nog wat, en dat hielp ook best wel, maar waardoor ik uiteindelijk rust heb gevonden in mezelf (jaren na de laatste therapeut) zou ik bij God niet weten

Nemo2
Nemo27 okt. 2022 - 11:31

Als dit hoofdstuk 50 is, dan vraag ik me toch wel af wat er in al die voorafgaande 49 hoofdstukken zal staan. Dit klinkt in ieder geval nogal naïef en kinderlijk. Kennelijk beschrijft de auteur zijn eigen ervaringen, maar begaat dan de onvergeeflijke fout om gelijk in één klap alle andere ervaringen, theorieën en wetenschappelijk onderzoek bij het oud vuil te zetten. Dat is typisch het kenmerk van de kwakzalver, die het beter meent te weten dan alle deskundigen. Kunnen we binnenkort hier dan ook een bijdrage van Doutzen Kroes als Coronadeskundige verwachten?

Effie2
Effie27 okt. 2022 - 10:00

Ons brein lijkt op een gereedschapskist, en het gereedschap onze gedachten. In die kist zit wat we geloven: hebben aangeleerd: wat we ons wel of niet herinneren. Dit door de behoefte ons prettig te voelen. Want wat we voelen grijpt in op onze fysieke gesteldheid. We zijn kwetsbaar. En dat maakt ons angstig. Bij aanslagen op ons welbevinden denken we doorgaans aan fysiek geweld van buitenaf. Maar nét zo schadelijk zijn de mentale aanslagen die we moeten incasseren. Zelfbescherming laat ons stoer doen, liegen, vermijden, ontkennen, afzwakken, verdoven, om niet te zijn wat we zijn. Om niet te zeggen wat we denken. ...Om minder kwetsbaar en minder angstig te zijn. Gedachten vormen denkbeelden. En denkbeelden scheppen vaak verwachtingen. Als we er niet toe kunnen komen onze verwachtingen naar beneden bij te stellen, als we onze denkbeelden niet aanpassen aan de dagelijkse realiteit, zullen we ongetwijfeld teleurgesteld raken. Een depressie ligt dan op de loer. En vervolgens transformeert ons gestel onze ellende, onze problematiek, naar ons fysieke lichaam, waar het schade in kan aanrichten. Dit transformatiemechanisme stelt ons in staat ook de actuele situaties aan te kunnen, (want het leven gaat door,) en is een in ons gestel ingebouwd overlevingsmechanisme. Accepteren en vergeven, hoe lastig ook, zijn algemeen aanvaarde uitwegen om uit ziekmakende denkbeelden te komen, waarin anders uit angst geboren gedachten aan teleurstelling en onrecht in cirkeltjes blijven ronddraaien.

Goossen2
Goossen27 okt. 2022 - 9:01

Tenenkrommend kortzichtigheid en arrogant betoog. Journalist.

1 Reactie
Volrin
Volrin7 okt. 2022 - 9:34

Inderdaad.

Pindaklaas
Pindaklaas7 okt. 2022 - 7:11

Mensen met NAH hebben naast een hele lijst van andere symptomen een grotere kans op depressie dan mensen zonder NAH. Dit is gewoon een gegeven wat goed is onderzocht. Noem dat maar aanstellerij van het reptielenbrein. Dit hele artikel is een schande.

Nejras
Nejras7 okt. 2022 - 7:04

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

Stefan U
Stefan U7 okt. 2022 - 5:59

Wow, wat een eenzijdig en veelal niet kloppen beeld. Er zijn veel meer oorzaken van depressie, waar een trauma of genetische onbalans wel degelijk onderdeel van zijn. In die gevallen helpt anders denken ietsjes, maar is het verre van de oplossing. Dit lijkt me het delen van je ervaring. Dat is helemaal prima, maar de manier waarop is nogal dwingend naar hoe anderen hun depressie zouden moeten ervaren.

1 Reactie
Volrin
Volrin7 okt. 2022 - 9:36

Ook de bewering dat je alleen depressief bent als je suïcidaal bent is schadelijke onzin.

Stefan U
Stefan U7 okt. 2022 - 5:58

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

Zandb
Zandb7 okt. 2022 - 5:32

Als ik lees, ik citeer: "Maar de echte oorzaak is wat jij tegen jezelf zegt over die ramp(en). Als je aanleg hebt tot overdrijven, piekeren, perfectionisme, pessimisme en alles zo dramatiseren dat het een ramp wordt, dan is de kans op een depressie groot.", lees ik dan niet, dat de oorzaak is, dat je aanleg hebt?

Gio Servas
Gio Servas7 okt. 2022 - 4:26

Het zelfhelend vermogen van het denken is enorm, dan zal het zelfvernietigend vermogen van het denken ook wel enorm zijn. Zit iets wel iets in.

drs. H.C. Queyncken Tollaert
drs. H.C. Queyncken Tollaert6 okt. 2022 - 18:38

Het is jammer dat ik dit moet aantekenen - het betoog van François de Waal klopt van geen kanten. Het is misleidend en kan zelfs een negatief effect op goedgelovige lezers met chronische somberheid hebben. Ik schreef 'jammer', omdat ik de auteur als mens én als patiënt geen kwaad wil berokkenen. Ik kan hem ook geen onzuivere bedoelingen toeschrijven. Beter kan ik het woord 'naïef' gebruiken. Tot nog toe is misschien de omschrijving 'een gemiste kans' de beste.

1 Reactie
Markzelluf
Markzelluf7 okt. 2022 - 6:45

Ik heb op dit terrein geen enkele deskundigheid, maar mij bekroop hetzelfde gevoel. Geen wetenschappelijke bronnen, de schuld bij de patiënt leggen die negatief denkt en opmerkingen over karakter. Tja. Mooi hoor, ervaringsdeskundigen en mensen die zelf onderzoek doen, maar we hebben het hier wel over iets dat zo maar larger than life kan zijn. Wat mij betreft wordt dit artikel eerst gereviewed door deskundigen voordat het een plek op de site krijgt

Bouwman2
Bouwman26 okt. 2022 - 16:50

Over depressies zijn boekenkasten vol geschreven. Indien het eenvoudig was op te lossen zou je kunnen volstaan met een klein boekje.