Denemarken heeft wel eens vaker een kolonie aan de VS verkocht

En Amerika deed al eerder een bod op Groenland

Bij de plannetjes in het hoofd van Donald Trump behoort ook de aankoop van Groenland. Gewoon voor geld. Dat is niet verwonderlijk. De Verenigde Staten hebben al eerder zulke zaken met Denemarken gedaan. Daar speelde Groenland een rol bij.

Denemarken was in de eeuwen van het kolonialisme een kleine maar zichtbare speler. Het had net als onze Republiek West Indische en Oost Indische Compagnieën. De in de middeleeuwen al uit de hemel gevallen Dannebrog wapperde boven een aantal handelsposten op de oostkust van India.

Ook speelde Denemarken een rol in de trans-Atlantische slavenhandel. In 1673 liet de koning zijn vlag hijsen op de Maagdeneilanden of Virgin Islands, waar suikerplantages werden gevestigd. De kolonie verwierf roem om zijn rum. De slaven werden aangekocht op drie Deense forten in het tegenwoordige Ghana, niet zo verschrikkelijk ver van Elmina, het Afrikaanse hoofdkwartier van de Nederlandse West Indische Compagnie (WIC). Die locatie lag voor de hand, want wie verder keek dan zijn neus lang was, ontdekte dat de Deense overzeese activiteiten voornamelijk werden gefinancierd door grote Amsterdamse kooplieden, die achter het net hadden gevist bij de VOC en de WIC. Zij leverden ook know how en de nodige geografische kennis. Op de plantages werkten de nodige uit ons land afkomstige directeuren en opzichters. Er ontwikkelde zich een op het Nederlands gebaseerde mengtaal waarvan de laatste spreker in 1987 overleed.

In het eerste kwart van de achttiende eeuw begon Denemarken met de vestiging van zijn bewind op Groenland door het stichten van de nederzetting Gothaab. Dat is de tegenwoordige hoofdstad Nuuk.

De Denen bestuurden hun koloniën strak en autoritair. Dat in het moederland liberalisme en socialisme opkwamen, bracht daar geen verandering in.

Rond 1900 was het overzeese rijkje een financiële last geworden. De Indiase forten en de Nicobaren waren al in de negentiende eeuw aan Engeland verkocht. Datzelfde gold voor de forten op de Ghanese kust. Die deed Kopenhagen in 1850 van de hand, nadat in 1848 de slavernij officieel was afgeschaft. Een grote opstand had de publieke opinie in het “moederland” wakker gemaakt. Net als in Suriname raakte de plantage economie in verval. De Maagdeneilanden verarmden. Denemarken moest er op toeleggen. Al snel kwam het idee op deze kwade investering dan maar te verkopen. De Verenigde Staten toonden wel belangstelling. Een eerste poging strandde in de Deense senaat. Juist rechtse leden hadden er bezwaar tegen dat aan de bevolking van tevoren niets was gevraagd. In dezelfde tijd circuleerden trouwens vreemdere plannen. In 1910 stelde de Amerikaanse ambassadeur in Kopenhagen voor Groenland en de Maagdeneilanden te ruilen voor het grote eiland Mindanao in het zuiden van de Filipijnen. Dan kon Denemarken het misschien op zijn beurt met Duitsland ruilen voor Noord-Sleeswijk, een voornamelijk Deenstalig gebied dat toen nog bij het Duitse Rijk behoorde. Van deze gekkigheid kwam uiteraard niet maar het is tekenend dat in die tijd niemand zulke opzetjes vreemd of ongehoord vond.

Washington toonde hernieuwde belangstelling tijdens de Eerste Wereldoorlog. Men vreesde daar dat Duitsland Denemarken zou bezetten en zo greep kon krijgen op de strategisch in de Caribische Zee gelegen eilanden. Daarom kwamen er nieuwe onderhandelingen op gang. Een activist uit de Maagdeneilanden zelf, David Hamilton Jackson oefende in Denemarken grote invloed uit op de meningsvorming. Hij was afkomstig uit een familie van voormalige slaven en had zich opgewerkt tot onderwijzer. Vervolgens stichtte hij een vakbond van plantagearbeiders die succesvol staakte voor loonsverhogingen. Hamilton Jackson zag een betere toekomst voor zijn eilanden onder de Verenigde Staten dan onder het verre Denemarken met zijn autoritaire koloniale stijl. Mede door zijn invloed verkocht de Deense regering De Maagdeneilanden voor $ 25 miljoen.

Tegenwoordig vormen ze een territorium van de Verenigde Staten. De inwoners hebben de Amerikaanse nationaliteit maar mogen niet meestemmen in de presidentsverkiezingen.

In het contract stond een belangrijke passage: de Verenigde Staten erkenden de Deense rechten op héél Groenland. Dat geldt nog steeds.

Op 9 april 1940 viel de Wehrmacht Denemarken binnen. De regering in Kopenhagen staakte de strijd binnen twee uur en mocht daarom aanblijven. De democratie bleef zelfs min of meer gehandhaafd tot de Duitse bezetter in 1943 het kabinet opzijschoof.

IJsland en Denemarken vormden in die tijd gelijkberechtigde onderdelen van een verenigd koninkrijk.

Engeland bezette dan ook onmiddellijk IJsland met instemming van de regering in Reykjavik. Na drie jaren maakten deze gewenste bezetters plaats voor Amerikaanse troepen. In 1944 verklaarde IJsland zich onafhankelijk en riep de republiek uit. Na de bevrijding vertrokken de Amerikanen weer maar de luchtmacht heeft nog steeds een grote basis in Keflavik.

We moeten vrezen dat Donald Trump zich die Amerikaanse periode gaat herinneren.

Op Groenland ging het anders. Dat kwam in een soort politiek niemandsland terecht. De Deense regering bleef allerlei bestuurlijke opdrachten geven aan de koloniale autoriteiten. De Wehrmacht vestigde in het diepste geheim militaire weerstations op het eiland.

De Verenigde Staten waren toen nog neutraal. Toch wenste president Roosevelt geen Duitse aanwezigheid op Groenland. De Deense ambassadeur in Washington Henrik Kauffmann vond dat de Deense regering veel te veel een instrument was geworden in Duitse handen. Daarom erkende hij die niet langer. Met president Roosevelt kwam hij overeen dat de Verenigde Staten een soort protectoraat over Groenland zou vestigen, terwijl de Deens koloniale autoriteiten gewoon aanbleven. Het was nog een klus om die Duitse weerstations op te sporen en te vernietigen.

De regering in Kopenhagen liet Kauffmann als landverrader veroordelen maar dat werd na de bevrijding uiteraard meteen ongedaan gemaakt. Kauffman leidde vervolgens Deens Amerikaanse onderhandelingen over de toekomst van Groenland. Een offerte van $ 100 miljoen voor het hele eiland wees hij af. De Verenigde Staten erkenden de Deense soevereiniteit maar mocht wel de enorme militaire basis Thule vestigen.

Zo is de toestand tot op de huidige dag.

In 1953 kreeg Groenland autonomie en een vertegenwoordiging in het Deense parlement. Die is in de loop der tijden steeds meer uitgebreid. Momenteel streeft de Groenlandse regering naar volledige onafhankelijkheid. De landhonger van Trump is daarbij een vertragende factor van jewelste. Als de Verenigde Staten de macht overnemen zal het snel afgelopen zijn met de Groenlandse taal en cultuur waar de Denen – overgestapt op culturele diversiteit en inclusiviteit als ze zijn – juist alle ruimte voor geven. En de nodige subsidie ook.

Het is verbijsterend dat Groenland weer gezien wordt als handelswaar en ruilobject net als in de tijd van het kolonialisme.

Denemarken heeft wat dat betreft ereschuld. Met de kennis van nu hebben de andere landen in Europa de plicht het te helpen bij het afweren van de Amerikaanse dreiging.

Dat is de enige behoorlijke conclusie die je uit deze geschiedenis kunt trekken als reactie op die van Donald Trump. Hij is gek genoeg om op zijn beurt een financieel bod te doen.

Het Nationale Museum van Denemarken heeft een prachtige website over het koloniale verleden.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven.

Beluister Het Geheugenpaleis, de website van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: censuur in de EU?