Dendrochronologisch inzicht

Jammer dat het plankje bij het Scrabblebord tekort schiet want wát een prachtig begrip. De vakjes op het bord kunnen het negentienletterige begrip helaas niet aan. Jammer. En dan tegen 3x woordwaarde…

Maar serieus nu, dendrochronologisch onderzoek (onderzoek naar de leeftijd van oude houten voorwerpen) is wel degelijk wetenschap. Een dermate serieuze tak (hout-archeologie?) zelfs dat voor deze observatie wat voet- en veldwerk was vereist. Men dient met het onderwerp oog-in-oog te staan, te voelen en te ruiken. Daar roept circulaire houtshop BUURMAN te Rotterdam dan ook, niet verwonderlijk, toe op. Dit wonderlijk bedrijf in oud- en gebruikt hout handelt in hout-met-een-verhaal. Plank van boom uit eigen buurt? (Plataan uit de Molenlaan/beuk uit het Kralingse bos). Alle hout heeft een herkomst danwel rugnummer. Zo herbergen zij o.a. het hout van een scheepswrak dat het licht zag nadat de tweede Maasvlakte werd opgespoten.

Antiek, museaal hout, maar geen museum wilde het hebben. We hebben schijnbaar een overschot aan V.O.C.-hout dus deze buitenkans is ook voor de gewone sterveling bereikbaar. Nuchter gezegd zijn zij namelijk geen antiquairs maar houthandelaren en derhalve kunt u hier zomaar een eeuwen oud spant of dwarshout uitzoeken tegen de nieuwprijs van eikenhout. Een jongensdroom, dat is zeker, maar wat hebben we aan die houten wetenschap?

De serieuze dendrochronologen onderzoeken zowel herkomst als kapdata. Herkomst, soort hout en de handel daarin vormen een bijzondere invalshoek die geschiedkundige inzichten kan verschaffen.

Hoever de dendrochronologie eind mei 1945 was heb ik niet kunnen achterhalen, ze speelde echter een hoofdrol in het vermaarde Van Meegeren-proces. Voor het grote publiek werd een relatief nieuw begrip gemunt; ‘palet anachronisme’. Het speelde ineens een grote rol toen meestervervalser Han van Meegeren werd gearresteerd op verdenking van handel in gestolen-wellicht Joods-kunstbezit.

De kunstenaar bleek echter helemaal niets met kunstroof danwel handel te maken te hebben, hij had de aangetroffen meesterwerken zelf vervalst! Met origineel materiaal als pigmenten, fenolformaldehyde (kunsthars), oud doek en… oud hout (panelen) had hij op buitengewoon kundige manier ‘oude meesters’ nagemaakt en vervolgens verhandeld als zijnde originelen (één van zijn bekendste creaties ‘De Emmaüsgangers’  was zelfs in de collectie van veldmaarschalk Hermann Göring terecht gekomen).

De zaak werd wereldnieuws, ook al omdat de opgeroepen experts en kunsthistorici er niet uitkwamen wat nou écht en wat Vermeegen was.

Doorslaggevend bij de identificatie van Van Meegeren’s Emmaüsgangers was de vondst van een houten deeltje uit het oude spieraam. Overeenkomst in jaarringen én een wormgat bewezen onomstotelijk dat het doek uit het atelier van van Meegeren afkomstig was.

De ontnuchterende waarheid achter zijn bedrog kenschetste zich in Van Meegeren’s slotwoord:“Ik wilde me wreken op de kunstwereld die me altijd zo gekleineerd had. Dat was het”.

Het geheim achter zijn fabuleuze talent werd nooit helemaal opgehelderd. Dat hij een genie was, staat echter wel vast (in de tachtiger jaren rouleerde een door Roy Logger geschreven script, gebaseerd op het leven van Van Meegeren met Willem Nijholt (!) als beoogd hoofdrolspeler. Dat project ging helaas niet door. Eind 2000 maakte men nieuwe plannen voor een film en informeerde ik bij Nijholt of hij wellicht nog in het bezit was van het originele script. Hij liet toen weten dat e.e.a. helaas “..in de vergetelheid was opgelost..” ).

Dommage.