Demonstratierecht beschermt burgers tegen de macht van de overheid

Het demonstratierecht is een groot goed. Het beschermt burgers juist tegen de macht van de overheid. Daarom moeten we er zorgvuldig mee omgaan.

Als burgemeester van Arnhem voel ik hierin een bijzondere verantwoordelijkheid. Na de oorlog legde burgemeester Chris Matser vast dat de vrijheid waarvoor Arnhem zo’n hoge prijs had betaald, nooit vanzelfsprekend mocht worden. Die opdracht hangt nog altijd boven de deur van mijn werkkamer.

Arnhem draagt die overtuiging zichtbaar uit. De meest imposante ruimte van ons stadhuis is de Burgerzaal: een bewuste keuze om de burger centraal te stellen. Aan het stadhuis is speciaal ruimte gemaakt voor manifestatie en demonstratie, inclusief podium om te spreken, als erkenning dat tegenspraak en vrije meningsuiting onmisbare onderdelen zijn van de democratische rechtsstaat. Op het Audrey Hepburnplein herinnert het monument ‘Mens tegen Macht’ ons eraan waar de overheid uiteindelijk aan dienstbaar moet zijn.

Juist daarom moeten wij zorgvuldig omgaan met grondrechten. Het demonstratierecht beschermt burgers tegen de macht van de overheid en vormt een essentieel onderdeel van onze democratische rechtsorde. Vrijheid van meningsuiting en manifestatie mogen schuren en confronteren, maar zij mogen nooit worden misbruikt om anderen te intimideren, te vernederen of tegen elkaar op te zetten. Een sterke democratie beschermt zowel de vrijheid als de menselijke waardigheid. Daarin schuilt de ware kracht van de rechtsstaat.

De Wet openbare manifestaties geeft burgemeesters al stevige en effectieve bevoegdheden om demonstraties te reguleren, te begrenzen en waar nodig in te grijpen ter bescherming van de openbare orde, gezondheid en veiligheid. Die wet is geen zwakke wet; zij is een sterke uitdrukking van onze democratische rechtsstaat.

De discussie zou daarom niet moeten gaan over het verder inperken van grondrechten, maar over het onderscheid tussen demonstreren en ordeverstoring. Demonstreren mag schuren, provoceren en confronteren. Geweld, intimidatie, vernieling, bedreiging en het doelbewust aanzetten tot haat horen daar niet bij.

Dat is ook de kern van mijn eerdere oproep aan de regering en Tweede Kamer der Staten-Generaal. Niet de mening moet worden begrensd, maar de daad die erop gericht is mensen te vernederen, groepen tegen elkaar op te zetten of haat aan te wakkeren. Waar de vrijheid van de één de onderdrukking of haat jegens de ander bevordert, heeft de wet de taak bescherming te bieden.

Een sterke democratie beschermt zowel de vrijheid van meningsuiting als de menselijke waardigheid. Juist daarin ligt de kracht van onze rechtsstaat. Dat is de les van Arnhem. De les van een stad die oorlog, bezetting en verwoesting heeft gekend. Een stad die heeft geleerd dat vrijheid alleen standhoudt wanneer zij wordt gedragen door verantwoordelijkheid, wederzijds respect en de moed om op te komen voor de ander. Daarom moeten wij niet kiezen tussen vrijheid en rechtsstaat. Wij moeten beide beschermen. Elke dag opnieuw.