Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Democratiseer de private energiebedrijven in plaats van ze te nationaliseren

  •  
10-11-2022
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
3199 keer bekeken
  •  
17121330848_7076bddd67_k

© cc-foto: H.P. Brinkmann

De energiemarkt is tekortgeschoten en de privatisering is mislukt, zo klinkt het steeds luider sinds de gas- en elektriciteitsprijzen de lucht in schieten. Daarom herleeft het idee om energiebedrijven weer te nationaliseren. Maar is de keuze inderdaad binair: privaat of staatsbezit? Ik opper een alternatief: democratiseer energiemaatschappijen! Het biedt een weg uit de energiecrisis en naar een eerlijke energietransitie.

Een schaarste is op de gasmarkt ontstaan, onder andere door de oorlog in Oekraïne. Hierdoor boeken energieproducenten recordwinsten, zonder in duurzame alternatieven te investeren of minder afhankelijk van het buitenland te worden. Zo behaalden Shell en Vattenfall in het vorige kwartaal hun hoogste winst ooit, respectievelijk 11,5 miljard dollar en 570 miljoen euro. De schaarste stuwt niet alleen de gas- en elektriciteitsprijzen op, maar maakt ook allerhande producten duurder. Met hoge inflatiecijfers als gevolg, waarbij zowel huishoudens als diverse productiebedrijven moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.

Eerder gaf minister van Financiën, Sigrid Kaag, aan dat financiële compensatie onmogelijk is voor hen in economisch zwaar weer, want ‘we moeten beseffen dat we samen stukje armer zullen worden’. Toch besluit de overheid een prijsplafond in te stellen, wat de regering een astronomisch groot bedrag kost, namelijk 23,5 miljard euro. SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen noemde dit besluit immoreel en stelde voor om de Nederlandse energiesector te nationaliseren. Zo is er volgens haar meer grip op betaalbaarheid, duurzaamheid en leveringszekerheid. Dit voorstel werd echter verworpen omdat de meerderheid van de Tweede Kamer van mening is dat het tekort aan gas op deze manier niet wordt opgelost. Bovendien wordt het overheidsorganisaties vaak verweten inefficiënt te zijn en kan de centrale besluitvorming als risicovol worden beschouwd.

Democratie op de werkvloer
Private energiebedrijven lijden momenteel onder dezelfde problemen als de meeste bedrijven in ons huidig economisch systeem waarbij financiële markten en investeringsmaatschappijen het liefst oneindige groei zien, zodat er zo hoog mogelijke dividend kan worden uitgekeerd aan aandeelhouders en CEO’s. Zodoende stegen de beloningen van CEO’s met 120% tussen 2005 en 2020, zo wijst een analyse van Het Financieele Dagblad uit. Dit terwijl in dezelfde periode de cao-lonen slechts met ongeveer 30% toenamen. Mede hierdoor is de economische ongelijkheid de afgelopen 10 jaar enorm verslechterd en was alleen mogelijk doordat besluitvorming gecentraliseerd in de bestuurskamer plaatsvindt. Dit selecte gezelschap lijkt minder oog voor de samenleving en het klimaat te hebben, waardoor een moreel kompas grotendeels ontbreekt. Een systeemverandering waarbij ouderwetse nutsbedrijven de maatschappij dienen is dus hard nodig.

Er is genoeg bewijs dat het huidige kapitalisme uit zijn voegen treedt. Hierom komt onder andere de vrijemarkteconomie onder vuur te liggen, maar hier wil ik in dit stuk niet de nadruk op leggen. Waar ik me op wil focussen is de herstructurering en -organisatie van energiebedrijven. De torenhoge gasrekeningen en klimaatverandering kunnen worden geadresseerd door democratische principes te introduceren in het bedrijfsleven. Deze aanpassing is helemaal niet zo’n gek idee als je beseft dat we democratische waarden zo hoog waarderen in onze samenleving, maar dat deze zelfde waarden niet in economische verhoudingen worden gereflecteerd.

Gekozen managers en delen van de winst
David Schweickart, professor filosofie aan Loyola University Chicago deed in 1996 al een voorstel in zijn boek Against capitalism hoe zo’n democratisch bedrijf eruit zou kunnen zien. In zijn model staan de participatie van medewerkers en het delen van de winst centraal. Schweickart beschouwt een democratisch georganiseerd bedrijf als een gemeenschap die wordt bestuurd door zijn medewerkers. Dit betekent dat managers democratisch worden gekozen en de medewerkers collectief verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse bedrijfsprocessen, zoals productietechnieken en winstverdeling. Het uitgangspunt is dus dat medewerkers net zo capabel zijn om te stemmen op een manager als op een politicus.

Daarnaast gaat alle winst naar de medewerkers, nadat alle niet-arbeidskosten en belastingen zijn afgetrokken. Hierdoor staat niet winstmaximalisatie voor aandeelhouders centraal in de bedrijfsvoering, maar gaat de winst naar de mensen die in het bedrijf zelf werkzaam zijn en wordt een breder belang gediend. Mede hierdoor zijn democratische georganiseerde bedrijven vaak efficiënter en productiever dan ‘gewone’ organisaties. Dat tonen diverse onderzoeken aan van onder andere David Levine en Laura Tyson, en onderzoek van Derek Jones en Jan Svejnar. Wanneer medewerkers worden meegenomen in besluitvorming resulteert dit juist in lange termijn investeringen en winstgevendheid. Logisch, want de inkomsten van medewerkers zijn direct afhankelijk van de prestaties van hen zelf en hun managers en het succes van het bedrijf in zijn geheel.

Bovendien worden milieukwesties vaker aangedragen en meegenomen in besluitvorming in een democratische organisatie dan in een privaat bedrijf, zo toont onderzoek van Richard Wolff aan. Ook zijn werknemers zich meer bewust van hun sociale rol en intrinsiek gemotiveerd om duurzamer te handelen, omdat zij meer worden blootgesteld aan de gevolgen van klimaatverandering dan een klein clubje bestuurders die genoeg kapitaal heeft om deze consequenties te ontvluchten. Zo laten ook medewerkers van democratische fabrieken in het Baskische dorp Mondragon zien, die meer gemeenschapszin ervaren door hun betrokkenheid bij de bedrijfsvoering. Dus niet alleen het belang van de medewerkers en klanten geldt, maar ook dat van de samenleving in zijn geheel, inclusief dat van het klimaat, het milieu en de biodiversiteit.

Een eerlijke en groene toekomst
Hoewel een democratisch georganiseerd bedrijf de energiecrisis niet op korte termijn kan oplossen door een schaarse grondstof op een magische wijze te vermenigvuldigen, is het wel een succesformule voor een eerlijke en duurzame toekomst. Dit omdat democratische energiebedrijven vaker kiezen voor een eerlijkere verdeling van de winst, meer langere termijn beslissingen nemen en vaker milieukwesties meewegen in hun besluitvorming dan private energieproducenten.

Bovendien gaat deze aanpassing niet ten koste van de efficiëntie en vindt er decentrale besluitvorming plaats, waardoor een democratisch bedrijf beter zou kunnen functioneren dan een nutsbedrijf. Deze herstructurering zal de economie en het klimaat ten goede komen. Enerzijds doordat economische ongelijkheid zal afnemen. Anderzijds omdat investeringen in duurzame alternatieven dan meer waarschijnlijk zullen zijn, waardoor Nederland minder afhankelijk van het buitenland wordt voor de energievoorziening.

Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (65)

Effie2
Effie212 nov. 2022 - 11:27

De keuze tussen een overheidsbedrijf of particulier bedrijf zou m. i. in de praktijk niet tot grote verschillen moeten leiden. Efficiënt organiseren verhoogt de baten omdat dit onnodige kosten drukt. De vraag is hoe de baten verdeeld worden. Hoeveel investeren. Hoeveel beloning voor werknemers en bestuurders? Hoe eerlijk wordt dat deel van de winst tussen hen verdeeld? Hoeveel van de baten gaat naar de aandeelhouders? Wie zijn dat, en wat voegen ze toe aan het succesvol opereren van een bedrijf? Waar het in mijn ogen ook in óns landsbestuur al decennialang flink misgaat, is dat er mechanisch gehandeld en besloten wordt volgens het recht van de sterkste/rijkste/machtigste. ...En als gevolg daarvan, het ieder voor zich. ...Heeft de samenleving wel behoefte aan miljardairs en miljonairs, getuige de groeiende kloof tussen arm en rijk, vanwege de machtigen tegenover de machtelozen. Denkbeelden lijken onze denkmachines te besturen, en die denkmachines ons handelen. We zijn weliswaar mensen, maar lijken nog altijd systematisch geprogrammeerd te worden vanuit dierlijke overlevingsdrang. Een strategie waarbij de verzameldrang/materialisme het egoïsme bevordert. Het verzorgende aspect van ‘het dier’ wordt dan uit winstbejag zo klein mogelijk gehouden, waardoor overbelasting en uitbuiting van de samenleving (werknemers zijn consumenten) het logische gevolg is. ...’Welzijn ondergeschikt maken aan welvaart maakt de samenleving ziek. En wie zijn evenwicht verliest valt om’.

Break on through
Break on through12 nov. 2022 - 9:40

Gaat niet werken. De meest werkgevers zijn diep van binnen controll obssesed en regelrechte dictators (al laten ze dat amper zien, slechts in huiselijke kring) Dus democratie op de werkvloer moeten ze weinig van hebben. De gemiddelde werkgever ziet werknemers slecht als een money machine waar je zo weinig als mogelijk verantwoording voor hoeft te dragen. Zie de flexibiliseringsobsessie van de afgelopen decennia, zie de werkgevers lobby's, zie de afbraak van der werknemersrechten de afgelopen decennia door rechts (ingegeven door werkgevers organisaties), zie de heiligverklaring van ondernemers en werkgevers door de politiek (waarom kon Wobke Hoekstra tijdens corona alla minute diverse regelingen voor ondernemers treffen om o.a. failliete toko's te ondersteunen en moet je als simpele sterveling in dit land maar afwachten of de overheid je niet verder de verdoemenis in trapt?). Zie de afbraak van de sociale zekerheid. Enige manier dat je een democratisering van een bedrijf kunt regelen is als de werknemers collectief grootaandeelhouders zijn. Dus het meerderheidsbelang is in handen van werknemers. ==> Money talks

EenMening3
EenMening311 nov. 2022 - 22:41

De privatisering van energiebedrijven zou in het algemeen belang teruggedraaid moeten worden. Voor een aantal andere zaken die in het verleden door de overheid geregeld werden, geldt dat niet. De PTT was een drama, je moest maanden wachten op een telefoonaansluiting. Bellen naar het buitenland was extreem duur. De NS was in de jaren tachtig ook een groot probleem. Bij een beetje nachtvorst vroren de wissels vast en reed er geen trein, het materieel was verouderd, de stations vervallen en smerig. Wie bijvoorbeeld in de spits van Naarden-Bussum naar Amsterdam treinde, moest vrijwel altijd staan. De NS heeft nu te maken met een personeelstekort, zodat er geschrapt moet worden in de dienstregeling, maar daar is wel wat aan te doen. De dienstverlening op de secundaire lijnen is beter: er wordt op veel trajecten gereden met nieuw materieel en er is voldoende personeel. Het is bizar dat er, ondanks het enorme echec van het communisme, nog steeds mensen zijn die pleiten voor het nationaliseren van de productiemiddelen. Deze mensen vergeten dat die productiemiddelen er alleen zijn, omdat er ondernemers zijn. Haal je de ondernemers ertussen uit, dan verlies je ook de creativiteit van deze mensen. De boel komt in handen van bureaucraten en kwaliteit en service dalen tot het zelfde niveau als van veel overheidsinstellingen, met stagnatie tot gevolg. Arbeiderszelfbestuur werkt ook al niet, als iedereen verantwoordelijk is, is uiteindelijk niemand verantwoordelijk.

1 Reactie
Effie2
Effie212 nov. 2022 - 14:34

Eenmening3, Misschien is het niet helemaal eerlijk de PTT van toen te bekijken met de ogen van nu. Het personeel, de werkvloer, op kantinestoelen gezeten, of in meerderheid nog op zwaarbeladen fietsen en brommers door weer en wind rijdende naar de klanten, werkte toen nog met ouderwetse hangmappen, met kaartenbakken, met de hand gemaakte schema's voor gespecialiseerde technici, die klantwensen in hiervoor benodigde apparatuur vertaalden. De magazijndienst kon niet altijd snel genoeg leveren, omdat ook leveranciers niet tijdig aan de vraag konden voldoen. Uitbreiding van de infrastructuur moest in hoog tempo plaatsvinden, omdat de vraag naar aansluitingen explodeerde. Bedrijfswinsten vloeiden terug in de staatskas. Postbezorgers, die wat verlies draaiden, hadden nog een dagtaak en een inkomen waarvan ook een eenverdiener van kon leven. Uitstekende interne opleidingen maakte het mogelijk dat het personeel kon doorgroeien. Uitval door stress en overbelasting kwam nagenoeg niet voor. En de absurde inkomensverschillen van tegenwoordig ook niet. ...Mooie tijd.

Pater
Pater11 nov. 2022 - 16:18

Cathérine slaat m.i. de plank mis. Democratisering is allerminst een garantie voor duurzamer en eerlijker; misschien willen de werknemers vooral hun lonen verhogen. Nationalisering is ontzettend duur. Liever zie ik de oprichting van nieuwe gemeentelijke en/of provinciale bedrijven duurzame energie/stimuleren en subsidiëren isolatie/regulering energiegebruik. Vanaf die nieuwe start kun je op langere termijn streven naar grotere energie-nutsbedrijven met overname van de privatiseringen.

Baloemparoempaloempa
Baloemparoempaloempa11 nov. 2022 - 13:16

De gedachte was een beetje, je wilt niet dat de staat veel doet, want de staat is gevaarlijk. Maar, alsof we onder het VVD/D66 bewind, geen extreem grote staat hebben. Alsof de staat nu niet al heel veel controle heeft. De VVD moet echt niet doen, alsof zij libertaire/anarchistische aspiraties heeft. En als de staat al zo prominent aanwezig is, waarom kan zij dan geen sociale functie hebben? Politici zijn hierover heel erg in de war. Neoliberalisme heeft haar glans verloren, maar men wilt ook niet terug naar sociaal democratische modellen van organisatie.

Déjà vu
Déjà vu11 nov. 2022 - 12:01

"Een schaarste is op de gasmarkt ontstaan, onder andere door de oorlog in Oekraïne. " En dat merken we dagelijks toch? Zo stroomt er geen gas meer door de leidingen en staan de benzine- en diesel-pompen leeg! Er wordt een spelletje gespeeld- over de hoofden van de consument- door iedereen in die fossiele brandstof keten.

1 Reactie
J.janssen2
J.janssen211 nov. 2022 - 16:45

Precies, en de prijzen voor electra stijgen gemakshalve ook mee omdat de vraag zo is gestegen..... Particulieren moeten investeren in zonnepanelen om energie op te wekken en te besparen tbv energiemaatschappijen die deze energie dan weer duur kunnen verkopen....Mij niet gezien ik leg pas zonnepanelen op mijn dak als ik totaal zelfvoorzienend kan zijn. Zonder dat soort idiote partijen als netwerkbeheerders en energiemaatschappijen.

PamVlam
PamVlam11 nov. 2022 - 11:29

Door te nationaliseren breng je de energiebedrijven al onder democratische controle. Zolang we nog een democratie met parlement hebben in ieder geval. Daar hoeft niemand ingewikkeld over te doen.

Berend22
Berend2211 nov. 2022 - 10:42

"Bovendien wordt het overheidsorganisaties vaak verweten inefficiënt te zijn en kan de centrale besluitvorming als risicovol worden beschouwd." Die zgn inefficiëntie van de overheid is een leugen die sommige partijen maar al te graag in stand houden. Ik heb bij veel overheid en veel private bedrijven gewerkt en mijn ervaring is een andere. Overheid en privaat werken wel op een heel ander manier maar het netto rendement is bij overheid in mijn beleving groter. Centrale besluitvorming is misschien wat risicovoller maar wel veel beter beheersbaar.

10 Reacties
JasDon
JasDon11 nov. 2022 - 11:58

"Die zgn inefficiëntie van de overheid is een leugen" Je maakt een grapje toch? Ja, de alternatieven zijn niet altijd beter en er zijn private partijen die het systeem uitmelken. Maar de overheid is zelden efficiënt.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 12:02

@ Berend22 Jij schrijft: Die zgn inefficiëntie van de overheid is een leugen die sommige partijen maar al te graag in stand houden. Voor die leugen is erg veel bewijs. Bijvoorbeeld op de energiemarkt die in het verleden geheel in handen van de overheid was. Een gas en elektra aansluiting aanvragen duurde weken en moest aan 1 loket op 2 uur reizen afstand gebeuren waar de klant moest aansluiten in een lange wachtrij. Inmiddels decennia geleden dus de technologie is verbeterd maar dat het destijds ook weinig prioriteit bij de overheid. Dus dat bewijs is er in ruime mate. Jij beweert echter zonder enige onderbouwing het tegendeel. Waar is die efficiënte overheid dan? Noem eens een paar overheidsbedrijven. En waarom is het netto rendement groter. Hoe bepaal jij dat? Wat is volgens jou netto rendement. Met dit soort vaagheden wek je in ieder geval de indruk zelf leugens te verspreiden. Met feiten en argumenten heeft je tekst weinig te maken.

Berend22
Berend2211 nov. 2022 - 13:06

@DaanOuwens dat jij lang op een elektra aansluiting moest wachten zou ik nu geen bewijs is in ruime mate willen noemen. Mij internet aansluiting gedaan krijgen bij een privaat bedrijf was ook bepaald geen pretje. Verder schrijf ik duidelijk dat het mijn eigen ervaringen zijn waar ik mijn mening op baseer. Overheid werkt anders en wekt idd de indruk traag en inefficient te zijn maar aan het einde van de streep zijn ze, in mijn ervaring, efficienter

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 14:36

@ Berend22 Jij schrijft: @DaanOuwens dat jij lang op een elektra aansluiting moest wachten zou ik nu geen bewijs is in ruime mate willen noemen. Ik beschrijf niet mijn persoonlijke ervaringen maar de normale procedure bij het gemeentelijk Energie Bedrijf. Dat bedrijf leverde aan ruim 250.000 klanten.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 14:38

@ Berend22 En: Overheid werkt anders en wekt idd de indruk traag en inefficient te zijn maar aan het einde van de streep zijn ze, in mijn ervaring, efficienter O? Hoe dan? Weer geen enkele onderbouwing. Aan het einde van de streep? Wat staat er dan boven de streep? Wat heb je opgeteld? Of afgetrokken?

LaBou
LaBou 11 nov. 2022 - 17:59

Heeft ouwens de laatste tijd wel eens geprobeerd contact te maken met een van die "efficiënte" energiebedrijven? Want daar is efficiëntie ver te zoeken.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 19:20

@ LaBou Jij schrijft: Heeft ouwens de laatste tijd wel eens geprobeerd contact te maken met een van die "efficiënte" energiebedrijven? Dat was niet nodig. De leverancier heeft mij twee maal een uitgebreide mail gestuurd waarin ze duidelijk maken hoe ze de regeling van 190 euro aan uitvoeren en zullen ook ruim op tijd info geven over het plafond. Die mail stuurden ze naar alle klanten. En was glashelder en de uitvoering loopt zoals toegezegd. Waarom heb jij altijd de behoefte de persoonlijke situatie van iemand waar je het niet mee eens bent in de discussie te betrekken? Je kan iemands standpunt aanvallen maar waar zit je behoefte het persoonlijk te maken? Je zou zelf moeten weten dat er energie leveranciers zijn die dit prima doen en anderen minder goed. Of ik of jij een verkeerde keuze hebben gemaakt bij het kiezen van de leverancier doet er voor de discussie weinig toe.

pahan
pahan12 nov. 2022 - 6:19

@Daan, Het is een bewijs van efficiëntie van de overheid destijds dat iedereen precies op twee uur reizen van een loket woonde. Vooral omdat je over een vaag moment in het verleden spreekt, waarbij 'reizen' als containerbegrip nou niet echt iets was met vaste waarden.

DaanOuwens
DaanOuwens12 nov. 2022 - 10:01

@ pahan Jij schrijft: Het is een bewijs van efficiëntie van de overheid destijds dat iedereen precies op twee uur reizen van een loket woonde. Nee het is het bewijs dat destijds in Rotterdam 1 loket aanwezig was voor alle klanten.

pahan
pahan13 nov. 2022 - 7:15

@Daan, En jij dacht destijds dat Rotterdam Nederland was?

sAt0Ri...
sAt0Ri...11 nov. 2022 - 10:41

Nationaliseren, en wel metéén! We zijn erin gerommeld dat het toch vooral beter zou zijn dat we "vrije keuze" zouden hebben, en nu willen ze je vooral vastleggen voor de langere termijn, en het zou toch vooral goedkoper en beter worden. Dus niet van die rare stuiptrekkingen zoals "Democratiseren". Je ziet wat democratie in Amerika heeft gedaan met dergelijke bedrijven en multinationals, onze kapitalistische walhalla... Geen geleuter, nationaliseren die handel!!

Mark Huysman
Mark Huysman11 nov. 2022 - 10:19

Overigens vreemd om democratisering tegenover nationalisering te stellen. Ten eerste is het democratischer als we er allemaal via de overheid over mee kunnen beslissen, energie gaat ons tenslotte allemaal aan. Ten tweede kan er natuurlijk binnen genationaliseerde bedrijven ook democratie geïmplementeerd worden. Die democratie zal moeten opereren in samenwerking of binnen kaders die de centrale overheid opstelt, net als gemeentelijke democratie binnen de kaders van de lijnen opereert die door de landelijke overheid opgesteld zijn. Dat is vele malen democratische dan dat de bedrijven in private handen blijven (ook al zijn dat dan meer handen dan nu) en door het principe van winststreven gedreven worden. Ik ze in het artikel ook geen enkel serieus argument tegen nationalisering.

7 Reacties
DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 12:08

@ Mark Huysman Jij schrijft: Ik ze in het artikel ook geen enkel serieus argument tegen nationalisering. Dat heeft vooral te maken met het feit dat er volgens jou geen enkel serieus argument tegen nationalisering is. Als jij het niet wil zien, kan je het ook niet zien. Het artikel noemt drie argumenten. De huidige hoge tarieven worden veroorzaakt door Oekraïne. Centrale aansturing van overheidsorganisaties faalt. En overheidsbedrijven zijn inefficiënt. Voor deze drie argumenten zijn stapels bewijzen te vinden. Daar kan je anders over denken, maar je kan niet beweren dat er geen serieuze argumenten zijn. Je kan beter beweren dat je ze niet wil zien. Dan ben je wel geloofwaardig.

Adaestuo
Adaestuo11 nov. 2022 - 12:32

Mark Huysman: "Ik zie in het artikel ook geen enkel serieus argument tegen nationalisering." Dat zou zomaar zo kunnen zijn omdat dat namelijk niet de opzet van het artikel is.

Mark Huysman
Mark Huysman11 nov. 2022 - 14:00

[De huidige hoge tarieven worden veroorzaakt door Oekraïne.] Dat is de trigger, ja. Maar hoe dat uitpakt heeft natuurlijk alles te maken met of je met op winst beluste ondernemingen te maken hebt die het maximale voor hun aandeelhouders eruit willen slepen of servicegerichte nutsbedrijven die als primair doel hebben betaalbare energie te leveren. [Centrale aansturing van overheidsorganisaties faalt.] In een samenleving waarin het primaat van private ondernemingen en de vrije markt geldt wel ja. [En overheidsbedrijven zijn inefficiënt.] Private bedrijven niet dan? Ik weet dat jij de huidige NS prima vindt functioneren maar ik denk dat je een van de weinigen bent. (ja, de NS is formeel gezien geen privaat bedrijf maar ze functioneert sinds de verzelfstandiging wel als zodanig). En ja, de energiebedrijven zijn efficiënt in het uitpersen van de consument, maar zijn ze dat ook in de noodzakelijke transitie naar schone energie? In Frankrijk denken ze van niet vandaar dat ze de grote energiebedrijven volledig overbrengen in gemeenschapshanden.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 14:50

@ Mark Huysman Hoezo heeft het alles te maken met .... ? Er zijn ook service gerichte energie bedrijven. Eneco heeft jarenlang vanuit die visie gewerkt. En hoezo is een staatsbedrijf service gericht? Je kan dit wel beweren. Maar het is niets meer dan jou mening. Je hebt een bewijs niet eens een argument. En geef dan een voorbeeld van een goed functionerend staatsbedrijf in een samenleving waar geen vrije markt is. Zelfs in China gaat het frequent mis. Dat is toch echt een vrije markt. En inderdaad Eneco was voor de overname druk bezig met die transitie. Er zijn ook energie bedrijven die alleen groene stroom leveren. In Frankrijk wordt de meeste stroom met kernenergie opgewekt en die centrales werden ook nog eens tegelijk stilgelegd voor onderhoud. Een prima voorbeeld van centralistisch falen. Verder zijn coöperaties van klanten die zelf stroom produceren zoals Van de Bron ook in Nederland actief. Van de Bron eigenlijk onderdeel van Essent dacht ik, maar doet wel een poging om de transitie vorm te geven. Bij al jouw kritiek op de argumenten van de schrijfster zijn weer belangrijke kanttekeningen te maken. En jouw bewering was: Ik ze in het artikel ook geen enkel serieus argument tegen nationalisering. Niet terecht dus.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 16:43

@ Mark Huysman Sorry de G van mijn toetsenbord loopt wel eens vast :)

LaBou
LaBou 11 nov. 2022 - 22:03

Niet lullen ouwens want zelf doe je niet anders. En de vraag lijkt mij gerechtvaardigd aangezien het ouwens is die de efficiëntie prijst. Overigens interesseert het mij geen hol dat jij e-mails krijgt want dat zegt over het geheel geen ene flikker.

DaanOuwens
DaanOuwens12 nov. 2022 - 10:15

@ LaBou Jij schrijft: Niet lullen ouwens want zelf doe je niet anders. Zelf doe ik nooit wat jij mij verwijt. Ik reageer expliciet op dat wat mensen schrijven en kopieer zelfs in de regel ook de zin waarop ik specifiek reageer. En je schrijft: Overigens interesseert het mij geen hol dat jij e-mails krijgt want dat zegt over het geheel geen ene flikker. Maar je stelt mij wel de vraag: Heeft ouwens de laatste tijd wel eens geprobeerd contact te maken met een van die "efficiënte" energiebedrijven? Dus je stelt vragen waarvan het antwoord je geen ene flikker interesseert. Merkwaardig taalgebruik overigens. Maar dat maakt wel dat je een hele domme vraag hebt gesteld. Je levert hier twee zeldzaam zinloze en onbeholpen tekstjes.

Pietje Puk139
Pietje Puk13911 nov. 2022 - 10:09

Als de jaarlijkse susbsidie van 5 miljard voor fossiele bedrijven eens in de productie van waterstof zou worden gestoken, zouden wij nu geen energiecrisis hebben vanwege een tekort aan aardgas. Maar ja, bovenstaand voorstel is een logisch idee. Echter, de liberale ideologie en logica staan lijnrecht tegenover elkaar. Stem in maart volgend jaar op een sociale partij, zodat er weer logische beslissingen worden gemaakt.

1 Reactie
itsme3
itsme311 nov. 2022 - 22:11

Waterstof wordt voor het overgrote deel gemaakt van aardgas. Dus wat is uw punt?

Jan Wijn
Jan Wijn11 nov. 2022 - 9:21

Tja, want onze overheid wordt niet democratisch gekozen, of toch?

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 9:14

Leuke gedachtegang maar volgens mij is de schrijfster nog relatief onbekend met het onderwerp waarover ze schrijft. Er is sowieso al een trend gaande waarin bij nieuwe bedrijven de verhouding top/eigenaar en medewerkers op een andere manier wordt georganiseerd. Ook ontstaan er social firms waarbij winst of dividend niet belangrijker is dan klanttevredenheid, medewerkers, milieu, duurzaamheid en kwaliteit van diensten/product. Ook worden vaak nieuwe bedrijven opgericht op basis van het coöperatie model ook om de financiering te organiseren. De schrijfster schetst een beetje gedateerd en primitief beeld dat eigenlijk een zeer rechtse visie op ondernemerschap of management is. Of de rechtse vijand die conservatief links graag ziet. Maar het moet inderdaad sneller gaan met de modernisering van ondernemerschap. Lokaal en nationaal in Nederland. Bij boeren bijvoorbeeld, of de Nederlandse callcenterbranche, maar ook bij een onderneming als Shell. Daarvoor is het artikel wel een aardige aanzet. Het kiezen van de baas vind ik een lapmiddel. Er moet goed management zijn maar of verkiezingen daartoe leiden is maar de vraag. Mensen stemmen ook op Wilders, of Baudet, of Trump, of Erdoan of Poetin. Een democratische stem of een democratisch gekozen leider/baas is niet per definitie een goede. En onder de werknemers is er ook niet een gezamenlijk belang. Sommigen zullen belang hebben bij de ondergang van het bedrijf. Of dat denken. Slecht plan dus.

Donutz
Donutz11 nov. 2022 - 8:58

Sectoren zoals gas, water, licht, OV enzovoort zouden geen enkele winstprikkel moeten hebben. Publiek eigendom is daarom de enige oplossing. Gewone bedrijven, ja die zouden democratisch eigendom van de werknemers moeten zijn zodat uitbuiting (wage theft) en vervreemding zoveel mogelijk beperkt worden. Zeggenschap en mededelen in de vruchten en gevolgen van je werk. De winstprikkel geheel uit de economie verwijderen omdat er altijd wel mensen zijn die om winst te maken bereid zijn perverse of schadelijke dingen te doen, dat zou helemaal mooi zijn. Een einde aan het kapitalisme. Maar een mooi begin is publiek eigendom van essentiële diensten en beetje bij beetje reguliere bedrijven omvormen tot democratieën. Al heb ik niet de illusie dat de bovenlaag van de samenleving okay is met dat idee en zich er tegen zal verzetten.

Wakker Dier
Wakker Dier11 nov. 2022 - 8:53

De grootste partij in NL is de VVD, dus ik weet vrij zeker dat democratie niet altijd de beste oplossing biedt.

1 Reactie
r v b
r v b11 nov. 2022 - 17:20

De VVD is dan ook een tegenstander van democratie, de VVD wil weinig democratie en veel commercie.

Joop  den Uil
Joop den Uil11 nov. 2022 - 8:46

Laat de strategie maar over aan Jetten (ea) ; daar zal wel niets uitkomen behalve praatpraatpraat tot een maand voor de volgende verkiezingen. Weinig fiducie in deze ministers qua handelen.

J.janssen2
J.janssen211 nov. 2022 - 7:00

Nee, ik zie ook niets in deze tussenoplossing. Democratisch gekozen managers zouden beter in staat zijn beslissingen te nemen dan een centrale overheid ....ik zou niet weten waarom. De beslissingen door een overheid worden nog op diverse manieren gecontroleerd terwijl de controlemechanismen in een private onderneming toch veel beperkter zijn. Overheidsbedrijven minder efficient? Wat een nonsens....voorbeelden te over die het tegendeel bewijzen natuurlijk NS, Zorg ed. Energiebedrijven hebben Jetten niet willen beloven dat de winsten beperkt worden zodat het het geld van de overheid wat de energiebedrijven krijgen ter compensatie van het instellen van prijsplafond niet leidt tot hogere winstmarges. Ha ha wat weer een slechte afspraak.... deze overheid spekt gewoon private bedrijven zonder dat ze behoorlijke diensten leveren..........gewoon intrekken die vergunningen.

8 Reacties
DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 9:02

@ J.janssen2 Jij schrijft: Overheidsbedrijven minder efficient? Wat een nonsens....voorbeelden te over die het tegendeel bewijzen natuurlijk NS, Zorg ed. De NS is een prima voorbeeld. Als volledig staatsbedrijf functioneerde het waardeloos. Zelden op tijd en smerige treinen. Na de privatisering is de NS veel beter gaan functioneren. Privatisering is niet voor alles een goede oplossing. Maar staatsbedrijven zijn per definitie een slechte oplossing. Het ontaard altijd in bureaucratieën, geen klant bewust zijn, kwalitatief slechte diensten/producten, in stand houden slecht functionerende afdeling/slecht functionerende medewerkers. Probeer maar eens een voorbeeld te bedenken van een goed functionerend staatsbedrijf.

Mark Huysman
Mark Huysman11 nov. 2022 - 11:35

[Na de privatisering is de NS veel beter gaan functioneren.] Je hebt zeker niet recentelijk in een trein gezeten? Hoewel ‘gezeten’ al een te positieve voorstelling van zaken geeft. [Na de privatisering is de NS veel beter gaan functioneren.] Je hebt zeker niet recentelijk in een trein gezeten? Hoewel ‘gezeten’ al een te positieve voorstelling van zaken geeft. [Na de privatisering is de NS veel beter gaan functioneren.] Je hebt zeker niet recentelijk in een trein gezeten? Hoewel ‘gezeten’ al een te positieve voorstelling van zaken geeft.

Mark Huysman
Mark Huysman11 nov. 2022 - 11:48

Sorry voor driedubbeling, er ging iets mis met copy-paste

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 12:19

@ Mark Huysman Jij schrijft: Je hebt zeker niet recentelijk in een trein gezeten? Zeker wel. Een lange reis van de Randstad naar Frankrijk. Het ene NS deel met veel vertraging maar wel een zitplaats. Het commerciële Thalys-deel exact op tijd en een ruime zitplaats. Vervolgens de SNCP die wel staatseigendom is maar wordt geleid als een onderneming die dividend uitkeert aan de staat. Daar een volle trein, enkele staande reizigers in de spits. Kortom vanuit reiziger oogmerk is commercieel/privaat het beste. Maar een echt staatsbedrijf is er niet op het spoor. Maar een meer relevante vergelijking is kijken naar de effectiviteit van overheidsorganisaties in Nederland anno nu. En dan heeft Nederland bitter weinig goed functionerende staatsbedrijven. Ik kan er niet een bedenken.

DanielleDefoe
DanielleDefoe11 nov. 2022 - 14:27

DaanOuwens ik maak meerdere malen per week gebruik van de NS (een enkele keer van Arriva). Geen klachten mijnerzijds behoudens de staking waardoor ik gedwongen was de Flixbus te nemen. Ook de Noorse spoorwegen (voorheen een staatsbedrijf, de NSB) zijn inmiddels geprivatiseerd. Het is even wennen vooral omdat er al snel meerdere websites moeten worden bezocht om plaatsen te reserveren. Dat probleem hebben we in Nederland met zijn korte afstanden weer niet.

J.janssen2
J.janssen211 nov. 2022 - 16:56

Vroeger nooit last in herfst met blaadjes op het spoor, inperking van de dienstregeling vanwege een tekort aan machinisten. Veel uitgebreider bereik qua treinen.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 19:26

@ J.janssen2 Jij schrijft: Vroeger nooit last in herfst met blaadjes op het spoor, Vroeger reden treinen nooit op tijd, veel minder frequent, vaker uitval. Een belangrijk verschil tussen nu en vroeger is dat een reiziger te weten komt waarom de trein er niet op tijd was of er niet was. Het tekort aan machinisten wordt veroorzaakt door de actuele arbeidsmarkt en de zeer smalle beroepskolom van de NS. Als staatsbedrijf had de NS nu ook een groot probleem gehad.

DaanOuwens
DaanOuwens11 nov. 2022 - 19:35

@ DanielleDefoe Het meeste ging bij mij mis doordat de reis, die door de helpdesk van de NS zelf was gepland, 2 maal een NS aansluiting miste. Ik had mijn zelf geplande reis moeten omzetten en de NS deed de planning. Het resultaat was dat ik in Breda, Antwerpen, Brussel en Parijs mijn aansluiting miste. Als je eenmaal in zo'n trein zit en hij staat op het goede spoor kan er weinig misgaan. Ik denk dat de NS te veel probeert de reiziger van dienst te zijn met een zo strak mogelijke planning terwijl de bezetting van het Nederlandse spoor zo dicht is dat er altijd wel iets misgaat. Niet slim dus . Maar ik ben met je eens dat simpele reizen meestal prima gaan. Met uitzondering dan van de Intercity direct een aantal jaren geleden reisde is dagelijks Rotterdam/Amsterdam en VS. Ik denk dat 25% van de ritten of te laat was, of vol zat of helemaal niet reed. Dat was een mooi voorbeeld van incompetentie. Maar Rotterdam-Utrecht of Arnhem is buiten de spits prima te doen.

Gio Servas
Gio Servas11 nov. 2022 - 6:19

Er zijn nu eenmaal sectoren waar we allemaal zo van afhankelijk zijn, dat je die niet in private handen wilt hebben. Als een ondernemer meer kosten maakt kan deze de kosten niet geheel doorberekenen aan de klanten, anders komen de klanten niet meer terug. Bij energiebedrijven is dit niet het geval. Je bent afhankelijk van een energiebedrijf, dus die kan doen wat ze wil. Ze maakt hogere kosten en op de 1 of andere manier nog meer winst ook. Die kosten worden dubbel en dwars doorberekend en dat is eigenlijk gewoon crimineel. De 1 z'n dood is de ander z'n brood maar dan op een grote schaal. Dit geldt ook voor zorg en OV. NUTS, Zorg en OV mogen nooit in private handen komen of blijven. Dat gaat ten koste van de mensenrechten en dat zien we momenteel duidelijk. Alles is onbetaalbaar en al betalen we, krijgen we er steeds minder voor terug.

5 Reacties
A little bit of sunshine
A little bit of sunshine11 nov. 2022 - 8:42

@Gio, probleem met die redenatie is dat er veel meer sectoren zijn die vitaal zijn. Voedsel is bijvoorbeeld best belangrijk, een sector die nooit in overheidshanden gaat komen. Internet, kleding, een woning, etc. Waar ligt de grens?

IkHebAltijdGelijk
IkHebAltijdGelijk11 nov. 2022 - 9:48

Waarop is het idee gebaseerd dat als de overheid het doet het automatisch beter gaat? Er is niet voor niets een toeslagenaffaire waar niet alleen de Belastingdienst heeft gefaald, maar ook de jeugdzorg en de rechterlijke macht hebben in aansluiting daarvan ook flinke steken laten vallen. Waar was het controlemechanisme? Wie zijn er daadwerkelijk verantwoordelijk gehouden en hebben de con sequenties genomen? Het aftreden van een kabinet in het zicht van de haven met aankomende verkiezingen is een lachertje (net als twintig jaar geleden met het afreden vanwege wat er in Srebrenica is gebeurd), d.w.z. een loos gebaar. En als men kijkt naar privatisering dan werd daar tenminste een poging gedaan om efficiënter en beter aan te sluiten bij de wensen van de cliënt / gebruiker.

Gio Servas
Gio Servas11 nov. 2022 - 10:16

@A little bit of sunshine, Ik kan je daar geen ongelijk in geven idd. Echter voor de zaken die je noemt zijn wel degelijk betaalbare opties en is er wel degelijk sprake van een gezondere markt (ok woningen misschien niet helemaal, maar er is wel een heel groot verschil tussen een 10m2 appartement voor 450 in A'dam en een volledig huis elders voor ongeveer hetzelfde en de overheid ondersteund de armste mensen hier ook mee.) Verder is er keuze uit betaalbare kleding, internet en zelfs voedsel en onbetaalbare kleding, internet en voedsel. Deze keuze hebben we niet met zorgverzekeringen, NUTS bedrijven en OV.

Mark Huysman
Mark Huysman11 nov. 2022 - 11:46

[Waarop is het idee gebaseerd dat als de overheid het doet het automatisch beter gaat? Er is niet voor niets een toeslagenaffaire waar niet alleen de Belastingdienst heeft gefaald, maar ook de jeugdzorg en de rechterlijke macht hebben in aansluiting daarvan ook flinke steken laten vallen.] De overheid is geen neutraal en onveranderlijk gegeven maar werkt in opdracht van de politiek. Aangezien de politiek al lange tijd gedomineerd wordt door de VVD en aanverwante neoliberale partijen hebben we een overheid die de (minder gefortuneerde) burger als vijand ziet die bestreden moet worden. De overheid *kan* natuurlijk ook een tegenovergestelde rol spelen maar dan zal ze anders aangestuurd moeten worden. Dat is het verschil met private partijen, die gaan enkel voor de winst en nooit voor het algemeen belang.

Baloemparoempaloempa
Baloemparoempaloempa11 nov. 2022 - 20:40

Waar ligt de grens? Waarom kan het niet 50/50 zijn? De staat creëert goedkope huisvesting en daarnaast hebben we een vrije particuliere markt Er is een markt in voedsel, maar de staat subsidieert groente Je kan met de auto, maar de staat subsidieert openbaar vervoer Je doet alsof het of communisme is, óf vrije markt. Maar, die neoliberale 'vrije markt' is sowieso een ideaalbeeld. Zij is nooit écht vrij geweest. Ik snap de angst, voor een grote overheid. Maar, kijk naar hoe je 'markt' iets fundamenteels als huisvesting oplost. De VVD komt dan met markten. Maar die markten van haar, falen compleet. Kijk naar de neoliberale markten. Deze markten bieden geen basale huisvesting voor mensen, maar overspoelen ons wel met bizarre fast fashion troep. Waar gaan we dat van betalen, die sociaal democratie? Alsof we nu niet ook al super veel belasting betalen. Dit belastinggeld, word alleen compleet verkeerd besteed en beland in de zakken van managers en bureaucraten. Met het belastinggeld dat we betalen, zouden ze ook nuttige dingen kunnen doen.

pahan
pahan11 nov. 2022 - 6:05

Goed verhaal, alleen er is geen sprake van schaarste.

TheunT
TheunT11 nov. 2022 - 5:36

Moeten die medewerkers zich dan inkopen om te mogen werken?

Mark Huysman
Mark Huysman10 nov. 2022 - 23:41

De bedrijven moeten dus gedemocratiseerd worden maar wel volgens kapitalistische principes blijven functioneren? Waarom? Dan blijf je dus naar winstmaximalisatie en kapitaalaccumulatie streven, alleen gaat die winst dan naar een grotere groep mensen. Zoals WillemdeGroot hieronder terecht stelt moeten nutsbedrijven ten bate van ons allemaal functioneren en niet ten bate van de mensen die daar toevallig werken.

1 Reactie
Jozias2
Jozias211 nov. 2022 - 7:11

@mark De vraag is of de winst dan naar meer mensen gaat. Nu gaat het via aandelen vaak naar de pensioenfondsen van miljoenen Nederlanders, of naar zelfstandigen die beleggen als pensioenvoorziening of burgers die beleggen om na 30 jaar hun hypotheek af te lossen.

Baloemparoempaloempa
Baloemparoempaloempa10 nov. 2022 - 22:13

Er zijn drie manieren, om om te gaan met economie. Zo heb ik het altijd begrepen. Je kan economie : nationaliseren. Privatiseren, of collectiviseren Een staat kan over de productiemiddelen gaan. Private bedrijven. Of collectieven. In NL is alles genationaliseerd of geprivatiseerd. Of iets ertussenin. De NS is bijvoorbeeld zogenaamd een privé bedrijf, maar is dit natuurlijk niet, want zij heeft geen concurrentie en krijgt subsidie. Veel van de banken, zijn eigenlijk ook geen bedrijven, omdat ze too big to fail zijn en dat weten ze, dus ze weten dat ze kunnen doen waar ze zin in hebben maar dat deze zelfde waarden niet in economische verhoudingen worden gereflecteerd. Het opzetten van coöperatieven, is niet verboden in dit systeem. Toch hoor je hier nooit iemand over. Ik geloof, dat coöperatieven minder makkelijk een lening krijgen van de bank. In Amerika en Spanje, word op dit moment wel weer veel geëxperimenteerd met cooperatieven. Uiteindelijk ben je tien keer beter uit, in een coöperatie. In een privaat bedrijf, ben je altijd voor andermans geld aan het werken, als arbeider. Een perverse situatie. Wat mij betreft https://en.wikipedia.org/wiki/Mondragon_Corporation Iets als dit, moet ook in NL opgezet worden

Deugkeizer
Deugkeizer10 nov. 2022 - 22:12

Ik vertrouw dat hele gedoe met het vastzetten van de energieprijs sowieso niet. Als je brood koopt dan koop je toch ook niet alles in 1x in voor een heel jaar, waarbij de koop verspreid is over het hele jaar. Dan ben je een vaste afnemer voor een vaste prijs dus dat moet invloed hebben, voor de volgende die het brood los koopt of ook op contract. Het neigt naar een piramideconstructie, een zeepbel.

WillemdeGroot
WillemdeGroot10 nov. 2022 - 20:20

Alles afwegend (laat die overwegingen maar even aan de lezer), kom ik tot de conclusie dat nutsbedrijven, in de brede betekenis van dat begrip, van ons allemaal zijn, ten bate ook van ons allemaal, en niet bedoeld om particuliere investeerders te verrijken. Hoe dapper de poging ook van Minczeles om tot een middenweg te komen. Deze overheidsbeslissingen om te privatiseren, vanaf de jaren '80 onder diverse kabinetten en politieke partijen, zijn op een totale maatschappelijke ramp uitgelopen.

r v b
r v b10 nov. 2022 - 20:05

private bedrijven zullen altijd opzettelijk inefficient werken, dat vormt hun winst. Daarom zijn er ook regels om te voorkomen dat staatsbedrijven eerlijk mogen concurreren tegen private bedrijven, staatsbedrijven kunnen efficienter werken en dat is een gevaar voor de private winst. Alleen als staatsbedrijven gewoon mogen concurreren tegen private bedrijven ontstaat er een stimulans voor private bedrijven om efficient te werken.

1 Reactie
Mr Ed
Mr Ed11 nov. 2022 - 9:36

Ik heb het idee dat u nog nooit bij een staatsbedrijf heeft gewerkt, anders zou u dit niet zo schrijven. Ik stemde altijd trouw PvdA, tot ik bij een paar overheidsorganisaties binnen heb gekeken. Private bedrijven werken oneindig efficienter.

HenryHansen
HenryHansen10 nov. 2022 - 19:53

Leuk idee, democratische bedrijven: communisme 2.0. En hoeveel zijn er daarvan op dit moment? Die privatisering van nutsbedrijven is inderdaad een ramp, maar waarom zouden we die nu willen overgeven aan een ander experiment?

Jozias2
Jozias210 nov. 2022 - 19:42

“Hierdoor staat niet winstmaximalisatie voor aandeelhouders centraal in de bedrijfsvoering, maar gaat de winst naar de mensen die in het bedrijf zelf werkzaam zijn en wordt een breder belang gediend.” Dus het personeel wordt aandeelhouder. Wat verschilt dit van de normale aandelen regelingen en bonusstructuur bij bedrijven?

Gaai2
Gaai210 nov. 2022 - 19:29

''Democratiseer de private energiebedrijven in plaats van ze te nationaliseren'' Mooi linkse praatjes voor de bühne over democratie. Voordat dit sprookje werkelijkheid wordt zullen we het moeten doen met het invoeren van een redelijk winstbelasting op de dikke winsten van de ondernemingen van de rijken. Laat de rijken maar dikke winst maken met hun ondernemingen. Daar is op zich niks mis mee in ons huidige kapitalistische systeem. Wat er wel verkeerd gaat is dat er bijna geen winstbelasting wordt betaald door de ondernemingen van de rijken en het zo onmogelijk wordt om extreem hoge graaiwinsten terug te ploegen in de samenleving. Kappen linkse praatjes ook over het heffen van extra belasting over crisiswinsten e.d. omdat machthebbers zo nodig oorlog moeten uitlokken/voeren. Met eindeloze juridisch procedures zullen de rijken uiteindelijk de samenleving weer een loer draaien. Simpel een redelijk belastingtarief invoeren op bedrijfswinst in plaats van aldoor tarieven te verlagen. Wat is het probleem met weinig belasting betalen als je weinig winst maakt (zoals tijdens een crisis) en veel belasting als je veel winst maakt (zoals tijdens een crisis)? Zelfde recept als er geen crisis is.

Mr Ed
Mr Ed10 nov. 2022 - 19:08

Als de winsten naar de werknemers gaan, wat gebeurt er dan als er verlies wordt geleden? Wordt dat verrekend met het salaris? Wat gebeurt er met de aandeelhouders, die miljarden hebben geinvesteerd? Gaan de werknemers die miljarden lenen om de aandeelhouders uit te kopen? Of wordt het gewoon onteigening? Wat als die aandeelhouders pensioenfondsen zijn? Dit stuk roept meer vragen op dan het antwoorden geeft.