Democratische malaise treft ook Nederland

Is er een gezamenlijk globaal concept voor democratie? Ik denk van niet, want democratie is een “magische” toverstok van de mens, die in staat is haar voor eigen overtuigingen en belangen te manipuleren, waardoor de wereld een mengsel is van talloze ideeën, behoeftes en doeleinden.

Democratie in al haar vormen en praktijken is een recept voor politiek, macht en economische belangen; de gewone burgers zijn essentiële instrumenten in dat proces. Denk aan de massale steun voor Trump, Poetin, leiders in Turkije, het Midden-Oosten, Pakistan, India, Latijns-Amerika en ga zo maar door. Wereldse monarchieën nemen er theatraal genoegen mee om in de schaduw van hun erfenis en fragiele democratie stil te genieten van hun privileges en schaduwmacht.

Ondanks dat de democratie constant wordt verkracht en verminkt in vele hoeken van de aarde, blijft zij toch geconsumeerd als legitieme springplank voor het grijpen van de macht. Een zoon in Brazilië wil de macht van zijn criminele en veroordeelde vader en ex-president teruggrijpen en hem uit de klauwen van de 'rechtstaat' bevrijden.

Deze en andere voorbeelden zijn de kern van het dilemma van de wereldwijde democratische malaise. Vooral na de Tweede Wereldoorlog werd West-Europa een pelgrimsoord voor democratie. Met het oplaaien van de Koude Oorlog en de fobie voor het communisme genoten zij van een gouden tijdperk. De val van de Berlijnse Muur was het startschot voor chaotische ideologische turbulentie en wanorde van de Westerse democratie, want verzwakking en de afwezigheid van een sterke tegenpool werd als zege gezien en zij interpreteerden hun model als het enige geschikte voor democratie.

Deze wanconclusie was de grondslag voor de militaire en politieke expansiedrang van de Westerse democratie. De deur werd geopend voor immature en hebzuchtige Europese leiders om van de Westerse democratiekaravaan te genieten. Er zijn genoeg levende voorbeelden, deze pseudo-democraten versterkten de malaise.

Toen loyale Westerse democraten, vooral in de Europese Unie en het parlement, uit hun dromerige extase wakker werden geschud, werden ze ook geconfronteerd met opstandige 'nieuwe democraten' in eigen veld, bijvoorbeeld in Duitsland, Nederland, Italië, Engeland en Frankrijk.  Deze nieuwelingen hebben de malaise van de Westerse democratie verder versterkt.

Nu zorgen AI en andere onzichtbare technische ontwikkelingen voor ongekende polarisatie die de malaise verergert en de toekomst onzeker maakt. Deze zigzag-ontwikkelingen zijn ook Nederland niet bespaard gebleven; het begon met kabinet Schoof en nu is het minderheidskabinet een bedelaar in de democratische malaise.