Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

GroenLinks-leden mogen stemmen over fusie met PvdA in Eerste Kamer

Ledenreferendum over verdere linkse samenwerking
Joop

Deetman volstaat niet

  •  
17-03-2013
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Een waarheidscommissie moet niet benoemd worden door de kerk
Afgelopen week schreef college-historicus Han van der Horst: laat er een waarheidscommissie komen om het misbruik in de katholieke kerk te onderzoeken. Ik was daarmee heel blij. Niet gek: ik ben afgestudeerd op onderzoek naar dergelijke commissies én ik pleit al drie jaar precies voor datgene wat Han wil. Zeker nu blijkt dat de commissie-Deetman doelbewust bepaalde mensen heeft willen sparen, is een waarheidscommissie meer dan ooit nodig.
Mijn onderzoek (2005-2006) was gericht op het Oputa Panel, dat schendingen van de mensenrechten in Nigeria onderzocht. Een waarheidscommissie gemodelleerd naar het voorbeeld van de Zuid-Afrikaanse Truth and Reconciliation Commission van Desmond Tutu. Er zijn in talloze landen dergelijke commissies geweest en het ging vaker fout dan goed. Daarom heeft Louis Joinet voor de VN een aantal criteria opgesteld. Hij begon bij de slachtoffers, die drie rechten hebben: recht om te weten wat er is gebeurd, recht op gerechtigheid en recht op reparatie. Het tweede is belangrijk, om te garanderen dat een waarheidscommissie geen ‘truuk’ wordt om de gang naar de rechter niet te hoeven maken. Waar mogelijk, moet zo’n commissie dus dossiers overdragen aan justitie. En het derde recht is belangrijk, omdat slachtoffers recht hebben op symbolische én materiële genoegdoening.
De opzet van een waarheidscommissie moet met de grootste zorgvuldigheid geschieden. Er moet een goed statuut zijn, waarin vastgelegd is dat getuigen zo nodig bescherming krijgen, dat er juridische vertrouwelijkheid mogelijk is. Ook moet vastgelegd worden, welke mensenrechtenschendingen worden onderzocht en binnen welke termijn het rapport afgerond moet worden. De commissie moet samengesteld zijn uit mensen van diverse achtergrond en de onafhankelijkheid moet voor iedereen buiten kijf staan. De commissie moet voldoende geld krijgen en moet toegang kunnen krijgen tot alle bronnen die zij nodig acht. Desnoods moet zij getuigen juridisch kunnen dwingen om voor de commissie te verschijnen. Slachtoffers moeten zich vrij voelen om te getuigen. Joinet geeft tot slot ook aandacht aan de rechten van daders en verdachten: zij moeten de garantie hebben dat ze niet voor een volksgericht komen.
Ik heb daar zelf een criterium aan toegevoegd: de zittingen moeten zo veel mogelijk openbaar zijn, tenzij het belang van de slachtoffers anders ingeeft. De Zuid-Afrikaanse waarheidscommissie liet bijvoorbeeld tv-camera’s toe. De Nigeriaanse deed dat ook en de zittingen waren dagelijks op televisie. Op den duur trokken ze meer kijkers dan de populairste soapseries. Openbaarheid is belangrijk, juist omdat deze commissies gericht zijn op waarheid en verzoening voor een heel volk. Je moet dat volk dus ook bereiken.
De Nigeriaanse commissie was niet optimaal. Het enige lid met enig publiek gezag was de priester Matthew Kukah – tegenwoordig is hij bisschop van Sokoto en zit dus midden in het geweld van Boko Haram. De commissie reisde het land door, daders en slachtoffers spraken, maar de oud-dictators bleven weg en konden niet gedwongen worden om te verschijnen. Sommige conflicten werden opgelost, andere niet. Het rapport verdween in een la, om daar nooit meer uit te komen. Nouja, nooit… een mensenrechtenorganisatie publiceerde het op internet en zo kon ik er een scriptie over schrijven. Waarbij ik tevens dankbaar gebruik maakte van het manuscript van een boek van Kukah over de interne gang van zaken.
Nu naar Nederland. Ik pleitte in 2010 voor het eerst voor een waarheidscommissie en heb dat pleidooi in 2012 herhaald samen met een voorstel voor de opheffing van de verjaringstermijn. Waarom? Omdat misbruik een groot kwaad is en zowel daders als slachtoffers baat hebben bij openbaring van de waarheid, verzoening en compensatie. Omdat ik katholiek ben en denk dat de kerk zich alleen kan zuiveren als zij boete doet en de gifbeker tot de laatste druppel leeg drinkt. Een waarheidscommissie kan zaken die nog niet zijn verjaard overdragen aan justitie en kan, als dat in het statuut is vastgelegd, in elke individuele zaak ook een (bindend!) voorstel doen voor reparatie. Dat kan ook een geldelijke vergoeding inhouden.
Mijn indruk is dat geld voor de meeste slachtoffers niet centraal staat. Zij willen dat hun verhaal gehoord wordt, dat ze niet meer hoeven te zwijgen, dat de beerput open gaat zodat er een last van hun rug valt. Het voordeel van een waarheidscommissie is dat zij breder werkt dan justitie: een dergelijke commissie wil wonden helen en slachtoffers recht doen.
Zeker nu telkens weer in het nieuws komt dat de commissie-Deetman geen goed werk aflevert, is dit belangrijk. Die commissie lijkt bisschop Van Luyn de hand boven het hoofd te hebben gehouden. Blogster Observatrix stelt voor dat paus Franciscus een commissie benoemt om ook de rol van de Nederlandse bisschoppen te onderzoeken. Observatrix (pseudoniem van de katholieke advocate Erica Schruer) is iemand die niemand spaart, zeker niet de kerkelijke top, in haar strijd om de onderste steen boven te krijgen. De paus moet dit advies vooral opvolgen en de kerkelijke hiërarchie zuiveren. Hij is daar al mee begonnen overigens.
Een waarheidscommissie werkt echter breder en heeft draagvlak nodig – moet dus niet benoemd worden door de kerk, maar door een instantie die iets verder weg staat. Het kabinet zou dat kunnen doen. Zorg dat geen deur gesloten blijft voor die commissie. Zend de zittingen uit op Nederl… pardon NPO 1. Zorg voor een voorzitter die lef heeft en van onbesproken gedrag is. Plaats bij voorkeur geen geestelijken in de commissie – zelfs de heilige Bodar niet. Leg de bevoegdheden juridisch goed vast. En zorg dat slachtoffers en daders hun verhaal doen. Voordat het te laat is.
Remco van Mulligen – historicus en schrijver – ook actief op twitter: @RemcoSchrijft

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (4)

lembeck
lembeck17 mrt. 2013 - 11:35

Doekjes voor het bloeden. Allemaal. Misbruik kan je niet stoppen. En als je het enigszins onder controle kunt krijgen in de Katholieke kerk dan breekt het elders wel weer uit in Islamitische internaten, of bij de dominee thuis, bij Hindoe leraar, of waar dan ook. Het is van alle tijden en alle rassen. En het zijn voonamelijk mannen. Celibaat opheffen kan helpen. Misschien juist alleen getrouwde priesters met een gezin installeren in de parochies en geen alleenstaande mannen meer. Maar er van af komen? Gaat 'm niet worden....

TVDL030
TVDL03017 mrt. 2013 - 11:35

Doekje voor het bloeden... Tja, das wel heel cynisch. Misbruik kan aan de kaak worden gesteld en aangepakt. Verder lees ikin onderstaande reacties een aantal tips om te voorkomen dat het weer gebeurt of om het misbruik in katholieke kring te verminderen. Twee nieuwtjes dan: het misbruik in katholieke kring zoals nu aangekaart vond grotendeels een halve eeuw geleden plaats. Elke suggestie dat het om een actueel katholiek verschijnsel gaat lijkt me dus misplaatst. Verder lijkt het me naïef, en ook in strijd met elk onderzoek, om te denken dat misbruik een "katholiek" probleem is of was: er is geen enkele reden om aan te nemen dat er elders minder misbruik plaatsvindt. Opheffen celibaat als oplossing is lachwekkend. Nooit is gebleken dat celibaat een rol speelt bij misbruik. Toch zegt iemand hier: als priesters maar gezinnetjes hebben, is alles opgelost. Tuurlijk. Dat meer dan 90 procent van kindermisbruik BINNEN GEZINNEN plaatsvindt, negeren we maar. Elk excuus om dat akelige celibaat op te heffen is legitiem, blijkbaar. Triest en bekrompen, die manier van denken.

TVDL030
TVDL03017 mrt. 2013 - 11:35

Niek je kunt blijven beweren dat het allemaal door het celibaat komt, maar je geeft geen antwoorden. 1. Welk bewijs heb je daarvoor, behalve jouw eigen vooroordeel? 2. Hoe verklaar je dan dat misbruik vrij geconcentreerd voorkwam in internaten in de jaren vijftig/ zestig en daarna niet meer, terwijl het celibaat tot op heden een feit is. 3. Hoe verklaar je dat kindermisbruik ook, ja zelfs in even grote mate, plaats lijkt te vinden in omgevingen waar de daders helemaal niet tot celibaat verplicht zijn? De lasterlijke, antipaapse idee dat de kerk een zooi pedofielen is, hier ook al geuit maar dan door iemand anders, daar ga ik niet eens meer op in. Dat is gelijk aan antisemitisme, maar dan gericht op een andere groep. Misschien de discussie eens voeren op basis van de feiten? Niemand zal ontkennen dat dit walgelijke misbruik een groot probleem is waarmee de katholieke kerk zal moeten dealen. Maar allerhande figuren, die blijkbaar de mens vooral zien als een door seksuele driften willoos wezen (moslims zien het ook al zo: vrouwen die zich sexy kleden "vragen erom" verkracht te worden, hoor je daar vaak), kunnen hun irritatie botvieren op een kerk die een ander beeld heeft van seksualiteit, een beeld dat hen niet bevalt blijkbaar. Maar de feiten zijn hier compleet zoek.

cb0027012
cb002701217 mrt. 2013 - 11:35

Het wordt inderdaad tijd dat de Kerk haar handen aftrekt van deze materie. Ze erkent misbruik dat al lang verjaart is. Ze erkent "misbruik" dat juridisch nooit erkent zou zijn door een rechter. Ze heeft tientallen malen excuses aangeboden en diverse gesprekken gevoerd met slachtoffers en slachtoffers groepen. Ze begeleidt slachtoffers. Ze heeft standbeelden opgericht voor de misbruikten. Deetman heeft ondanks de iets meer dan 1000 gevallen gemeld dat het er wel 20.000 zouden kunnen zijn. De Kerk heeft veel meer compensatie betaald dan een rechter ooit zou opleggen in Nederland. De Kerk heeft daarnaast al bijna tien miljoen uitgegeven alleen al aan onderzoek en nog zijn deze beroepsslachtoffers niet tevreden. En ze zullen ook nooit tevreden zijn. Ik zou zeggen: de Kerk heeft haar uiterste best gedaan en meer dan dat. Als het niet goed is, dan moeten de slachtoffers maar naar de rechter gaan. Dat scheelt de Kerk ook nog eens vele, vele miljoenen. Maar als iedere typefout of door een of ander slachtoffer of “slachtoffer” die zijn of haar zaak veel serieuzer genomen wil zien worden dan ze is, aanleiding blijft voor het roepen om een nieuwe onderzoek, dan komen we nooit van het gezeur af. En als er al een onderzoek komt, dan is zeker de politiek niet het aangewezen forum om dat onderzoek te doen. Vergeet niet dat in de periode dat het meeste misbruik plaatsvond, politieke partijen als PSP, PVDA, maar ook COC, NVHS, en zelfs VVD, plus progressieve journalistiek en hoogleraren overwegend pleitten voor legalisering van seks met kinderen of op z’n minst voor verlaging van de leeftijd waarop seks met kinderen legaal was. Men zag er geen kwaad in. De Kerk wel. En nu is met terugwerkende kracht plotseling alleen de Kerk verantwoordelijk? Daar komt bij dat men erg selectief verontwaardigd is en geweldig veel ophef maakt over het misbruik binnen Rooms Katholieke internaten van de vorige eeuw (3 op 1000 meldingen) maar het rapport van Samson over het misbruik in niet kerkelijke instellingen van vandaag (194 op 1000) meldingen volkomen negeert en onbesproken laat. Daaruit zou op z'n minst de verdenking kunnen ontstaan dat men blijkbaar meer geïnteresseerd is in het beschamen van de Kerk, dan in de slachtoffers van misbruik. Dus als er al een onderzoek komt, dan een wetenschappelijk/sociologische benadering, die het verschijnsel in al z'n facetten blootlegt, en ook de politiek en de tijdgeest niet ontziet. Of als men daarin niet geïnteresseerd is, maar voornamelijk in schadevergoedingen, dan moet er een juridische weg bewandeld worden, waar dan ook de normale regels gelden als voor alle andere niet-katholieke inwoners van Nederland.