Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

De zorg voor mensen met mentale problemen zit op een dood spoor

  •  
12-12-2022
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
7146 keer bekeken
  •  
ANP-359410943

Steeds meer mensen gebruiken medicatie waar ze niet meer vanaf kunnen, terwijl het effect te wensen over laat

Het zijn bekende, terugkerende nieuwsberichten: het aantal mensen met burn-outverschijnselen neemt toe, steeds meer jonge mensen kampen met een psychische stoornis. Of: de wachtlijsten in ggz en jeugdzorg blijven groeien, de financiële middelen om iedereen die lijdt aan depressie te helpen zijn onvoldoende en steeds meer jongeren denken wel eens aan suïcide.

Deskundigen om dit alles te duiden zijn er genoeg en aan goed bedoelde suggesties om de problemen op te lossen ontbreekt het ook niet, maar in alle discussie over ons mentale welzijn mist een belangrijk ingrediënt: het model dat werd gekozen om mensen met emotionele problemen te helpen deugt niet.

Ruim veertig jaar geleden werd gekozen om angst, somberheid en trauma te behandelen als medische aandoeningen, hersenziekten. Het Amerikaanse classificatiesysteem DSM veroverde de wereld, en werd ook richtinggevend in ons land. De labels uit dit systeem dienden ‘evidence based’ behandeld te worden. Het gebruik van psychofarmaca (antidepressiva als Prozac en Seroxat) nam exponentieel toe en cognitieve gedragstherapie (CGT) werd de standaard als het om psychotherapie ging. In de tweede helft van de vorige eeuw bracht deze benadering aanzienlijke vooruitgang, maar de laatste decennia zien we vooral de nadelen: steeds meer mensen gebruiken medicatie waar ze niet meer vanaf kunnen, terwijl het effect te wensen over laat, en mensen die middels een protocol werden behandeld met psychotherapie krijgen opnieuw klachten, of raken ze toch nooit helemaal kwijt.

Door de dominantie van het medische model verdween de aandacht van andere benaderingswijzen van psychisch leed naar de achtergrond. Dat er geen oorzakelijk verband is tussen depressie en serotoninegehalte, zoals afgelopen zomer onomstotelijk werd vastgesteld zou toch tot minder dominantie van de hersenwetenschappen moeten leiden?

In het DSM-systeem hoeft men niet veel aandacht te besteden aan de oorzaak van psychische problemen. Het afvinken van symptomen volstaat, een recept of CGT volgen.

Maar: we weten dat psychische klachten niet als een donderslag bij heldere hemel ontstaan. Er is onweerlegbaar bewijs dat ellendige gebeurtenissen in het jonge leven een zeer grote rol spelen bij het ontstaan van psychische stoornissen op volwassen leeftijd. Het gaat zelfs nog verder: de kans op chronische gezondheidsproblemen als hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten wordt belangrijk groter als er in je jeugd mishandeling of misbruik plaatsvond. En toch kennen veel artsen en psychologen de indrukwekkende ACE-studie (Adverse Childhood Experiences) niet. Felitti, Anda en anderen publiceerden dit Amerikaanse onderzoek al in 1998.

De uitkomst laat zich eenvoudig samenvatten: hoe meer ellende toen je klein was, hoe groter de kans dat je er later in je leven de gevolgen van gaat ondervinden. Het gaat daarbij niet alleen om alle vormen van misbruik, maar ook om een gebrek aan warmte en veiligheid in huiselijke kring (ook wel ‘emotional neglect’ of affectieve verwaarlozing genoemd).

In de organisatie van onze zorg hebben deze belangrijke inzichten weinig tot geen aandacht gekregen. Voldoe je aan de criteria van een angststoornis volgens de DSM? Dan krijg je een recept of acht sessies CGT volgens protocol.

Mensen zijn emotionele wezens. Dat het verstandig is om je niet enkel door je emoties te laten leiden begrijpt iedereen. Maar dat ons verstand (het rationele) de maat der dingen is geworden mogen we best eens betwijfelen. Het meeste gedrag weerspiegelt onbewust ook iets van vroeger. De overtuigingen die we als kind opdeden (je bent dom, of lelijk, wat jij er van vindt doet er niet toe) zijn vrijwel zonder uitzondering terug te vinden in ons functioneren als volwassene. En als we onze kwetsbare emoties niet meer kunnen hanteren worden we angstig, somber of we schieten in een burn-out. Dat daar vaak ook een acute aanleiding voor is (verlies van werk, een relatiebreuk, het overlijden van een dierbare) is genoegzaam bekend. Maar dat ‘een rommelige jeugd’, zoals een bekende radioman het eens eufemistisch typeerde, ook een grote rol speelt wordt veel te vaak genegeerd. Terwijl er heel veel te doen valt aan ‘oud zeer’. Met name via het lichaam.

Maar: het lichaamswerk werd om politieke redenen in de alternatieve hoek geplaatst, en prachtige interventies als ademwerk of een familieopstelling worden nog steeds getypeerd als kwakzalverij. Terwijl veel mensen pijn van vroeger daar leren hanteren. ‘The body keeps the score’ heet de internationale bestseller van Bessel van der Kolk en de legendarische haptonoom Ted Troost zei het ruim dertig jaar geleden al in het Nederlands: het lichaam liegt nooit.

Als we de hulp aan mensen in psychische nood structureel willen verbeteren zullen we het leren hanteren van kwetsbare emoties als vertrekpunt van iedere behandeling moeten nemen, en niet langer moeten geloven in hersenaandoeningen als oorzaak van honderden DSM-stickers. Daar komt bij dat deze benadering tot veel te onpersoonlijke, en niet zelden onnodig afstandelijke hulpverlening heeft geleid, terwijl zorg bij voorkeur warm en persoonlijk zou moeten zijn. Daar houden mensen van…

Bram Bakker was dertig jaar psychiater. Zijn professionele en persoonlijke ervaringen waren aanleiding tot het schrijven van ‘Oud zeer’, een boek waarin hij een andere benadering van emotionele problemen bepleit

Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (17)

Markzelluf
Markzelluf13 dec. 2022 - 14:10

Wat ik mis in het betoog van Bakker is de rol die hij voor psychiaters weggelegd ziet. Ik denk bijvoorbeeld dat het vermijden van een 'rommelige jeugd' niet tot de competenties (en taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden) van psychiaters behoort. Die zijn er om zieken te helpen - of ze laten zich omscholen tot beleidsadviseurs voor overheden. Dat behandelwijzen als 'familieopstellingen' tot de kwakzalverij behoren, heeft natuurlijk te maken met het bewezen nut ervan. Als dat nut er is, dan moet het toch aantoonbaar zijn? En laten we niet vergeten dat alternatieve geneeswijzen (zoals ook homeopathie) in Nederland niet verboden zijn. Ze worden alleen niet bekostigd. Nu draagt gemiddeld elke Nederlander al ruim € 7 duizend euro af voor reguliere gezondheidszorg en nog hebben we moeite om normale salarissen te betalen, vacatures in te vullen en wachtlijsten weg te werken. Door (nog meer) niet-bewezen behandelingen op te nemen, raakt ons doel - goede, tijdige zorg voor iedereen die betaalbaar is voor ons allen - alleen maar verder uit het oog. Dat kan toch niet de bedoeling zijn van Bakker?

1 Reactie
Marinus C.
Marinus C.13 dec. 2022 - 16:52

Getraumatiseerde mensen betalen ook gewoon hun premie, dus dat die dan zelf mogen gaan betalen voor hun zorg, waar in voorkomend geval dan dus niet eens kwaliteitscontrole op zit, lijkt me nogal cru. Tenzij je, zoals de gemiddelde rechtsliberaal-geaarde, psychische problemen als aanstellerij ziet natuurlijk. Kan ik ergens ook wel weer begrijpen bij mensen die meestal met de gouden lepel in het bekje zijn geboren en de rest op een zilveren schaaltje aangereikt hebben gekregen. Verder is de zorg zo duur geworden met dank aan de marktwerking, die er tegelijkertijd voor heeft gezorgd dat de kwaliteit achteruit gehold is. De heilige graal van de marktwerking is namelijk een goedkoop baggerproduct dat voor de hoofdprijs verkocht wordt. Evidence based zie ik vooral als de volgende poging om de GGZ verder uit te hollen. "Evidence" is lastig te leveren bij psychisch problemen omdat de evidence voor het succes van een behandeling met name bestaat uit de subjectieve beleving van de patiënt. Zoiets als trauma is niet echt te meten namelijk.

Radio-Head
Radio-Head13 dec. 2022 - 9:24

"Individuele gestoordheden weerspiegelen de gestoordheid van het geheel", Herbert Marcuse Duidend essay van Hans Schnitzler, over de huidige tijdgeest. https://www.groene.nl/artikel/melancholische-wezens Schematisch, verklarend en onderbouwend plaatje, https://maurice.nl/wp-content/uploads/2022/02/Plaatje-Desm1.jpg Fijne dag.

Gio Servas
Gio Servas13 dec. 2022 - 5:26

De westerse gezondheidszorg is reactionair en onderdrukkend. Men wil niet voorkomen dat iemand ziek is, maar behandeld mensen pas als deze ziek zijn en de behandeling is vaak geen oplossing van het probleem, maar onderdrukking van het probleem.

6 Reacties
Backtobasics
Backtobasics13 dec. 2022 - 9:38

Eens, Er wordt maar weinig ingezet op het stimuleren van een gezondere leefstijl en minder stress, en in het bijzonder hier in het volle Nederland is het bijzonder treurig op dat gebied. Het begint al bij de infrastructuur die in veel gebieden totaal niet uitnodigd om meer te bewegen. Vooral de laatste jaren is alles rondom de auto gebouwd. En met de komst van de elecktrische fiets is ook deze vorm van beweging steeds minder een garantie een goede conditie. Daarnaast is stress en werkdruk aangezwengeld, door het totaal doorgeslagen rendements denken, en de afbraak van een goed sociaal vangnet. Pas wanneer je per land de officieele cijfers van bv zelfmoorden,ziekteverzuim, burn out, medicijngebruik en drugsgebruik, schooluitval, huiselijk geweld enz enz dan pas krijg je een vrij goed beeld hoe het sociaal werkelijk gesteld is in een land. Laat je ook niet foppen door onbenullige en manipulatieve "geluksonderzoekjes" want mensen zullen zelf nooit snel toegeven als het niet goed met ze gaat.

Markzelluf
Markzelluf13 dec. 2022 - 13:57

@ Gio , dat we in Nederland niets aan preventie doen is onzin. Tenminste, als het betoog van Bakker klopt en veel psychische klachten 'oud zeer' betreffen. Via scholing, sport en cultuur proberen we mensen bij de maatschappij te betrekken. Daarnaast hebben scholing echt programma's om 'zeer' te voorkomen, zoals pestprotocollen, interne begeleiders etc. Gaat het bij jeugdigen mis, dan is daar de Jeugdzorg. Daar maken jaarlijks honderdduizenden kinderen gebruik van. Zie: https://www.jeugdzorgnederland.nl/wp-content/uploads/2022/03/JEU-factsheet2020.pdf) en hier besteden we miljarden euro's aan. Preventie kan natuurlijk niet alleen van de overheid komen; veel ouders falen in hun taak als opvoeder - bijvoorbeeld door verwaarlozing, afwezigheid, fysiek geweld, vechtscheidingen, verslavingen, gevangenisstraffen - gaat het buiten de schuld van de ouders mis of er zijn externe factoren, zoals ziekte, overlijden, armoede, verhuizingen en dergelijke. Aan sommige zaken kan de overheid iets doen, maar lang niet aan alles. Ziekten, zowel fysiek als psychisch, zijn vreselijk en het is goed om ze te voorkomen en - als je ze al hebt - op te lossen of de effecten ervan te verminderen. Maar de schuld leggen bij de 'westerse gezondheidszorg' omdat die niet voldoende aan preventie doet, lijkt me onzin. Zoals BAck ook al schrijft, eigen verantwoordelijkheid (van ouders, bijvoorbeeld) speelt een veel grotere rol.

Marinus C.
Marinus C.13 dec. 2022 - 14:40

"Zoals BAck ook al schrijft, eigen verantwoordelijkheid (van ouders, bijvoorbeeld) speelt een veel grotere rol." Ouders die je moet aanspreken op hun verantwoordelijkheid als ouders, hadden om te beginnen geen ouders moeten worden. En tegen de tijd dat het zo ver is, is het al te laat voor de kinderen. Vertaald naar sociaal Nederlands betekend het neoliberale "eigen verantwoordelijkheid" ongeveer dat je keihard dood kunt vallen met je poblemen. Wat in praktijk ook gewoon de benadering is in dit soort gevallen. Ik ben zelf op mijn negende wees geworden, en in dit land ben je dan op zijn hoogst en pobleem wat opgelost dient te worden om de schone schijn op te houden. Hoe asociaal NL wordt is, zie vooral aan hoe er omgegaan wordt met de allerzwaksten in de samnleving.

Oki Doki
Oki Doki13 dec. 2022 - 15:53

@ Markzelluf En kinderen die ouders hebben die de opvoeding niet goed doen die moeten het zelf maar uitzoeken dan? Ik zou zeggen dat je als maatschappij nogal verantwoordelijk bent voor het welzijn van mensen aangezien de maatschappij in grote mate bepaald hoe je moet leven en niet de ouders.

Markzelluf
Markzelluf13 dec. 2022 - 16:20

@Oki, hoe zou je dan als overheid die rol van ouders moeten overnemen? Kun je hier wat concrete ideeën met ons over delen die he hiervoor hebt? En Marinus, je schrijft: 'Ouders die je moet aanspreken op hun verantwoordelijkheid als ouders, hadden om te beginnen geen ouders moeten worden.' Welke consequentie verbind je daaraan? Wil jij het sommigen verbieden kinderen te krijgen?

Marinus C.
Marinus C.13 dec. 2022 - 18:06

@Mark Zelluf Ik ben op zich niet tegen het concept van een ouderschapsvergunning, al zeg ik er gelijk bij dat ik niet zou weten hoe je zoiets op ethisch verantwoorde wijze zou kunnen uitrollen. Maar als je het in je maatschappij zo geregeld hebt dat iedereen zonder enige bewijs van bekwaamheid onbeperkt kindertjes op de wereld mag zetten, dan moet je als maatschappij ook de volledige verantwoordelijkheid nemen voor de vele slachtoffertjes van dat systeem. Hoe denk je overigens dat het komt dat ernstig verstandelijk gehandicapten zelden kindertjes krijgen? We zorgen er in dit land allang voor dat sommige mensen geen kindertjes kunnen krijgen. Dat is moreel gezien trouwens al best problematisch, maar beter dan het alternatief denk ik. Mensen die denken dat kindertjes krijgen vooral ook een recht is, zouden er beter aan doen kinderloos te blijven. Ouderschap is vrijwillig de plicht op je nemen om een zo goed mogelijke ouder te zijn.

Oki Doki
Oki Doki12 dec. 2022 - 20:50

Ik ben het hier helemaal mee eens. En het is ook zo dat het enige wat mensen nodig zijn is begrip, maar dát kun je bij de medicijndoktoren niet krijgen, je kunt alleen medicijnen krijgen. Ik heb ook al lang psychische problemen nadat ik veel te veel stress heb gehad door traumatische ervaringen, drugsgebruik, veel overwerken, sporten en studeren en dat alles tegelijk waardoor ik niet meer kon slapen en alles geëscaleerd is. Het enige wat ik nodig was, was eigenlijk begrip en van daaruit kun je werken aan herstel door bijvoorbeeld eerst iets aan de hoeveelheid stress te doen. Maar dat alles is nooit gebeurt. Ze hebben jarenlang bij ieder gesprek alleen maar gezeurd over dat ik medicijnen moest gaan nemen en ze hebben nooit interesse getoond in de oorzaken van mijn problemen en hoe je deze problemen het beste kon oplossen. Uiteindelijk ben ik medicijnen gaan gebruiken en ik ben alleen maar veel zieker geworden, maar ik kan niet zomaar meer stoppen met deze medicijnen.

Ontheemde
Ontheemde12 dec. 2022 - 19:31

Huidige psychische zorg is - stop er pillen en beperkt behandeling tot een minimum tot de boel escaleert . En weet ook dat patiënten hun eigen risico altijd kwijt zijn en sommigen van hun voor commerciele bedrijven onder dwang aan het werk worden gezet, anderen worden elk jaar meer gekort en voor veel van hen is er weinig uitzich t om ooit iets te kunnen met hun leven wegens geldgebrek. In feite zitten deze mensen in het verdomhoekje van de maatschappij. Probeer dat eens op te lossen, dat zou denk ik een boel schelen.

Backtobasics
Backtobasics12 dec. 2022 - 16:51

Niet alleen zit de zorg op een dood spoor. Er komen ook steeds meer mensen met mentale problemen. En niet per se alleen mensen die een zware jeugd gehad hebben. Ik zelf ben er van overtuigd dat we de maatschappij geleidelijk ziekmakend hebben gemaakt, en is het voor de GGZ dweilen met de kraan open. Wij als sociale zoogdiersoort zijn geleidelijk beland in een maatschappij waarbij je medemens vooral een "concurrent" is geworden, die eigenlijk niet kan vertouwen, dat is wat de media ons aanpraaten hoe de maatschappij ingericht is. Geen wonder dat er dan steeds meer agressie,depressie en angststoornissen onstaan omdat we, wanneer we in een echt kwetsbare situatie komen we niet op de ander hoeven te rekenen........................................ ( in iedergeval niet zonder te betalen).

Grozny
Grozny12 dec. 2022 - 16:30

Dat is niet onomstotelijk vastgesteld. Dit zeg ik als iemand die de serotonin theory onzin vind, en onderzoek doet in dit vakgebied. Maar het hele stuk van Bram is geschreven als iemand die nooit onderzoek heeft gedaan, enkel heeft lesgegeven en behandeld.

Volrin
Volrin12 dec. 2022 - 15:19

"Dat er geen oorzakelijk verband is tussen depressie en serotoninegehalte, zoals afgelopen zomer onomstotelijk werd vastgesteld zou toch tot minder dominantie van de hersenwetenschappen moeten leiden?" Eh nee, dat is net zo'n absurde non-sequitur als stellen dat biologische wetenschappen minder dominant moeten worden omdat ze nu anders over evolutie denken dan X aantal jaar geleden. "Maar dat ‘een rommelige jeugd’, zoals een bekende radioman het eens eufemistisch typeerde, ook een grote rol speelt wordt veel te vaak genegeerd. Terwijl er heel veel te doen valt aan ‘oud zeer’. Met name via het lichaam." Dit kwam bij mijn therapie dan ook ter sprake. Ik hebt het gevoel dat dhr. Bakker iets te fel van leer gaat tegen de farmaceutische industrie en daardoor naar onjuiste of ondoordachte strohalmen grijpt.

Kira68
Kira6812 dec. 2022 - 15:16

En dat zal nog veel erger worden. Zo veel nieuwe mensen met (oorlogs) trauma's die ook geholpen moeten worden. Het lijkt wel alsof het op alle vlakken fout gaat momenteel. Problemen uwv,belasting, politiek, zorg, scholing etc etc. Bananenrepubliek der Nederlanden we zijn geen haar beter.

Escovan
Escovan12 dec. 2022 - 14:50

Het is te gek voor woorden dat we nu na die 40 jaar van wanprestatie, zoveel moeite moeten doen om mensen duidelijk te maken dat de klinische, afstandelijke, rationele benadering van lijden alleen maar meer lijden veroorzaakt. We hebben mensen laten opsluiten tussen gedachten en nietsontziende dwangmedicatie en dat alles zonder de zo belangrijke aanraking en lichamelijke aandacht. Dit zou van de daken geschreeuwd moeten worden. Ik heb zelf een ernstige psychiatrische status kunnen overleven, doordat ik gelukkig een hele lieve en geduldige relatie opdeed, en hoewel dit volgens de boekjes natuurlijk allemaal hartstikke ongezond zou kunnen zijn, is de praktijk dat ik gewoon ben opgebloeid en niet meer aan het googlen ben naar Euthanasie e.d.