De wereld staat in brand

De wereld staat in brand. Nu niet figuurlijk maar letterlijk. De Franse krant Libération verwijst naar een visualisatie van de NASA waarop te zien is dat afgezien van Antarctica op elk continent natuurbranden woeden. Het FIRM-systeem registreert de afwijkende temperaturen die door vuur worden veroorzaakt.

In Frankrijk, maar ook in Canada, de Verenigde Staten, Kroatië, Duitsland en zelfs de regenwouden van Indonesië, toont het Amerikaanse ruimtevaartagentschap een wereld die in vlammen staat. De afgelopen weken zijn de terugkerende hittegolven en periodes van extreme droogte die grote delen van de planeet teisteren, soms gepaard gegaan met verwoestende branden.

Op het Europese continent is het brandseizoen van 2026 nog lang niet voorbij, maar het is nu al "ongekend en historisch, ook al is dat nauwelijks verrassend", aldus klimatoloog Philippe Drobinski, onderzoeksleider bij het CNRS en medeauteur van het aanstaande IPCC-rapport. Frankrijk, met 95.000 verbrande hectares volgens gegevens van het Europees Informatiesysteem voor Bosbranden (EFFIS), is niet het enige land dat een catastrofale situatie meemaakt. Ook de buurlanden rond de Middellandse Zee delen hetzelfde lot.

In Italië is al meer dan 82.000 hectare in vlammen opgegaan, een oppervlak dat meer dan de helft van de provincie Utrecht beslaat. In Spanje 284.000 hectare verwoest. In België vernietigt de grootste brand uit de geschiedenis het natuurgebied de Hoge Venen, normaal gesproken een van de vochtigste delen van het land. Op de Balkan kosten de branden mensenlevens. En aan de overzijde van de Noordzee is de situatie ook alarmerend. "Groot-Brittannië is momenteel een kruitvat", waarschuwde Labour-premier Andy Burnham tijdens een bezoek aan Stourbridge op 14 augustus, waar 19 huizen volledig werden verwoest.

In Algerije in Noord-Afrika slaan de branden harder toe dan in 2022, 2023, 2024 en 2025 bij elkaar opgeteld. Meer dan 187.000 hectare werd al getroffen en zes mensen kwamen om het leven. In Canada zijn tienduizenden inwoners op de vlucht geslagen voor de 599 actieve branden. 4,1 miljoen hectare bos ging in vlammen op. Een gebied bij elkaar zo groot als heel Nederland, inclusief alle wateren. In Indonesië zijn 48.000 brandweerlieden gemobiliseerd om de natuurbranden te bestrijden. Om maar een greep uit de huiveringwekkende cijfers te doen.

“Het jaar 2026 vestigt de aandacht op het feit dat klimaatverandering en de daaruit voortvloeiende branden aanzienlijke gevolgen hebben voor levende organismen, de gezondheid en dat delen van de bevolking uit hun woongebied verdreven worden", waarschuwt Philippe Drobinsky. “Geen enkel gebied is meer veilig voor het risico van brand.”

Trouw schrijft dat de branden de toch al toenemende opwarming van de planeet nog eens extra versterken maar volgens Sander Veraverbeke, universitair hoofddocent klimaat en ecosysteemverandering aan de Vrije Universiteit Amsterdam, is er nog hoop.

Bij de verbranding komen veel broeikasgassen vrij. Dat leidt tot een vicieuze cirkel, omdat de opwarming van de aarde door broeikasgassen meer natuurbranden veroorzaakt. Maar herstel is nog mogelijk, zegt Veraverbeke. “Wanneer bossen zich herstellen, slaan ze veel van de broeikasgassen opnieuw op.” En de witte en grijze rookdeeltjes reflecteren zonlicht, dat heeft een verkoelend effect, zegt Veraverbeke. Ook blijkt sneeuw langer te blijven liggen in gebieden waar een bosbrand was, omdat bomen het land als het ware isoleren. “Dat reflecteert ook zonlicht, maar compenseert niet voor het verlies van sneeuw door de opwarming van de aarde.”

Maar hij merkt ook op dat herstel steeds lastiger wordt als de branden elkaar sneller op gaan volgen.

Wetenschappers waarschuwden al tientallen jaren voor de klimaatcrisis die nu aan het uitbreken is. De politiek deinsde echter terug voor drastische maatregelen, mede onder druk van de oppermachtige fossiele industrie die met zogeheten twijfelcampagnes verdeeldheid onder de bevolking zaaide.

De gevolgen van de door laksheid ontstane klimaatcrisis tarten de verbeelding. Zo leiden de bosbranden op hun beur tot een afname van de noodzakelijke schone energie. De Amerikaanse populaire wetenschapsstite BGR schrijft:

Een minder voor de hand liggend gevolg van deze catastrofale gebeurtenissen, maar wel een dat steeds meer aandacht krijgt, is de impact die de dikke rook van de branden kan hebben op de opwekking van zonne-energie, of de panelen nu deel uitmaken van een groot zonnepark, op een commercieel gebouw staan ​​of op het dak van een woning. Een studie die in juli 2026 in Nature werd gepubliceerd, schatte bijvoorbeeld dat de rook van de recordbrekende bosbranden in Canada in 2023 de productie van zonne-energie verminderde. De onderzoekers ontdekten dat rook en zwevende deeltjes een deel van het zonlicht blokkeerden of verstrooiden dat onder normale omstandigheden de zonnepanelen zou hebben bereikt, waardoor deze minder elektriciteit produceerden. ​​

De klimaatcrisis trekt zich ook niets aan van de landsgrenzen waar politici zo aan hechten. De Canadese rookwolken zorgen in Europa voor een lagere opbrengst aan zonne-energie.