Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

De versluierde wortels van het Italiaanse fascisme

  •  
03-11-2022
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
2875 keer bekeken
  •  
ANP-457022382

Geen land waar het verleden zo zichtbaar is als Italië, met Rome als enige stad ter wereld waar je alle lagen van de geschiedenis ook echt kunt zien. Een land ook dat zijn verleden vaak wil vergeten. Het beroemde balkon van het Palazzo Venezia waarop Mussolini zijn toespraken hield, moet je zelf in het paleis met enige moeite zoeken in de verder ook niet als zodanig aangeduide voormalige werkkamer van de duce, waar vaak onbenullige tentoonstellingen zijn. De meest tot de verbeelding sprekende aanslag in de Tweede Wereldoorlog met verstrekkende gevolgen tot ver daarna, vond plaats in de Via Rasella in Rome. De kogelgaten zie je nog overal, maar het is een volkomen anonieme straat zonder gedenkteken. Hetzelfde geldt voor het Piazzale Loreto in Milaan waar een iconische gebeurtenis in de Italiaanse geschiedenis heeft plaats gevonden, namelijk de ophanging van de lijken van Mussolini, zijn minnares en een aantal fascistische kopstukken.

De winnaar van de verkiezingen Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni is ook goed in het wegpoetsen van haar (neo)fascistische herinneringen. Een duiding van het historische fascisme vanuit de invalshoek van een in Nederland vrij onbekend gedachtengoed kan wellicht helpen bij de ontsluiering.

Het klassieke Italiaanse fascisme kende een tweedeling in het ‘maatschappelijke fascisme’ en het ‘fascisme van het regime’. Dat is voortgekomen uit het werk van Renzo de Felice, de belangrijkste Italiaanse historicus uit de tweede helft van de vorige eeuw.

Het fascisme van ‘het regime’ was volgens De Felice uitsluitend het opportunisme van Mussolini. De biografie van Benito Mussolini in een paar woorden geschetst is genoeg bewijs: eerst anarchist, dan sociaaldemocraat, dan socialist, dan fascist. Eerst pacifist, dan oorlogshitser in zijn krant ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. Hij gebruikte de politiek puur voor zijn persoonlijke macht. Neem zijn eind jaren ’30 opduikende antisemitisme. Los van zijn voorliefde voor joodse maîtresses en de steun van het regime voor de joodse jeugdorganisatie Betar, waren de Romeinen verrast toen de Duitsers in 1943 delen van de top van de rechtelijke macht en de politie in Rome op begonnen te pakken op basis van het feit dat ze joods waren. Mussolini had pas eind jaren dertig in de fascistische partij onder invloed van Hitler de Joodse leden de wacht aangezet. In Zo was het van Pierra Sonnino vertelde haar moeder aan Pierra dat Mussolini geen antisemiet was zoals Hitler omdat “in Italië joden premier kunnen worden, kijk maar naar je oudoom Sydney” (wat niet helemaal klopt, Baron Sydney Sonnino was half joods en had een Britse niet joodse moeder). De hele familie is gedeporteerd en behalve Pierra vermoord.

Het opportunisme kreeg op het niveau van de beweging (Mussolini bleef in deze op afstand) ook vorm in extreme gewelddadigheid in de begin en eindfase van de periode van het fascisme. Chaos creëren binnen en het buiten het parlement was het doel en uitgangspunt.

Tegenover het fascisme van ‘het regime’ stond het ‘maatschappelijke fascisme’. De Felice zag het maatschappelijk fascisme als een vorm van emancipatie van de middenklasse en zodoende als een revolutionaire beweging. Dat de treinen onder Mussolini wel op tijd reden, is weliswaar een onderzochte mythe, maar er werd wel degelijk gewerkt aan een vorm van maatschappelijke organisatie in de periode na de machtsovername. Dat betekende een ontluikende welvaartsstaat met invaliditeitsuitkeringen, vakanties en investeringen in de gezondheidszorg.

De fascistische, corporatistisch georganiseerde staat was gericht op collectiviteit. Boeren, arbeiders en middenstanders moesten mits voldoende nationalistisch georiënteerd delen in economische voorspoed en dat lukt in de jaren twintig ook aardig. Daarnaast was er een Dopo Lavoro (“Na het werk”) programma, dat op cultuur en sport gebied het volk en met name de jeugd organiseerde. De naoorlogse bloei in Italië in bijvoorbeeld architectuur, sport en film is deels voortgekomen uit de Dopo Lavoro programma’s. Daar zou je niet snel aan denken bij foto’s van Gino Bartali en Fausto Coppi of de succesvolle Italiaanse voetbalelftallen die de WK’s van 1934 en 1938 wonnen.

Een ander punt dat zou kunnen helpen bij het doorgronden van de schaduw die Meloni met haar oerconservatieve maatschappelijke denkbeelden achtervolgt, is het uitgaan van één mensbeeld in het klassieke fascisme. Dat menstype gaat heil brengen. En een ieder die daar niet aan voldoet, wordt in gradaties respectievelijk uitgesloten als ongewenst, uitgesloten onder dwang (zie de film Una giornata particolare over het uitsluiten van homo’s, een belangrijk agendapunt van Meloni) of uitgesloten met eerst intimidatie (journalisten, wetenschappers) en dan met geweld (iedereen die niet meedoet of voldoet aan de norm).

Op dit punt ontmoet het fascisme van het regime het maatschappelijke fascisme doordat ook met dwang rollen als het ware worden afgericht: vrouw, jeugd, soldaat, ambtenaar, kunstenaar, bestuurder, compleet met taalvoorschriften waaraan je een echte ‘vaderlander’ of zijn beroep in de nieuwe heilstaat kan herkennen. Zo werd de vrouw in het Italië van Mussolini steevast ‘zuster’ genoemd. Kortom, zij was aseksueel, gaf haar trouwring voor de militaire campagne in Ethiopië, baarde soldaten, werd tot  ondergeschiktheid opgevoed. Dit met een stevige propagandamachine daarachter, zie onder meer de film Het witte schip van Roberto Rosselini uit 1943. Ja, dezelfde Rosselini die niet veel later met Fellini de oorlogsfilm Roma città aperta maakte. Beiden waren opgeleid in het Dopo Lavoro programma.

Het maatschappelijk fascisme kenmerkte zich ook door het cultiveren van de “goede oude tijd” en vooral de zorgvuldig en nadrukkelijk gekoesterde mythes daarover, in Italië natuurlijk de Romeinse tijd. Maar het gaat ook over de glorie van de middeleeuwse samenleving, althans de seculiere kant daarvan. Op dit vlak manipuleerden de fascisten de taal eveneens. Het Italiaanse woord voor burgemeester was opeens weer een verwijzing naar de glorietijd van de Italiaanse stadstaten in middeleeuwen: podestà in plaats van sindaco. “U” was tot 1922 en is na 1945 in het Italiaans Lei (derde persoon enkelvoud, afwijkend dus van veel andere talen). De fascisten propageerden Voi, als het Franse vous (tweede persoon enkelvoud), omdat Lei vanuit de Spaanse overheersing van het Zuiden zou zijn neer gedwarreld in de laars. Iets wat volgens taalkundigen overigens onzin is.

Samengevat, het af te dwingen menstype is standaard onderdeel van het fascisme van ‘de beweging’, wat en wie dat dan betreft is de willekeur en het opportunisme van het fascisme van ‘het regime en wordt desnoods met veel geweld en intimidatie afgedwongen.

De Felice had met zijn analyse overigens het ongeluk dat hij zowel in zijn eigen kring door links op zijn theorie van het maatschappelijke fascisme van ‘de beweging’ als door rechts op het concept van het ‘regime fascisme’ werd uitgekotst en door extremistische groepen werd bedreigd. Door links en rechts bedreigd worden was begin jaren `80 in Italië een weinig benijdenswaardige positie. De politicus Aldo Moro viel ook in die categorie en is vermoord door terroristen van de Rode Brigades.

Heb ooit college gehad van De Felice in die tijd in besloten kring. Twee bewakers aan zijn zijde en niet met lullige revolvertjes onder de colbert, maar met stevige karabijnen en klassieke spiegelende zonnebrillen. Maakte grote indruk op mij destijds. Ik dacht ‘hier in Italië nemen ze historici tenminste serieus’. Maar een gesprekje na afloop met De Felice benam mij de keel. Zo te moeten leven is verschrikkelijk.

Het is aan u als lezer of u de wortels van het gedachtengoed van Meloni herkent of wellicht die van andere politici, partijen of bewegingen.

Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties

Sven Stevin
Sven Stevin4 nov. 2022 - 8:32

Deze reactie is verwijderd

RaymondenJoop
RaymondenJoop4 nov. 2022 - 7:26

Als je zo gaat redeneren kan je ook een GL ivm het communisme brengen en de uitwassen die we nu zien in ukraine.

1 Reactie
BrotherV
BrotherV4 nov. 2022 - 14:50

wat een totaal onzinnig whataboutisme.

Paul Spijkers
Paul Spijkers3 nov. 2022 - 21:02

Chronologie is niet hetzelfde als oorzaak en gevolg. Dat je het over het fascisme van Mussolini hebt is niet genoeg om iets over een hedendaagse beweging te bevinden. Ik ben ook geen fan van die troep. Maar het is niet dezelfde partij, de vorige ook niet, en ook die niet totalitair fascistisch, en ze lopen al vele 10 tallen jaren mee in coalitie regeringen. Ik neem aan dat er vaders en opas waren van hedendaagse politiekers in de Nederlandse kamer die NSB waren (maar de opas daarvan dus weer niet). Maar het is dan niet logisch om te zeggen dat de huidoge afstammelingen ook NSB zijn. Dit is een geschiedenis stukje dat af en toe ook het woord Meloni typt. Niet een analyse van Italiaanse partij politiek.

2 Reacties
Satya
Satya4 nov. 2022 - 11:17

"Maar het is dan niet logisch om te zeggen dat de huidoge afstammelingen ook NSB zijn." Wat op geen enkele manier iets te maken heeft met een politieke ideologie en zijn overeenkomst met het fascisme. Wat probeer je toch allemaal recht te praten Paul?

Paul Spijkers
Paul Spijkers4 nov. 2022 - 23:57

De metaphoor gaat over partijen en mensen, beste kind. Die zijn niet hetzelfde als ze niet dezelfde zijn. Ook hebben ze niet dezelfde totalitaire ideologie nee. Het kleinkind kan best OOK in relatief meer macht voor de rijken geloven of zo. Maar om dan te zeggen dan zijn ze fascist, is domme homeoptatische vrije associatie. Het artiekel gaan over een stukje geschiedenis. Niet over Meloni, ook al insinueert het dat. Leugens en valse logica helpen niet voor analyse of actie.

Ivan61
Ivan613 nov. 2022 - 19:31

Waarom wordt elke keer naar jaren 20 en 30 van vorige eeuw gewezen? En waarom wordt dan laffe gedrag van Nederlanders in WO2 verzwegen of agressie op Indonsie meteen daarna? Maar dat even ter zijde. Mevrouw Meloni belichamt Zuid Europese nationlisme anno 2022. Dat is fel, uitgesproken en heel duidelijk. Eigen volk eerst. En conservatieve lees Rooms katholieke waarden op plaats 1. Zij zit amper in Rome en het verleden komt tot leven. Sommige uit haar entourage willen weer bepaalde delen van Kroatie en Slovenie annexeren. Omdat de crisis daar veel zwaarder is dan hier krijgen zulke figuren sneller de macht.

1 Reactie
Zandb
Zandb4 nov. 2022 - 8:05

Ivan Inderdaad, heel verstandig: "Maar dat even ter zijde."

Satya
Satya3 nov. 2022 - 18:38

Het fascisme is volledig terug. Ik heb begrepen dat we fascisten tegenwoordig bohemien rechts noemen. Vandaag in het Franse parlement een Frans parlement lid van Afrikaanse afkomst te horen gekregen dat hij terug naar Afrika. Sonic Trek je er niets van aan. Achteraf komt het altijd uit, al zullen ze het nooit toegeven. Laat je niet provoceren, dat is het enige dat ze kunnen. Inhoudelijk hebben ze keer op keer ongelijk. https://twitter.com/WalkDotParis/status/1588208202415480834?s=20&t=ptpcCifjjSnCn9TW3IaVBA Dit is het gevolg van steeds de grens verleggen. Zie de veroordeling Janmaat. Zoals de focus nu op etniciteit ligt is ongezond. Zoals ik al vaker schreef vind ik bij1 hier ook een erg nare rol in spelen. Degenen die excuses voor stemmers op deze partijen bedenken ergeren me mateloos er is geen excuus voor. Niets wat links doet is zo erg

6 Reacties
Paul Spijkers
Paul Spijkers3 nov. 2022 - 21:37

Als er een boot buiten de regels de zee op komt, is het niet 'racistisch' om te zeggen dat die terug zou moeten gaan. Ook niet als die boot uit Africa komt. Mensen opnemen die bevonden vluchtelingen zijn inzoverre er diensten voor zijn is een plicht. Mensen smokkel en verdrinkingen en immigratie van niet-vluchtelingen zijn problemen. Je leid af met je provocatie en verlegginging naar huidskleur.

Satya
Satya4 nov. 2022 - 9:45

"Je leid af met je provocatie en verlegginging naar huidskleur." Bilongo is net als mij in Europa geboren. Waar heb je het over joh? De rest van jouw reactie is ook onzin want Afrikaanse grondstoffen weiger je ook niet, enkel Afrikaanse mensen weiger je.

Sonic2
Sonic24 nov. 2022 - 12:22

@ Satya Al mijn hele leven heb ik zeer veel sympathie voor zwarte mensen en vooral zwarte vrouwen. Ik word kwaad en emotioneel als ik hoor en lees dat mensen deze mensen onderdeel noemen van een multiculturele hel. Ik vind het verschrikkelijk als mensen die het niet verdienen, zwaar worden beschimpt. Of als mensen die het niet verdienen een beeld krijgen wat ze niet hebben. Ik zal zeer zwaar uithalen naar mensen die u aanpakken, want u bent de goedheid zelve. Daar kan ik slecht tegen. Snowflake zette mij volledig onterecht neer als iemand die alles wat rechts van het midden neerzet als fout. Terwijl ik aantoonbaar niet JA21 en BBB haat. Ik ben wel zeer, zeer, zeer kritisch op die partijen. Maar ik koester geen haat en ik koester ook geen minachting naar dat soort partijen. Ik vind mezelf hier heel erg mild. Snowflake zet me totaal verkeerd neer. Hij vertelt aantoonbaar niet de waarheid. Doet mee aan een onjuist frame. Het komt altijd uit de hoek van mensen wiens leiders en partijen niets presteren. Dus hun grote mond is helemaal nergens op gebaseerd. Ik reageer er totaal allergisch op. Dat mensen die het niet verdienen worden geschoffeerd. Zoals u en Karingin hier bijvoorbeeld. En dat mensen die altijd miskleunen zo'n grote mond hebben tegen mensen die in het verzet zitten zo worden geschoffeerd.

Satya
Satya4 nov. 2022 - 15:25

Inderdaad Sonic al vind ik ja21 een extreemrechts partij. Bbb weet ik nog niet.

Paul Spijkers
Paul Spijkers5 nov. 2022 - 0:07

Ik heb het over uiteraard over het object van de opmerking, die je verkeerd neerzet. Afrikanen of wie dan ook mits normale immigranten of echt vluchtelingen worden niet geweigert als er plek is. Het gaat over wel of niet vluchteling, en wel of niet fatsoenlijk procedures, en wel of niet criminialiteit en dood van smokkel, en wel of niet plek en diemnsten voor vluchtelingen. Zoals ik al zei, het gaat niet over mensen met bepaalde kleur of wereld deel. Dat heb je gewoon verkeert. Dat je mensenhandel hetzelfde ziet als grondstoffenhandel maakt je knecht van het grootkapitaal die mensen als consumptie materieel zien. Hoe vrijer de markt, hoe godekoper de mensen en sneller hun rechten afbreken.

Paul Spijkers
Paul Spijkers5 nov. 2022 - 5:40

Lenin and Wallerstein hadden een probleem met het imperialisme van het kapitaal. Die zouden geen fan zijn geweest van slaven schepen van de open markt in mensen. Maar jij vind de handel en mokkel die mensen steeds verder tot koopwaar verlagen inplaats dat er normale immigratie en vluchtelingen procedures zijn, een vereiste. Dat verlaagt de status van niet rijke inwoners overal, wit zwart geel of bruin.

Gaai2
Gaai23 nov. 2022 - 14:54

Deze reactie is verwijderd

6 Reacties
BrotherV
BrotherV3 nov. 2022 - 15:08

Deze quote wordt vaak aan onterecht aan Churchill toegeschreven. Het is een verzinsel van rechts en klopt alleen als je hem betrekt op de "antifascistische strijd" van de PVV tegen moslims.

Karingin
Karingin3 nov. 2022 - 15:49

Jij waarschijnlijk want het slaat nergens op

Armoedegrens
Armoedegrens3 nov. 2022 - 16:07

Geert of Thierry, stop de tijd.

JordyBertmans
JordyBertmans3 nov. 2022 - 17:26

Deze reactie is verwijderd

Satya
Satya4 nov. 2022 - 7:02

Deze reactie is verwijderd

Zandb
Zandb4 nov. 2022 - 8:08

Gaai Mensen die tegen het fascisme van een Hitler, een Mussolini, een Trump........ zijn, moeten natuurlijk wel fascisten zijn. Want als iets niet verboden is, dan mag het.

Sonic2
Sonic23 nov. 2022 - 13:56

De meerderheid van de bevolking maakt zich eerder druk over woke als over waar het echt over moet gaan. Zelfs hier zit het vol met mensen die zo in elkaar zitten en dus zal het nog best moeilijk worden om de geschiedenis zich NIET te laten herhalen. Je druk maken over fascisme is iets wat louter voorbestemd is voor linkse mensen. Het midden is totaal onverschillig en maakt het allemaal niets uit. En leunt nogal vaak mee met de "bezorgde burger". En "rechts" maakt zich vooral zorgen over woke en over klimaat maatregelen en het vaccin. Gelukkig wordt de strijd aangebonden met genderneutrale toiletten. We hebben wel over 10 a 20 jaar overal een fascist aan het roer, maar gelukkig hebben we dan geen gender neutrale toiletten. Tegen die tijd is elk normaal links mens van de sociale media( dit keer mogen jullie dat wel breed zien) en wordt dat ook omgezet naar een "rechts" feestje. Maar klaarblijkelijk hebben we echt niet genoeg aan klimaatverandering of een pandemie. De meerderheid( ook in Nederland) wil er kennelijk ook nog een oorlog bij. Want dat is de enige manier waarop ik de totale desinteresse in het bestrijden van fascisme kan verklaren. Het interesseert de meerderheid geen fluit. En al helemaal "rechts" niet

7 Reacties
Snowflake89
Snowflake893 nov. 2022 - 15:13

Als je iedereen van rechts uitmaakt voor fascist tja.. Dan snap ik het wel dat mensen je niet meer serieus nemen. En je zegt dat de meerderheid van o.a. NL een oorlog wil? Met wie dan? en waarom dan? en waar staat dit?

Armoedegrens
Armoedegrens3 nov. 2022 - 17:01

U snapt het, Sonic2. The future is murder. Alleen die genderneutrale toiletten, is dat niet een beetje zo'n bourgeois dingetje. Zal het de agressie in de minder comfortabele wijken daarmee minder maken?

Sonic2
Sonic23 nov. 2022 - 18:58

@ Snowflake89 U liegt. Ik maak niet iedereen van rechts voor een fascist uit. JA21 en BBB ben ik niet negatief over. Direct excuses graag. Ik word hier al zo schandalig behandeld, dus zet het maar direct recht. Want het is absoluut onwaar dat ik iedereen van "rechts" uitmaak voor fascisten. Rechtzetten. Ik ben het spuugzat dit soort valse framing. Ik daag u trouwens ook uit om te BEWIJZEN waar ik PVV en Forum als fascisten neerzet. Gaat u ook nog aardig veel moeite kosten. Ik zie geen wezenlijk verschil met de situatie van 1923. Dezelfde houding tegen ultra rechts. Ik merk 0.0 urgentie. Daar verwees ik naar. Als ik even kijk hoe enorm Baudet verder door geradicaliseerd is sinds pakweg 2017. Hoe moet het in 2027 zijn? Beantwoord die vraag eens. Nu al betwist ultra rechtse radicaal Baudet de verkiezingen. Ik geef het nog een paar jaar en Wilders wordt electoraal ook gedwongen dat ook te doen. Je hoeft geen Einstein te heten om te weten hoe erg dit gaat exploderen in de toekomst. U basht mij, maar in feite wilt u oorlog. Want u grijpt ook niet in. Ik voorspel voor de rest oorlog met Rusland een keer. Maar ook door agressief en achterlijk rechts over een jaar of 20 a 25 een burgeroorlog. Ze gaan niet deradicaliseren ofzo. Of ziet u die beweging wel? Dus u wilt oorlog ja. En velen hier met u. En de onverschilligen laten het allemaal gebeuren. Grijp op tijd in met het nationalisme en de ziekte die het is. En laat 6 januari 2021 eindelijk eens een waarschuwing zijn.

Paul Spijkers
Paul Spijkers3 nov. 2022 - 21:22

Fascisme bestrijd je door een links alternatieve volkspartijen. Dat was er vroeger wel en vandaag niet. Helaas zijn de linkse partijen liberaal geworden, en waar ze dat niet zijn worden ze voor fascistisch uitgescholden door meelopers in de drang naar rechts.

RaymondenJoop
RaymondenJoop4 nov. 2022 - 8:38

Je hebt gelijk. Probleem is dat men in het NU leeft. En het NU wordt, gezien de crises we aan de lopende band ontwikkelen, niet goed geleid. Verkeerde prioriteiten nu leiden tot ellende later. Het resulteert in iets van zelf destructief gedrag.

Sonic2
Sonic24 nov. 2022 - 12:15

@ Paul Spijkers Wat je nu ziet( ook bij VVD en CDA) is dat de PVV en Forum kiezer wordt opgegeven. De uitwisseling van kiezers tussen VVD en PVV is 0. En eigenlijk zie dat het overal tot 0 is gekomen. De uitwisseling van links naar PVV en Forum. De uitwisseling van CDA/ VVD naar PVV en Forum. Daarom zal het isolement van Forum en PVV totaal worden. Er is geen enkele reden ook meer om dat te doorbreken. Uw verhaal is dus absolute onzin. In Nederland hebben we gewoon 20 a 25 procent die zeer vatbaar is voor nationalisme

Paul Spijkers
Paul Spijkers5 nov. 2022 - 0:13

Je observaties raken kant nog wal. VVD en PVV kiezen voor veelal dezelfde dingen in de kamer. En de wisseling is al gebeurt. En wat dan ook, het helpt niet om de eerder linkse partijen weer sociaal te maken. Ze doen het niet.

Rick van de Kreek
Rick van de Kreek3 nov. 2022 - 13:41

Italië heeft ook heel lang een grote, pro-Sovjetunie, communistische partij gehad.

2 Reacties
Erwin van de Pol
Erwin van de Pol3 nov. 2022 - 15:25

Maar die is nooit aan de macht geweest, wellicht wel in een democratische coalitie (het 'historisch compromis') als genoemde Aldo Moro niet was vermoord. En de fascisten zijn van 1922/25 tot 1943/45 alleenheersers geweest in een dictatuur.

Paul Spijkers
Paul Spijkers3 nov. 2022 - 21:15

Het was pro-communist international. Nooit anti-democratisch en steeds weer kritisch op Soviet imperialisme.

TheunT
TheunT3 nov. 2022 - 13:07

De reactie van hun parlement op een grote freeparty aldaar baart inderdaad zorgen .

Frans Akkermans3
Frans Akkermans33 nov. 2022 - 12:50

Ik maak me nu toch meer druk om fascistisch Rusland dan om Italië. Ik begrijp dat Meloni nog wel solidair blijft met Oekraïne.

1 Reactie
Satya
Satya3 nov. 2022 - 13:51

Niet met zwarte mensen. Dank Frans.