De Tweede Kamer is de onderwijsvisie kwijt

Na twee dagen onderwijsbegroting heb ik mijn conclusies wel getrokken. De Tweede Kamer is op onderwijsgebied visieloos. Ik heb geen samenhangende visie gehoord over waar we naartoe moeten met ons onderwijs. En dat de Kamer die visie niet kon delen, zegt nogal wat, aangezien dit de behandeling van de onderwijsbegroting was.

De begrotingsbehandeling is het moment waarop de Tweede Kamer haar visie op het onderwijs kan uitstorten. Het moment waarop partijen kunnen vertellen waar zij vinden dat het geld naartoe moet gaan en waar ons onderwijs over tien jaar moet staan. Maar wie naar de twee dagen heeft gekeken, zag vooral een Kamer die weer heel verontwaardigd was. Over de rente op studieleningen, eerdere uitspraken van voormalige bewindspersonen en een voorstel over het belasten van commerciële bijles. Zodra het moest gaan over waar we over tien jaar moeten staan, was de verontwaardiging zoek.

Neem bijvoorbeeld de discussie over commerciële bijles. Marjolein Moorman stelde voor om dat soort bijles onder het hogere btw-tarief te laten vallen. Vervolgens kreeg Moorman een totaal verontwaardigde Kamer over zich heen. Met dit voorstel pakt ze de gewone man die hard werkt om de bijles voor zijn kind te kunnen betalen. Ik heb minutenlang met verbazing zitten kijken. De discussie had moeten gaan over de fundamentele vraag: waarom hebben we in een land als Nederland überhaupt bijles nodig?

Het is te gek voor woorden dat tegenwoordig de portemonnee van ouders bepaalt of een kind extra ondersteuning kan krijgen. Onderwijs moet de plek zijn waar we de verschillen verkleinen. Het hoort niet uit te maken hoeveel geld je ouders verdienen, het hoort te gaan over hoeveel talent je hebt. Natuurlijk heeft niet elk kind dezelfde ondersteuning nodig, maar juist die ondersteuning moet ook op school beschikbaar zijn, in plaats van dat ouders geld kwijt zijn aan bijles.

En toch ging het tijdens de behandeling van de begroting naar mijn mening veel te weinig over kansenongelijkheid. Natuurlijk werd het probleem benoemd, maar de discussie draaide vooral om de vraag of commerciële bijles duurder zou worden. Terwijl het juist had moeten gaan over hoe we ervoor zorgen dat kinderen minder afhankelijk worden van die bijles. Dat is precies wat ik bedoel als ik het heb over een gebrek aan visie.

Op de tweede dag van de onderwijsbegroting begon de minister met een graat in haar keel: het renteplafond voor studieleningen. Een week eerder gaf de minister aan dat ze het plafond van 2,5 procent niet kon uitvoeren, omdat de daarvoor gereserveerde 40 miljoen euro te weinig was. Inmiddels blijkt bovendien dat er binnen het kabinet al eerder zorgen waren over de financiële haalbaarheid van het renteplafond. Dat maakt de situatie wat mij betreft alleen maar pijnlijker. Want hoe kun je studenten een belofte doen als je niet zeker weet of je die financieel kunt waarmaken?

Vervolgens kreeg de minister een totaal verontwaardigde Tweede Kamer over zich heen. Studenten zijn belazerd, studenten zijn voor de gek gehouden. Laat ik vooropstellen dat die verontwaardiging terecht is. Studenten is jarenlang verteld dat lenen geen probleem zou zijn. Dan kun je niet verrast zijn als studentenorganisaties boos worden over het niet uitvoeren van een afspraak uit het coalitieakkoord. De minister had wat mij betreft ook wat steviger afstand kunnen nemen van uitspraken van haar voorgangers over het lenen. Dat had haar veel interrupties gescheeld.

De Kamer kwam tijdens haar bijdragen met verschillende voorstellen, maar een samenhangend verhaal over hoe we studenten op de lange termijn financiële zekerheid gaan bieden, heb ik nauwelijks gehoord. De verontwaardiging was groot, maar wat mij betreft bleef het antwoord op de vraag hoe het nu verder moet, behoorlijk mager.

En laten we niet vergeten dat verschillende partijen zelf verantwoordelijkheid dragen voor het beleid waar ze nu kritisch op zijn. De PvdA, inmiddels opgegaan in PRO, was betrokken bij de invoering van het leenstelsel. BBB leverde zelf een minister van Onderwijs. De SP kan in ieder geval zeggen dat ze altijd tegen het leenstelsel is geweest. Maar ook voor partijen die destijds tegen waren, blijft de vraag hoe we de problemen van vandaag gaan oplossen.

Vervolgens werden de allerrijksten, vermogenden, fossiele subsidies en Tata Steel er weer bijgehaald. Natuurlijk moeten we het hebben over de verdeling van geld in Nederland, daar valt genoeg op aan te merken. Maar het steeds benoemen waar je het geld vandaan wilt halen, maakt nog niet dat je opeens een onderwijsvisie hebt. En juist die visie heb ik tijdens het debat gemist.

Na twee dagen onderwijsbegroting weten studenten vooral waar de Tweede Kamer zich over kan verontwaardigen. Maar welke richting de Kamer op wil met het onderwijs in Nederland, is nog steeds niet duidelijk. Ik verwacht niet dat alle partijen dezelfde visie hebben. Ik verwacht dat partijen met elkaar in debat gaan over de verschillende visies die er bestaan en samen nadenken over de toekomst van ons onderwijs. Hoe zorgen we ervoor dat de plek waar je geboren wordt niet je onderwijskansen bepaalt, hoe zorgen we ervoor dat mbo-studenten eindelijk gelijkwaardig worden behandeld en hoe bieden we studenten een betere financiële toekomst?

Dat zijn de vragen die beantwoord hadden moeten worden. Het ontbreekt de Kamer niet aan verontwaardiging, maar wel aan visie.