De transfobe onzin van Plasterk en Omtzigt: wanneer media fungeren als platform voor verzinsels

Het zijn angstige tijden voor trans mensen. Waar transfobie er helaas altijd is geweest, is met name de houding van talloze internationale politici totaal geradicaliseerd. Terwijl we in Nederland de afgelopen verkiezingscampagne meer transfobe verkiezingsprogramma’s hebben gezien dan ooit, zien we land na land de toegang tot gezondheidszorg of het recht tot het aanpassen van identificatiegegevens afpakken. Vooral in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten is de situatie dramatisch. In het Verenigd Koninkrijk krijgt misinformatie over trans mensen ruim baan in de media, en is tegelijk een sterke afname van de publieke steun voor trans mensen te zien. Waren transgerelateerde onderwerpen in de VS circa 10 jaar terug voor de Republikeinen nog amper een onderwerp, een aantal jaar later begonnen Republikeinse politici massaal leugens te verspreiden over trans mensen, en tegenwoordig is hun obsessie compleet: in 2025 werden er door hen meer dan 1000 wetsontwerpen ingediend die zich uitdrukkelijk tegen trans mensen richten. In 2026 staat de teller tot nu toe op bijna 800. De mogelijkheid om via social media ongelimiteerd nonsens de wereld in te sturen heeft hier vanzelfsprekend veel mee te maken, maar zoals het Verenigd Koninkrijk laat zien speelt de traditionele media ook een grote rol.

Hoewel deze trend in Nederland vooralsnog minder extreem aanwezig is, doen sommigen ook in ons land de grootste moeite om met behulp van leugens en misinformatie op te hitsen. Wie dit onderwerp aanstipt, kan niet om de rol van Ronald Plasterk heen. De columnist/ex-minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap/ex-bijna premier heeft in de afgelopen 4 jaar voor De Telegraaf tientallen columns geschreven welke gedeeltelijk dan wel geheel over trans mensen en transzorg gingen, en dat steevast op leugenachtige en minachtende toon.

Een van de meest recente columns van Plasterk, gepubliceerd op 26 maart 2026, laat heel duidelijk zien hoe de verspreiders van dergelijke bullshit te werk gaan. Plasterk heeft het in de column uitgebreid over transzorg, de gezondheidszorg die trans mensen ontvangen, echter is zo ongeveer alles wat Plasterk erover zegt onjuist. Hij zegt dat kinderen operaties krijgen aan hun genitaliën. Dat is niet waar. Hij impliceert dat het na een vaginaplastiek niet meer mogelijk is om een orgasme te krijgen. Dat is niet waar. Hij impliceert dat minderjarigen even kunnen beslissen dat ze transzorg willen krijgen. Dat slaat nergens op. Als uitsmijter stelt hij een alternatief voor transzorg voor: via therapie en “veel liefde” zouden jongeren met genderdysforie “hun lichaam [kunnen] leren accepteren”. Meestal doen anti-trans activisten het nog voor alsof ze transzorg niet voldoende zorgvuldig vinden, maar Plasterk zegt gewoon hardop: ze moeten eigenlijk maar leren niet zo te zijn. Dit is conversietherapie, pseudowetenschappelijke “behandeling” met als enige doel het uitwissen van de trans identiteit: iets dat nota bene verboden is onder de recent aangenomen Wet strafbaarstelling conversiehandelingen.

Hoewel bovenstaande al genoeg zegt over het feitenvrije karakter van Plasterks uitspraken, moeten we nog even bij deze column stilstaan om een volledig beeld te krijgen van de schaamteloosheid waarmee verzinsels worden verspreid. Na het verschijnen van de betreffende column nam ik aan dat Plasterk er niet één keer kritisch op aangesproken zou worden. Hij had immers al zoveel grove beledigingen geuit. Nadat hij in 2023 mensen die trans mensen steunen vergeleek met mensen die in de jaren ‘70 pedoseksualiteit wilden normaliseren kon hij een paar maanden later bijna premier worden zonder één kritische vraag daarover.

Na de column van 26 maart liep het echter anders. Radio BOOS publiceerde op 2 april een podcast over de betreffende column en de anti-trans uitspraken van Plasterk in het algemeen. Presentator Tim Hofman belde Plasterk op om de column met hem te bespreken, waarop Plasterk direct alles afkapte en aangaf sowieso niet open te staan voor een gesprek. Hofman en hoofdredacteur van BOOS Marije de Roode vroegen ook aan de redactie van De Telegraaf hoe er door hen naar dergelijke columns wordt gekeken. Hoofdredacteur Kamran Ullah hield het erbij dat Plasterk deelneemt aan “een debat” dat speelt en dat wat de redactie betreft alles daarom in orde is.

Mocht het na bovenstaande nog niet duidelijk zijn geweest dat Plasterk niet geïnteresseerd is in een serieus en eerlijk gesprek, dan heeft hij alle twijfel wel weggenomen met zijn column van 9 april: onder de onvoorstelbaar ironische kop “Discussieer open en eerlijk, in plaats van opvattingen te vermommen als feiten” pretendeert Plasterk in te gaan op de kritiek op zijn eerdere column, echter noemt hij Hofman en De Roode niet bij naam en vult hij voor het gemak maar even zelf in wat de kritiek zou zijn geweest. Hij haalt tevens een (controversieel) artikel van twee Finse onderzoekers over transzorg aan waarbij hij de uitkomsten totaal vertekend weergeeft door te doen alsof is aangetoond dat transitie de kans op zware depressie vergroot. Het kan geen verrassing meer zijn dat dit helemaal niet in het betreffende artikel staat.

Wie denkt dat dit verschijnsel zich alleen heeft voorgedaan bij De Telegraaf, een krant die nou niet bepaald de naam heeft vooruitstrevend te zijn, heeft het mis. Feitelijk elke krant die onder de noemer kwaliteitsmedia wordt opgevat heeft in de afgelopen circa 5 jaar op enig moment onzinnige (opinie)stukken over trans mensen gepubliceerd. Met name toen de aanpassing van de Transgenderwet door de Tweede Kamer werd besproken gebeurde dit heel vaak. Zo ongeveer elke krant vond het destijds prudent de meest bespottelijke onzin af te drukken; van onzinverhalen over verkrachters die straffeloos zouden worden tot ijzingwekkende oproepen om het zelfbeschikkingsrecht van trans mensen af te wegen tegen “de rechten van familieleden”.

Een bijkomend probleem is dat de moeite die media hebben om de zin van de onzin te scheiden zich niet beperkt tot columns. Op 9 april kondigde de dartsbond PDC aan trans vrouwen voortaan te weren uit vrouwencompetities. Onder andere de NOS, De Volkskrant en De Telegraaf deden hier verslag van. De autoriteit die binnen PDC over de regels van darts gaat had tot een evaluatie van de regels besloten, en had als onderdeel hiervan Emma Hilton gevraagd om een rapport op te stellen. Dat de keuze om Hilton hiervoor te vragen controversieel was, is een understatement. Hilton is een van de oprichters van anti-trans organisatie Sex Matters. Om een beetje een indruk te geven van waar Sex Matters voor staat: in Europees verband heeft de organisatie zich tegen een verbod op conversiebehandelingen van LHBTQ’ers uitgesproken, omdat dit verbod ook dergelijke behandelingen van trans mensen zou verbieden. Een van de bestuurders heeft iedereen die in transitie gaat letterlijk “een enorm probleem [...] voor een verstandige wereld” genoemd. Hilton zelf heeft ook vaak genoeg uitspraken gedaan waarvan ik niet verwacht dat veel media ze zouden willen overnemen, zoals de leugen dat atlete Imane Khelif “een man” zou zijn. En heeft Hilton inderdaad onderzoek en allerlei ontdekkingen gedaan? Nee, en dartsbond PDC claimt dit ook niet eens. Zij geven alleen aan dat de dartsautoriteit Hilton heeft gevraagd een rapport op te stellen. Dit rapport is nooit gepubliceerd dus op enkele kernpunten na weten we niet eens wat er in staat. 

Hoe deed de media verslag van de aanpassing van de regels? De NOS omschreef Hilton aanvankelijk heel neutraal als “academisch ontwikkelingsbioloog [...] die al meerdere publicaties op haar naam heeft over gender en categorieën in sport”. Het artikel van De Telegraaf had als kop “Hebben trans vrouwen zoals Noa-Lynn van Leuven echt een voordeel in het darten? ‘Het bewijs is overweldigend’”. Wist De Telegraaf iets wat wij niet weten? Nee, ze hadden een sportpsycholoog en tevens goede kennis van Hilton gevraagd wat die ervan vond. De Volkskrant was de uitzondering: daar werd wel benoemd dat Sex Matters zich tegen de rechten van trans mensen verzet en dat het onduidelijk was wie überhaupt precies wat had vastgesteld. De NOS heeft hun artikel een aantal dagen na publicatie aangevuld om wat achtergrond te bieden en heeft bij een later interview met Van Leuven ook blijk gegeven beter op de hoogte te zijn, echter was de schade tegen die tijd natuurlijk al geleden.

Om terug te keren naar de columns: de afgelopen jaren nam het aantal van onzinnige stukjes in de meeste kranten enorm af. Ik nam aan dat dit met name te maken had met de voortdurend extremere haat waar trans mensen de afgelopen jaren mee te maken hebben gekregen. Dat mijn optimisme wat betreft columns toch te voorbarig was, bleek een aantal dagen geleden: toen verscheen er een opiniestuk van de hand van onder andere Pieter Omtzigt over een aanstaand advies van de Gezondheidsraad over transzorg voor jongeren. Een advies dat overigens door Omtzigts eigen wijlen partij werd aangevraagd.

Ook op dit opiniestuk is, helaas, van alles aan te merken. Dat de auteurs zeggen dat er geen robuust bewijs is dat medische transitie de geestelijke gezondheid verbetert, terwijl tientallen gezaghebbende onderzoeken dit wel degelijk aantonen. Dat de auteurs ten onrechte de situatie in Zweden, Noorwegen en Finland voordoen alsof men daar is gestopt met de medische behandeling van trans jongeren, terwijl dat niet zo is: in Zweden zijn er sinds de gestelde ommezwaai in 2022 juist méér puberteitsremmers voorgeschreven aan trans jongeren. Dat de auteurs allerlei veranderingen opperen waarbij ze ter onderbouwing slechts een document aanhalen dat een paar pagina’s lang is en is geschreven door twee personen die allebei bekendstaan als verspreiders van misinformatie over transzorg en waarvan één lid is van SEGM, een anti-LHBTQ groep. Ik zou kunnen benoemen dat de Republikeinen in de VS heel uitdrukkelijk lak hebben aan de wetenschap terwijl ze transzorg afpakken en zonder reserve haatdragend zijn tegen trans mensen, en dat het wel heel duister is hun acties tot “een correctie” te rekenen, zoals Omtzigt en co doen. Ik zou iets meer afstand van de woorden kunnen nemen en kunnen benoemen dat Omtzigt na plaatsing van het stuk trots op social media deelde dat hij bijval krijgt van Genspect, een anti-trans organisatie waarvan de voorzitter heeft gezegd dat kinderen “trans worden” door het kijken naar porno en die bij monde van de vice-voorzitter uiteindelijk transitie voor iedereen onmogelijk wil maken.

Waarom het acceptabel wordt gevonden dat een opiniekatern fungeert als uithangbord voor nepnieuws; mij is het niet duidelijk. Het lijkt me dat er op redacties toch een behoorlijke consensus zal zijn dat het niet echt het beste is om opiniestukken van FvD-politici met desinformatie over vaccins of van PVV-politici over Marokkaanse Nederlanders te publiceren. Als kwaliteitsmedia er niet omheen kunnen aandacht te geven aan een homofoob die leugens over homo’s en lesbiennes verspreidt, zullen ze nooit nalaten de homofobe leugenaar ook als zodanig neer te zetten. Allemaal niet meer dan logisch. Trans mensen verdienen net zo goed het respect dat feitenvrije hitserij geen podium krijgt.

En voordat wat betreft de columns de vrijheid van meningsuiting wordt aangehaald: die hebben we, en dat staat volledig los van dit onderwerp. Vrijwel iedere Nederlandse krant heeft plechtig verklaard zich journalistiek ethisch te zullen gedragen en waarheidsvinding hoog in het vaandel te hebben. De aangehaalde opiniestukken proberen helemaal niemand te informeren, ze dienen uitsluitend om te kunnen roepen dat er over de levens van trans mensen een “debat” nodig is, waarbij de veronderstelde debatruimte al direct overspoeld wordt met onzin. Er is geen enkele verplichting voor kranten om dat te faciliteren. Iedereen die in de pers werkt kan ook gewoon even onderzoek doen om vast te stellen of een uitspraak klopt en van wie een uitspraak komt.

Het is tragisch wanneer het nota bene de mensen wier werk het is ons de feiten te brengen nalaten wat onderzoek te doen. Het publiceren van onzin is überhaupt geen moreel neutrale daad, maar helemaal in de situatie waarin we zitten (waarbij ook in Nederland verschillende partijen trans mensen het liefst zoveel mogelijk uit de samenleving weren) zouden media die aan waarheid, democratie en pluralisme hechten leugens moeten ontkrachten in plaats van ze een opstapje geven.