De roep om Pahlavi: wat in Nederland structureel wordt onderbelicht

In de Nederlandse berichtgeving over Iran wordt de onrust vaak voorzichtig en omzichtig verwoord. Protesten worden beschreven in algemene termen, steun wordt gerelativeerd en nadruk ligt regelmatig op ‘diverse geluiden’.

Daarbij raakt onderbelicht wat in Iran zelf steeds zichtbaarder wordt: de massale en expliciete roep om kroonprins Reza Pahlavi. Wie kijkt naar wat er op straat gebeurt, ziet geen vaag of verdeeld signaal, maar een duidelijke boodschap die door grote delen van de bevolking wordt gedragen.

Een jonge generatie die niet meer zwijgt
Iran is een land van jongeren: ruim zeventig procent van de bevolking is onder de 35 jaar. Zij hebben de tijd van de Sjah niet meegemaakt, maar de verhalen over die periode leven voort. Hun ouders en grootouders spreken steeds vaker met spijt over de revolutie van 1979, de vergissing waarvan zij nu de gevolgen zien.

Oudere Iraniërs vertellen over een land dat ooit bloeide, met een snelgroeiende economie, een sterke munt en een paspoort dat deuren opende in vrijwel elke hoofdstad ter wereld. Natuurlijk was het systeem niet zonder tekortkomingen of ongelijkheid, maar er bestond perspectief, stabiliteit en nationale trots. Voor veel jongeren is deze strijd niet langer gericht op hervorming binnen het systeem, maar op een expliciete keuze voor kroonprins Reza Pahlavi als symbool van verandering.  

De Pahlavi-dynastie en haar betekenis vandaag
Voor deze generatie staat de naam Pahlavi niet slechts voor een persoon, maar voor moderniteit en nationale waardigheid. Ze kennen de verhalen over zijn grootvader Reza Shah, die Iran uit de chaos van de Qajar-dynastie tilde en de fundamenten legde voor een moderne staat. Zijn vader, Mohammad Reza Shah, wordt gezien als een leider die zijn tijd vooruit was en van Iran een welvarend en invloedrijk land wilde maken. Die visie werd destijds niet breed gedragen, maar klinkt nu opnieuw door.

Kroonprins Reza Pahlavi heeft de afgelopen zevenenveertig jaar in ballingschap bewezen dat hij zijn land niet heeft losgelaten. Hij bleef actief en sprak zich al tijdens de Groene Beweging van 2009 fel uit tegen het regime, toen de roep nog ging om hervorming binnen het systeem. Nu is dat fundamenteel anders; deze generatie wil geen aanpassing meer, maar een volledige regime change. Zijn aanhoudende inzet heeft hem niet alleen geloofwaardigheid gegeven, maar ook de rol van natuurlijke leider voor een volk dat snakt naar verandering.

Op 8 en 9 januari 2026 stroomden miljoenen Iraniërs de straten op, ondanks de herinnering aan eerdere protesten die eindigden in bloed, gevangenissen en marteling. Ze wisten wat hen te wachten stond en volgden desondanks de oproep van kroonprins Reza Pahlavi, en in de straten klonk nog maar één naam: Pahlavi. Een van de meest gehoorde leuzen luidde: “In akharin nabarde Pahlavi barmigarde” “Dit is de laatste strijd, Pahlavi keert terug.”

De Iraans-Amerikaanse analist Manook Khodabakhshian (1945–2019) voorzag deze ontwikkeling al jaren geleden. Hij sprak over een nieuwe generatie, Nasle Shike Pasargardi, een zelfbewuste en cultureel verfijnde generatie die zich opnieuw verbindt met de Perzische historische identiteit, die zou opstaan en de terugkeer van Pahlavi zou eisen. Hij noemde kroonprins Reza Pahlavi “de joker in het spel”, de kaart die uiteindelijk alles kan veranderen. Zijn voorspelling lijkt zich te verwezenlijken, nu jongeren in Iran hun angst afleggen en openlijk kiezen voor verandering.

Van welvaart naar corruptie
De crisis in Iran is niet alleen politiek, maar ook economisch. In het Westen wordt de slechte staat van de Iraanse economie vaak toegeschreven aan Amerikaanse sancties, maar die zijn slechts een deel van het verhaal. Meer dan zestig procent van de economie is in handen van de Revolutionaire Garde, een machtige, corrupte elite die zichzelf verrijkt terwijl miljoenen Iraniërs in armoede leven. Deze ongelijkheid bestaat al sinds de revolutie, lang vóór de sancties, en laat zien hoe het regime de welvaart van het volk systematisch heeft ondermijnd.

Steeds meer jonge Iraniërs vergelijken de huidige situatie met de tijd van de sjah. Ondanks kritiek op zijn autoritaire stijl kende dat tijdperk groei en orde. Binnen het bestuur bestonden grenzen en morele principes. Zelfs tegenstanders van de monarchie, onder wie de huidige machthebbers zoals Ali Khamenei, werden destijds gevangengezet maar niet geëxecuteerd. Dat verschil toont hoezeer het huidige regime elke vorm van menselijkheid heeft verloren.

Wat de media nu moeten doen
Wat nu nodig is, is dat Europa en het Westen werkelijk luisteren naar wat jongeren in Iran zelf zeggen en scanderen. Hun boodschap is helder: vrijheid, rechtvaardigheid en het einde van een regime dat zijn eigen bevolking onderdrukt en doodt. Echte solidariteit begint niet bij diplomatieke voorzichtigheid of framing, maar bij het erkennen van deze stem zoals die klinkt op straat. Zolang die realiteit wordt afgezwakt of omzeild, blijft de kloof bestaan tussen wat Iraniërs riskeren en wat de wereld bereid is te benoemen.