De Renaissanceschool wil terug in de tijd, maar rekent af via TikTok

In Almere Poort opent deze zomer de Renaissanceschool haar deuren. Een eerdere poging in Almere Haven strandde in 2024, toen de school de rijksfinanciering niet rond kreeg. Nu is het de eerste volledig gesubsidieerde basisschool, gestoeld op de levensovertuiging van Forum voor Democratie. 

De school grijpt terug op wat zij de klassieke traditie van Europa noemt, van de Oudheid tot de vroegmoderne tijd, en wil kinderen vormen tot een Uomo Universale (welja) die uitblinkt in taal, kunst, sport en denken. Kleine klassen, veel aandacht voor taal en rekenen, analoog leren.

De Renaissanceschool baseert zich op de overtuiging dat het oude Europa beter was dan het nieuwe. Ze stelt dat sinds de vroegmoderne tijd de waarden die eeuwenlang centraal stonden overboord zijn gezet, en ziet dat als verlies. Daarmee zegt de school in feite dat we in de vijf eeuwen daarna weinig van blijvende waarde hebben geleerd, en dat de ontwikkeling van de mensheid ongeveer daar tot stilstand had mogen komen. Dat is me nogal wat, en het is een opvallend vergaand standpunt, want het wordt gepresenteerd als vaststaand vertrekpunt, niet als iets dat wordt onderbouwd.

Verworvenheden worden als achteruitgang neergezet
Het heet een fundamentele levensovertuiging. Terwijl de latere eeuwen ons veel hebben gebracht waar de meeste mensen dagelijks dankbaar gebruik van maken. Denk aan de rechtsstaat, aan gelijke rechten voor mannen en vrouwen, aan het vrouwenkiesrecht, aan de moderne geneeskunde. Stuk voor stuk verworvenheden van precies de tijd die de Renaissanceschool als achteruitgang neerzet.

In de wereld die de school als ijkpunt neemt, was slavernij volstrekt normaal, en groeide die in de vroegmoderne tijd uit tot handel in mensen op enorme schaal. Marteling was een erkend rechtsmiddel, en tussen ruwweg 1450 en 1750 werden tienduizenden mensen, vooral vrouwen, vervolgd en gedood op beschuldiging van hekserij. Een getrouwde vrouw was juridisch onmondig, kon geen eigen bezit beheren en stond onder het gezag van haar man. Lekker fundament. Geen weldenkend mens wil deze dingen terug. Dat maakt meteen duidelijk hoe selectief het ideaal is, want men neemt het ene van toen mee, en laat de wreedheid voor het gemak stilzwijgend achterwege.

En ook in het nu is de afwijzing selectief. De school verwerpt de moderne wereld als waardensysteem, maar leeft er ondertussen volop in. Ze bestaat dankzij de subsidiesystematiek en de onderwijsvrijheid die de moderne staat heeft opgebouwd. Ze kon open doordat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap haar schoolplan had goedgekeurd. Van de vrijheid die de school gebruikt om zich tegen de moderniteit te keren, plukken ze zelf de vruchten.

TikTok
Het duidelijkste voorbeeld zit misschien wel in de manier waarop de bredere beweging haar boodschap verspreidt. Zoals gezegd komt de Renaissanceschool voort uit de kring rond Forum voor Democratie, een partij die zich als geen ander op sociale media beweegt, en die op TikTok een dominante speler is. Juist op dat platform, dat vooral door jongeren wordt gebruikt, zoekt de partij een jonge doelgroep op met korte video’s. In de klas kiest men voor analoog leren en een schoolbord, in hun werving voor TikTok. Dat is een veelzeggende combinatie.

Ik gun ieder kind goed onderwijs, en ik neem serieus dat ouders verlangen naar rust, aandacht en schoonheid in de klas. Die behoefte snap ik goed. Maar we mogen ook helder zijn over wat hier wordt aangeboden. Een school die de afgelopen vijf eeuwen als vergissing beschouwt, leunt tegelijk op de subsidie, de rechten en de technologie die diezelfde eeuwen hebben voortgebracht. En als fundament kiest ze een politieke partij die herhaaldelijk in opspraak is geraakt om uitspraken over afkomst en geloof, en die in Europa aansluiting zoekt bij radicaal-rechts en groepen mensen uitsluit..

Kinderen verdienen onderwijs dat hen voorbereidt op de wereld waarin ze leven, en die wereld is niet die van de vroegmoderne tijd. Ze verdienen onderwijs dat hen leert dat de FvD-wereld van TikTok, waar ze straks instappen, maar één en nogal eenzijdige waarheid biedt. Ik gun kinderen onderwijs met ruimte voor een brede blik, waarin iedereen erbij hoort.