De rechtsstaat geldt in de praktijk niet meer voor slachtoffers

De rechtsstaat werkt grotendeels niet meer, omdat de instanties die de wetten moeten handhaven structureel en opzettelijk te klein zijn gehouden en zelf mogen kiezen wat ze wel en niet oppakken. Het gevolg: overtredingen blijven straffeloos omdat er simpelweg en keer op keer geen tijd en geld is. Kwaadwillenden hebben hierdoor vrij spel!

Neem de Inspectie Leefomgeving en Transport. Die krijgt jaarlijks duizenden klachten binnen, maar kan daar maar een fractie van behandelen. In het Jaarplan 2027 staat het zwart op wit: minder toezicht op taxi's, legionella, gevaarlijke stoffen, geluid bij spoor en luchtvaart.

Inspecteur-generaal Mattheus Wassenaar zegt het onverbloemd op de eigen website: "We kunnen niet meer overal dezelfde mate van toezicht bieden. Dat zal merkbaar zijn." Vrij vertaald: reken maar niet op hulp of handhaving als het hopeloos misgaat of als partijen, ook de overheid zelf, de hand lichten met de regelgeving. Want er is geen tijd en geen geld. Nu al worden er in de luchtvaart heel veel overtredingen geconstateerd. Ze worden niet behandeld en zeker vrijwel nooit gesanctioneerd. Hierdoor voelen ze zich in die branche vrij om ongeveer te doen en te laten wat hen belieft. Er komt toch nooit een sanctie, waardoor burgers worden bespot (echt waar) en in de steek gelaten door hun overheid. Piloten krijgen soms een “foei-brief”. Op sommige burelen van Nederlandse vliegbedrijven liggen er al behoorlijke stapeltjes. En de schouders? Die trekken ze niet eens meer op.

Bij de Autoriteit Consument en Markt zie je hetzelfde. In 2025 legde de ACM boetes op aan 13 ondernemingen in 10 zaken, dus minder dan in eerdere jaren. De totale boete-opbrengsten vallen 20 miljoen euro lager uit dan geraamd. De ACM constateerde in november 2025 dat 75 procent van de onderzochte verkopers misleidende prijsvermeldingen hanteert. Vijf bedrijven werden beboet. En de andere overtreders? Die mogen gratis doorgaan. Ook andere, soms stevigere misleidingen worden niet aangepakt. Want de ACM zegt zelf dat bepaalde onderzoeken niet starten omdat "het beslag op haar capaciteit niet in verhouding staat tot de mogelijke schadelijkheid". Met andere woorden: wij kiezen wel waar we op handhaven. En u moet het er maar als gedupeerde mee doen. De kwaadwillende bedrijven weten dat er bijna geen handhaving plaatsvindt en men gaat daardoor gewoon door met het beduvelen van consumenten. Het ondernemersrisico is toch bijna nul.

Bij de Autoriteit Persoonsgegevens is het beeld nog schrijnender. In 2025 ontving de AP 13.500 klachten en tips over mogelijk (ernstige) AVG-schendingen, 75 procent meer dan in 2024. Het aantal ècht substantiële boetes daalde vervolgens van zes in 2024 naar vier in 2025. Sta hier even bij stil: een handjevol boetes bij 13.500 klachten. Reken maar uit. De kans dat u als overheid of bedrijf wordt gepakt is kleiner dan de kans dat u door de bliksem wordt getroffen terwijl u de straatprijs van de Postcodeloterij aan het winnen bent.

De AP zegt zelf: "De AP helpt liever dan dat de AP straft." Mooi gezegd. Maar wat betekent dit voor de burger wiens privacy ernstig wordt geschonden en die te horen krijgt: "Uw klacht wordt niet in behandeling genomen, uw klacht heeft geen prioriteit"?

Neem de affaire die mij een alleraardigste bijnaam opleverde. De gemeente Nissewaard eiste van vele honderden (!) bijstandsgerechtigden een vingerafdruk als voorwaarde voor toegang tot het voormalige sociale werkbedrijf Voorne-Putten Werkt. Volkomen onrechtmatig, want er was geen wettelijke grondslag voor het afnemen van biometrische gegevens. Het vaste personeel van de ‘sociale werkplaats’ hoefde geen vingerafdruk af te geven! De AP legde de gemeente géén boete op. Dus: Geen boete. Geen sanctie. Geen consequentie. Ze kregen een ‘foeibrief’. Terwijl hier sprake was van een zeer grove, structurele schending van de AVG. Want biometrische gegevens afdwingen van burgers die toch al in een kwetsbare en afhankelijke positie verkeren is zeer laakbaar. Precies een soort zaak waar je zou verwachten dat de toezichthouder met kracht optreedt. Maar nee: de AP koos voor laten lopen in plaats van straffen, want “prioritering”! Ze waren toch gestopt, omdat ze betrapt waren! Probleem opgelost, volgens AP. En weet u wat het ergste is? Het werkt. Want als overheid kun je gewoon doorgaan met burgerrechten schenden. Maximaal krijg je een briefje met ’let er even op, dit mag niet hoor’. En daarna? Gewoon weer door.

Bij cameratoezicht zie je precies hetzelfde. De regels zijn helder: cameratoezicht moet zichtbaar worden aangekondigd met borden, er mag maximaal vier weken worden bewaard, gezichtsherkenning is vrijwel altijd verboden, en heimelijk toezicht op werknemers mag alleen bij concrete en zwaarwegende verdenkingen. Privécamera’s mogen alleen het eigen terrein filmen.

Toch zie je overal, bij gemeenten, zorginstellingen, werkgevers en woonhuizen, camera's hangen zonder enige aankondiging. Soms jarenlang. Soms ondanks herhaalde waarschuwingen van de AP. En wat gebeurt er dan? Niets. Geen boete. Geen sanctie. Geen consequentie. De AP zag in 2025 een forse toename van klachten over cameratoezicht op de werkvloer en in de openbare ruimte. Dat komt natuurlijk omdat er totaal geen handhaving is.

Wil je iets in beeld brengen? Dan hang je gewoon een camera op zonder bordje. En als iemand klaagt? Dan zeg je: "Oh, dat wisten we niet." En daarna hang je het bordje er alsnog op. Klaar. Geen boete. Geen sanctie. Geen consequentie. Ook bij toezicht in de openbare ruimte, door overheden, gaat het systematisch fout. En omdat AP niet sanctioneert, houden gemeenten en justitie zich niet aan de wettelijke regels. Hetgeen op zich al een schande is.

De officiële lezing is dat toezichthouders "prioriteren". De ACM reserveert capaciteit voor "grote zaken" op het gebied van energie, digitaal en verduurzaming. De AP kiest voor "zware" zaken en helpt "liever dan dat de AP straft". En IL&T, ach ja IL&T…

Maar wat betekent dit voor de burger wiens privacy wordt geschonden, wiens rechten worden genegeerd of geschonden? Wat betekent het voor de mensen wiens gezondheid wordt aangetast? Wat doet het met de mens al hij/zij te horen krijgt: "Uw klacht wordt niet in behandeling genomen, u bent geen prioriteit"? Het betekent dat de rechtsstaat in de praktijk niet meer geldt voor slachtoffers.

De kern is eenvoudig: instanties zijn structureel onderbemand en ondergefinancierd gehouden. Ze mogen zelf kiezen wat ze doen. En dus blijven overtredingen systematisch onbestraft, omdat er geen tijd en geld is.

Dat is het opzettelijke failliet van de rechtsstaat. Het is rechteloos maken van mensen. Opzettelijk omdat de politiek dat weet. De uitvoerende instanties staan hierdoor voortdurend met de rug tegen de muur. En intussen is dit de rechtstaat in de praktijk: Geen boete. Geen sanctie. Geen consequentie! En u? U moet het maar gewoon accepteren ofzo!