De realiteit voor het Nederlandse milieu is een bittere

Als vrouwe Justitia een blinddoek draagt om zonder aanziens des persoons recht te spreken… wat moet een overheid, die wegkijkt van een ongezond milieu, dan dragen? Een mondkapje? Oogkleppen? Zilveren daalders in de ogen? Of alle drie?

Vele jaren geleden, toen vrijwel niemand van ons een internetaansluiting in huis had, was ik zijdelings betrokken bij het opzetten van een landelijk meetnet in een heel andere branche dan milieu. Dat was een behoorlijk complexe klus, met name omdat de meetpunten verbonden moesten worden met de plek waar de verzamelde data geanalyseerd moest worden. Voor de komst van het internet was dat een kwestie van heel veel point-to-point verbindingen opzetten en beheren. Die uitdaging bestaat niet meer. Door het hele land, in ieder gebouw en zelfs midden in de natuur, zijn er nu eenvoudige methoden om verzamelde data via het internet te versturen. Vanaf de plank zijn er apparaten te koop om bijvoorbeeld ozon en fijnstof te meten. Veel andere apparaten zijn met een redelijke inspanning te maken. Er is geen enkele reden om niet een uitgebreid meetnet te maken die burgers door het hele land dagelijks toont wat de staat van het milieu is waar we in leven. Deze metingen verzinnen niet een politiek wenselijke “waarheid”, ze vertellen wat er echt is. Met een beetje moeite kunnen er AI-modellen aan gekoppeld worden die de vervuiling de volgende dag voorspelt. Technisch kan de basis van zo’n meetnetwerk vrij eenvoudig worden gemaakt.

Het RIVM is de organisatie die in Nederland verantwoordelijk is voor meten van bijvoorbeeld het milieu. Wat het RIVM, vallend onder het ministerie van Gezondheid, met die verantwoordelijkheid daadwerkelijk kan, hangt natuurlijk af van politieke wil. Bij mijn weten staat in mijn hele provincie (Drenthe) één permanent meetpunt van het RIVM, ergens in het oosten bij Emmen. Wat dat punt meet, heeft weinig waarde voor het milieu waar ik in leef. De kwaliteit van het milieu in Nederland verschilt van dag tot dag, van uur tot uur, van plaats tot plaats. Een regenbui na een zonnige droge week, poetst heel veel rommel weg. Een boer die op het verkeerde moment bestrijdingsmiddelen uitrijdt, kan een “heerlijk aroma” toevoegen aan de lucht die ik inadem. Er zullen daarnaast vanuit het RIVM en de provincie ad-hoc metingen zijn en milieuprojecten, maar dat zet weinig zoden aan de dijk door het tijdelijke karakter. Om alleen al Drenthe effectief te monitoren zouden vele honderden permanente meetpunten nodig zijn.

De realiteit voor het Nederlandse milieu is een bittere. Afgelopen week was in het nieuws dat een biologische boer een kavel moest verkopen omdat de biologische producten die op die kavel verbouwd werden, altijd besmet waren met bestrijdingsmiddelen van omliggende percelen. Even zoeken op het internet laat zien dat biologische boeren elders in het land het probleem ook hebben en hun onbespoten oogst toch niet biologisch kunnen verkopen door bestrijdingsmiddelen die komen overwaaien. De meeste sloten in Nederland zijn te vies om te gebruiken voor bewateren van landbouwgrond. De werkgroep Meten=Weten toont aan dat op een eiland in het IJsselmeer, waar echt nooit wordt gespoten, bestrijdingsmiddelen in de natuur zitten. Onderzoeken bij boeren thuis toonden aan dat in het huishouden van de boer bestrijdingsmiddelen gevonden worden. De lijst met dit soort ad-hoc alarmerende meldingen is lang, langer, langst. Niemand hoeft enige illusie te hebben dat bij huizen die in de buurt van landbouwgrond staan, die dichtbij snelwegen staan, dichtbij uitstotende industrie, dichtbij vliegvelden, de situatie anders is. Huisartsen in de gemeente Westerveld weten dat lokale milieu omstandigheden verantwoordelijk zijn voor lokale gezondheidsproblemen. En zelfs dit soort professionals vangt bot bij het verantwoordelijke ministerie.

Het Nederlandse milieu is vies. We zien het niet als we de natuur in kijken, Maar iedereen die alleen een mooi stukje natuur ziet, houd zichzelf voor de gek. De PFAS in de eieren van hobbykippen, die via vervuiling, via wormen en via kippen in de eieren belanden, laat zien waar gezellig rondlopende kippen in scharrelen. U en ik zien het niet in de tuin, noch in de eieren. En toch hoopt het zich op in ons lichaam zonder dat we het merken. Tot er zoveel in het lichaam zit dat we ziek worden. En dan hebben we weer iets anders om ons druk over te maken dan de oorzaak. Als het ons nog niet ziek maakt willen we het niet zien. Als het ons ziek maakt hoeven we het niet meer te zien.

Het verantwoordelijke ministerie binnen de rijksoverheid is het ministerie van VWS. Ik weet niet wat het symbool van VWS is, maar ik zou voorstellen om een Vrouwe Pecunia voor VWS in het leven te roepen, met een mondkapje, oogkleppen, zilveren daalders in de ogen en een weegschaal die altijd doorslaat naar de belangen van het bedrijfsleven. Misschien dat iemand die goed is met AI zich kan uitleven? Ook de huidige minister van VWS maakt zich zorgen over de hoeveelheid geld die naar gezondheidszorg gaat. Beter zou zijn als ze zich zorgen zou maken over het aantal mensen dat ziek is. En dat zorgen maken moet beginnen bij ziekmakende omstandigheden zoals het milieu aan een permanent en nauwkeurig onderzoek te ontwerpen. Ook in deze regering zal VWS de premie hoger laten worden, de vergoedingen lager en het eigen risico hoger. Het is de eeuwige aanpak van de boekhouder die de boeken sluitend wil hebben, zonder zich in “complexe” oorzaken te willen verdiepen.

Op dit moment zijn vrijwilligers van bijvoorbeeld Meten = Weten, Schipholwatch en Extinction Rebellion de helden in dit verhaal. Ze doen meer dan enige regeringspartij of nieuwsmedium ook. Maar ze zijn slechts roependen in de woestijn. Stel de overheid zou wel meten, dan zal Nederland niet zo maar een heel schoon land worden vol gezonde mensen. We zijn nu eenmaal een zeer dichtbevolkt land en het zijn die mensen en hun behoeften die de vervuiling veroorzaken. Maar een duidelijk beeld van de lucht waar we in leven, maakt wel duidelijk waar de uitdagingen zitten. Ik heb vervolgens vertrouwen in het menselijk vernuft om die uitdagingen aan te gaan.

Een schoner land begint bij weten wat er is en de Vrouwe Pecunia in ieder van ons van haar oogkleppen te ontdoen. En weten begint bij meten en vooral politieke wil om in actie te komen.