De Pride is nu meer nodig dan voorheen

Morgen wordt in Amsterdam de jaarlijkse Pride afgesloten met de Pride March. Niet te verwarren met de Pride Walk, die werd al twee zaterdagen eerder gehouden. Ze worden uiteraard juist wèl voortdurend met elkaar verward. Dat komt omdat (van de route afgezien) het verschil voor deelnemers en toeschouwers in de praktijk niet zo groot is - omdat in beide gevallen iedereen deelnemen en toeschouwen kan. En ertussenin zit dan nog de zaterdag van de Canal Parade.

Tot 2017 heette de Pride overigens Gay Pride, en dat er nu twee wandelingen zijn, hangt daarmee indirect samen, in het verlengde van de uitbreiding van de aanvankelijke korte afkorting 'holebi' tot de huidige officiële alfabetsoep. Die moet in plaats van een roze nu een veel bredere regenbooggemeenschap omvatten, waarbij de smallere overkoepelende term 'gay' voor het bredere 'queer' heeft plaats gemaakt. Ook zelf zal ik mijzelf inderdaad ofwel als het een, ofwel als het ander omschrijven, maar mij nooit voorstellen als LHBTQIA2S+, dat klinkt mij iets te veel als XÆA-Xii, dat zoontje van Elon Musk. Ja, zover zijn we intussen, je kunt er een quizvraag van maken voor het tv-programma '2 voor 12'.

Een en ander leidde al snel tot interne onenigheid over het karakter van wandeling en boottocht. Naast de oudere spanning tussen nadrukkelijk politieke manifestatie en feestelijke commerciële exploitatie werkte het thema 'inclusie' als splijtzwam. Hoeveel ruimte moest er naast de - meest kapitaalkrachtige, meest zichtbare en meest geëmancipeerde - witte mannelijke homo's nadrukkelijk worden ingeruimd voor etnische, sexuele en andere minderheden bínnen de minderheid? Hoe intersectioneel moet die dus zijn, met een duur woord uit het sociologisch vakjargon waarin menige beleidsnota grossiert? En ook het al dan niet zwaaien met Palestijnse of Israëlische vlaggen vormde al snel een heikel thema.

Men kwam er onderling niet uit, en in opperste wijsheid heeft de gemeente Amsterdam toen besloten de buit te verdelen: twee organisaties, ieder een week. Sinds dat Salomonsoordeel zijn er dus twee marsen, eentje aan het begin van de twee Prideweken, en eentje aan het eind. De meeste deelnemers zal dat sektarische gesteggel achter de schermen worst zijn (als ze er al van weten) en kiezen de dag die agendatechnisch het beste uitkomt, of lopen gewoon beide keren mee.

Ook ik ben sinds enkele jaren verkleed van de partij; in welke outfit mag U zelf straks via google uitvogelen, mocht U dat interesseren, na afloop zwerven er vast al spoedig weer de nodige foto's op internet rond. Dat verkleedaspect - fetish, om de gangbare term uit de scene te gebruiken - is ook binnen de queergemeenschap (als te erotisch en dus cliché-bevestigend) niet onomstreden, maar als het gaat om de belangrijkste (overwegend) hetero-verkleedpartij van het jaar zeurt niemand daarover. Namelijk bij carnaval. Voor sommigen staat een handvol homo-puppy's echter plots gelijk aan de nakende ondergang van het Avondland.

Zelf heb ik mijn gay-identiteit vroeger nooit 'politiek' gemaakt - ik draaide er niet omheen, maar droeg het ook niet nadrukkelijk uit - maar dat is de laatste jaren anders. Er is als gevolg van een toenemende verrechtsing sprake van groeiende onverdraagzaamheid en onverholen agressie, allereerst jegens transgenders, maar in het verlengde daarvan ook jegens homo's en lesbo's. Vooral de acceptatie onder jongeren holt achteruit, waarbij (inmiddels) niet zozeer etnische herkomst de cruciale factor vormt, als wel de mate van orthodoxe religiositeit.

Binnen die laatste groep geldt die haat jegens sexuele minderheden dan weer wel sterker voor fundamentalistische moslims dan voor fundamentalistische christenen. Tegelijk is het in Bible Belt-bolwerk Oldebroek - waar er dus geen moslim aan te pas komt - dat het extreemrechtse gemeentebestuur onder het mom van 'anti-woke' openlijk de regenbooggemeenschap de oorlog heeft verklaard. Dat dat op de Veluwe kan gebeuren, heeft natuurlijk ook te maken met lokale electorale macht.

Het illustreert het belang van voortdurende zichtbaarheid voor de queer community, niet alleen op hoogtijdagen als Pride Walks in Amsterdam en andere steden (een beetje zichzelf respecterende Nederlandse stad heeft inmiddels ook wel zijn eigen), maar eveneens daarbuiten. Zelf draag ik daarom ook op mijn werk inmiddels - zoals dat in het taalgebruik van de leerscene heet - regelmatig 'full gear', juist ook bij feestelijke en officiële gelegenheden. Omdat dat soms nodig is. Als je dat op basis van zelfvertrouwen met een zekere vanzelfsprekendheid doet, moeten mogelijke homofoben een hogere psychische drempel over om zich daar openlijk tegen te keren. De boodschap: als jij er een probleem mee hebt, is dat inderdaad jóuw probleem. Daarmee creëer je ruimte. Die ruimte krijg je als minderheid namelijk niet cadeau.

Dat geldt zeker nu, waar de tegenkrachten gaandeweg tot orkaansterkte toenemen. Daarbij hoeven we niet alleen aan fysieke agressie te denken, zich vertalend in 'alledaags' potenrammen of bloedige aanslagen van doorgedraaide fanatici zoals recent in Berlijn. Die zijn natuurlijk bedreigend, en het is begrijpelijk dat dat velen angst inboezemt en weer terug in de kast doet kruipen, maar zolang de staat en de wet nog achter je rechten staan, is dat laatste essentieel voor een nog veel basaler veiligheidsgevoel. In de meeste Europese landen is dat gelukkig het geval - wetgeving en dus ook de politie staan in beginsel aan je kant.

Het wordt pas echt gevaarlijk als dat verandert en je niet meer op het recht rekenen kan - als in Poetins Rusland en Trumps Amerika, die beiden ideologisch de oorlog aan onze sexueel vrije samenleving hebben verklaard. Het Amerikaanse extremistische Christendom vormt daarbij een veel groter gevaar dan het Russische - omdat het over veel meer geld en veel meer bondgenoten beschikt, in de vorm van openlijk vanuit Washington aangemoedigde en ondersteunde fascistoïde partijen en fundamentalistische evangelisten. Vergeet ook niet dat SGP-voornam Kees van der Staaij in 2018 de beruchte Nashville-verklaring heeft ondertekend.

Daarbij komt onze veel sterkere economische, militaire, technische, culturele en daarmee ook psychologische band met - lees: afhankelijkheid van - de Verenigde Staten. Het aantal pro-Poetin-landverraders is in Europa vanwege traditioneel anti-Russisch-wantrouwen beperkt; in Nederland bekent alleen Baudets Forum voor Dictatuur zich openlijk tot het Kremlin. Wilders en Le Pen houden, na zich eerder door Moskou te hebben laten fêteren en ook financieren, inmiddels afstand. Maar bij Trump ligt dat anders.

Niet alleen het om militair-strategische redenen noodzakelijk geachte daddy-gefleem van NAVO-functionaris M.R. draagt ertoe bij dat het Trump-gevaar wordt onderschat. We kunnen (nog) niet zonder Big Tech, dat met zijn biljoenen achter Trump staat. Ook kunnen veel Europese bedrijven niet zonder de Amerikaanse markt, en hoe snel men omwille van aandeelhoudersbelangen dan bij straffe tegenwind alle eerdere steun aan de queer community laat vallen, laat juist de situatie in de VS zien. Onder druk van het Witte Huis is overal het diversiteitsbeleid - of dat nu gender, sexe of etniciteit betreft - aan veel universiteiten en binnen veel grote bedrijven afgeschaft; bepaalde begrippen zijn zelfs de facto voor verboden verklaard.

Veel Europese hetero's zijn op het ogenblik homo’s best gunstig gezind (of tenminste neutraal). Maar dat betekent níet - zie de VS - dat ze ook bereid zijn voor hun rechten zélf offers te brengen en zélf risico te lopen. Zolang steun gratis is, is die in overvloed te koop - niet toevallig is pinkwashing populair, omdat het vandaag het positieve imago vergroot. Vandaag, in het huidige klimaat - in een guurder klimaat lopen echt weinig bedrijven in de strijd voor minderhedenrechten voorop. En hoe makkelijk de rechtstaat, die juist minderheden bescherming biedt, op de tocht kan komen te staan - of beter: op de tocht kan worden gezet - als andere, materiële belangen de doorslag geven, heeft het rampzalige schertskabinet Schoof (als U nog weet wie dat was) duidelijk gemaakt.

In dat opzicht heb ik overigens minder zorgen over het CDA dan over de VVD, die onder Yesilgöz naar rechts is geradicaliseerd, met haar absurde anti-woke rede en haar even absurde antifa-motie. Met het CDA (en de ChristenUnie) zal de queer community het misschien minder snel eens worden, maar ze zijn wel minder makkelijk te koop. Dat laatste mag U bij de VVD inmiddels soms juist vrij letterlijk nemen. Schoof-I kwam de facto neer op een uitruil van behoud van de hypotheekrenteaftrek voor de VVD tegen afbraak van de rechtstaat voor de PVV.

Een veel groter deel van haar electoraat is gevoelig voor de lokroep van extreemrechts en de daarbij gebezigde anti-woke en anti-antifa-retoriek. Een eeuw geleden liepen aanvankelijk ook veel rechtse Nederlanders weg met Mussolini, die inderdaad heel standvastig alle antifascisten bestreed.