De politiek is geen bedrijf, al denken veel partijen van wel

In deze dagen van politieke campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen worden we weer overspoeld door de reclameboodschappen van politieke partijen, die op onze onderbuik proberen in te spelen en ons verstand uit te schakelen. Politiek wordt namelijk vaak opgevat als een soort commercieel bedrijf. Een politieke partij manifesteert zich dan als een merk met de kiezers als klanten. Daarbij wordt sterk op emoties en niet op kritisch oordeelsvermogen ingespeeld.

De manier waarop partijen zich bij potentiële kiezers populair proberen te maken, heeft veel weg van de reclame die commerciële bedrijven voor hun producten maken. Partijen moeten 'in de markt gezet worden’ en tot een ‘sterk merk’ gemaakt worden’. Ze laten zich daarbij ook adviseren door campagnestrategen en marketingdeskundigen die spreken over ‘het promoten van een merk’.

De politieke partij presenteert zich daarmee als een bedrijf en neemt het bijbehorende jargon over: Er wordt gesproken van ‘efficiëntie’, ‘leveren’, ‘daadkracht’ allemaal termen die ontleend zijn aan productieve activiteiten en die vreemd zijn aan het wezen van de politiek.

Bij politieke campagnereclame maakt men gebruik van technieken uit de commerciële reclame en propaganda. Online platforms volgen ons surfgedrag nauwkeurig (microtargeting en tracking) om ons gepersonaliseerde politieke boodschappen (profilering) te kunnen sturen. Zo ligt manipulatie steeds op de loer en is het soms moeilijk ons kritisch oordeel over die tendentieuze boodschappen te bewaren.

Er wordt permanent, ook buiten verkiezingstijd, campagne gevoerd: partijen zijn continu bezig om ons met hun leuzen voor hun politieke ideeën te winnen. Het wordt mede door de uniforme marketing-strategieën voor kiezers ook steeds moeilijker om de verschillen tussen de partijen te zien.

Hannah Arendt waarschuwde al in de 60er jaren van de vorige eeuw  dat dit proces kan ontaarden in een mediaspektakel, waarbij het politieke theater belangrijker wordt dan de daadwerkelijke politieke dialoog. Zij zag politiek als een collectieve handeling die voortkomt uit het vermogen van mensen om gezamenlijk en met verantwoordelijkheid op te treden.

Gelukkig zijn er sinds kort wel enige wettelijke beperkingen die het  adverteren van politieke boodschappen op de sociale media enigszins aan banden legt. Maar de Europese wetgevers vinden het voldoende dat politieke advertenties als zodanig benoemd worden en wordt vermeld wie ze heeft betaald maar dat pakt het probleem niet aan. zet geen zoden aan de dijk.

Er is een sterke tendens waarneembaar om politieke besluiten aan experts over te laten waardoor er een technocratisch en ondemocratisch element in het politieke domein binnendringt. Wij burgers dreigen zo tot passieve consumenten van politieke boodschappen gemaakt te worden en raken als het ware vervreemd van ons democratisch wezen. We willen juist als actieve participanten bij het politieke debat en de besluitvorming betrokken worden.

Dat verlangen zie je recentelijk doorbreken. Het vertrouwen in de bestaande politiek en politici begint af te kalven en de wens om actief te participeren neemt toe. De burger in de rol van politicus en niet in die van politiek consument. De explosieve ontwikkeling van ‘experimenten met directe democratie’ van de afgelopen 15 jaar geven de burger echter moed. Gewone burgers functioneren als wetgever in ingelote Burgerberaden. Recentelijk zien we hen ook wetsontwerpen opstellen voor die Beraden in  Burgerparlementen die ook via loting zijn samengesteld.