De ophef over Sophie Straat gaat niet over witte mannen. Ze gaat over macht

De verontwaardiging over Sophie Straat zegt misschien wel meer over Nederland en witte mannen dan over Sophie Straat zelf.

Toen zij tijdens een optreden witte mannen vroeg een stap naar achteren te doen zodat vrouwen, queer personen en mensen van kleur meer ruimte konden krijgen, werd dat door sommigen onmiddellijk bestempeld als "racisme en dicriminatie tegen witte mannen". Maar de kern van deze discussie gaat voorbij aan een fundamenteel verschil tussen individuele uitsluiting en structurele ongelijkheid.

Discriminatie en racisme zijn niet alleen een optelsom van onaardige opmerkingen of een vervelende ervaring. Ze gaan ook over machtsverhoudingen. Wie bepaalt de norm? Wie heeft toegang tot banen, media, politiek en bestuur? Wie hoeft zich bijna nooit af te vragen of diens afkomst, huidskleur of geloof tegen hem, haar of hen wordt gebruikt?

In Nederland zijn witte mannen historisch en ook vandaag de dag nog steeds sterk vertegenwoordigd in politieke, economische en maatschappelijke machtsposities. Dat betekent niet dat iedere witte man persoonlijk machtig is of nooit onrecht ervaart. Natuurlijk kunnen witte mannen worden buitengesloten, beledigd of oneerlijk behandeld. Dat moet je serieus nemen. Maar dat is iets anders dan een structureel systeem waarin een groep als geheel wordt benadeeld vanwege huidskleur.

Daarom zien veel wetenschappers en antiracisme-onderzoekers racisme als meer dan een individueel vooroordeel. Zij beschrijven het als een systeem waarin vooroordelen worden ondersteund door historische en institutionele machtsverhoudingen. Vanuit die benadering kan een oproep om tijdens een concert tijdelijk ruimte te maken voor groepen die zich vaak minder veilig of minder zichtbaar voelen, niet gelijk worden gesteld aan eeuwenlange of structurele uitsluiting.

De felheid waarmee op Sophie Straat wordt gereageerd, roept bij mij een heel andere vraag op. Waarom veroorzaakt een symbolisch moment van enkele minuten zoveel woede bij met name witte mannen? Terwijl de dagelijkse ervaringen van (witte) vrouwen, moslims, zwarte Nederlanders en andere groepen in de minderheid die met discriminatie te maken hebben vaak worden gerelativeerd, gebagitaliseerd of zelfs in twijfel wordt getrokken?

Misschien is dat wel de kern van het probleem.

Zodra mensen die normaal gesproken weinig ruimte krijgen, heel even centraal staan, voelen sommigen dat als verlies en kan gelijkwaardigheid voelen als achteruitgang wanneer je gewend bent om altijd vooraan te staan.

Dat betekent niet dat witte mannen de vijand zijn. Het betekent wel dat maatschappelijke macht ongelijk is verdeeld. Wie dat benoemt, zoals Sophie Straat heeft gedaan tijdens haar concert, valt niet het individu aan, maar wijst op een systeem.

De discussie zou daarom niet moeten gaan over de vraag of witte mannen een paar minuten achteraan moeten staan. De echte vraag moet zijn waarom een symbolische verschuiving van ruimte, van macht, zoveel weerstand oproept? Terwijl structurele ongelijkheid al generaties lang veel minder verontwaardiging oproept.

Lijkt mij dat dit de spiegel is die Sophie Straat voorhoudt.