De ontvoering van Maduro door de Amerikanen is niets nieuws

Donald Trump heeft een oude gewoonte van zijn land weer opgevat: landen in Latijns-Amerika binnenvallen als de regering daar niet bevalt en/of het Amerikaanse bedrijfsleven onvoldoende de vrije hand geeft. Om met de woorden van Teddy Roosevelt te spreken, krachtdadig president in het eerste decennium van de vorige eeuw: Speak softly but carry a big stick.

Op zijn persconferentie van zaterdag kondigde Trump aan dat hij Venezuela zou gaan runnen tot de burgers het bewind zelf in handen konden nemen. Hoe vertelde hij er niet bij. Wel wat de resultaten moesten zijn: een terugkeer van de Amerikaanse oliegiganten naar de Venezolaanse bronnen en een schadevergoeding vanwege de nationalisaties onder Maduro´s voorganger Chavez. Hij dacht dat Amerika er alles bij elkaar aan zouden gaan verdienen. Dat is een nieuwe pagina in het oude boek van interventies en het eisen van schadevergoeding.

De laatste actie op dit gebied vond plaats in 1989 toen het Amerikaanse leger Panama binnenviel om daar de militaire leider Manuel Noriega te ontvoeren. Er zijn belangrijke parallellen tussen deze man en Nicolas Maduro, die zich nu in Amerikaanse handen bevindt. Noriega was de sinistere opvolger van Omar Torrijos, een links populistische militaire heerser, die in zijn tijd belangrijke steun gaf aan de Sandinisten in Nicaragua. Diens dood in 1981 – als gevolg van een vliegtuigongeluk – is tot op de huidige dag met raadsels omgeven.

Tijdens de Amerikaanse invasie vroeg Noriega politiek asiel aan in de pauselijke nuntiatuur, extraterritoriaal gebied. Het Amerikaanse leger legde een zware deken van snoeiharde rockmuziek over het gebouw tot hij het opgaf en naar buiten kwam. Noriega werd in de Verenigde Staten tot veertig jaar veroordeeld wegens drugshandel. In 2017 overleed hij.

In 1983 liet president Reagan het eilandstaatje Grenada binnenvallen om daar een eind te maken aan een links regime nadat radicale leden van de regeringspartij onder leiding van vicepresident Bernard Coard. de charismatische leider Maurice Bishop hadden vermoord. Coard werd op het eiland zelf ter dood veroordeeld. Daarna zette de rechtbank de straf om in levenslang. In 2009 kreeg hij gratie.

In 1965 woedde in de Dominicaanse Republiek een burgeroorlog nadat rechtse krachten een coup hadden gepleegd tegen de sociaaldemocratische president Juan Bosch. Ze leken aan de verliezend hand. Daarop vond een Amerikaanse invasie plaats. Daardoor kwam een eind aan de burgeroorlog. De bezetters zorgden ervoor dat een rechtse regering aan de macht kwam onder leiding van Juan Balaguer, een voormalig medewerker van de beruchte dictator Trujillo.

Zo kunnen we nog een tijdje doorgaan, bijvoorbeeld met het ingrijpen in Guatemala, toen president Arbenz de belangen van de United Fruit Company dreigde te schaden door een voorzichtige landhervorming. Hoe dan ook, het is een misvatting gebleken dat de Verenigde Staten in deze eeuw afscheid hadden genomen van het zichzelf toegekende recht in te mogen grijpen in Latijns-Amerika als het de eigen belangen geschaad acht.

Niemand hoeft overigens een traan te laten om het lot van Nicolas Maduro. Hij heeft het links-populistische regime van zijn voorganger Hugo Chavez totaal laten ontsporen. Onder zijn wanbeleid is het land ondanks de enorme oliereserves totaal  verarmd, terwijl een kleine elite rond de president de vruchten mocht plukken van de macht. Dit alles wordt tot op de huidige dag gerechtvaardigd met linkse en nationalistische retoriek, waardoor dat gedachtegoed op wereldschaal in diskrediet wordt gebracht.

In de geschiedenis van Venezuela is wanbestuur overigens een gebruikelijke gang van zaken. Het land verzeilde sinds de onafhankelijkheid van de ene wrede en corrupte dictatuur in de andere. De laatste, Marcos Peréz Jiménez, moest in 1958 wijken voor een democratische revolutie. Daarna begon een periode, waarin twee partijen elkaar afwisselden, de een zogenaamd sociaaldemocratisch, de andere zogenaamd christendemocratisch. Het persoonlijke belang stond bij de politici altijd voorop. Ondanks de enorme oliewinsten kwam er geen einde aan de wijd verspreide armoede. Daarom kon Hugo Chavez na een mislukte coup de verkiezingen winnen.

Wat Venezuela te wachten staat, is op deze eerste dag van de Amerikaanse interventie volstrekt onduidelijk. De situatie is wel bedreigend voor ons koninkrijk, want Curaçao, Aruba en Bonaire liggen vlak voor de kust. Op de eilanden wonen nu al duizenden Venezolaanse vluchtelingen, die daar over het algemeen met de nek worden aangezien en verschrikkelijk uitgebuit. Daarvoor heeft de regering in Den Haag hoegenaamd geen aandacht. Minister David van Weel heeft getweet dat hij de zaken nauwkeurig volgt. Dat is een beetje weinig. Nederland moet zich voorbereiden op een grote golf Venezolaanse vluchtelingen, mocht de komende dagen een geweldsexplosie plaats vinden van welke aard dan ook.

Bovendien hebben de eilanden steun en bescherming nodig tegen de gevolgen, ook de instorting van het toerisme, waarvan ze economisch afhankelijk zijn. Verder zou de Nederlandse regering moeten vaststellen dat er maar twee gerechtshoven in de hele wereld bestaan waar president Maduro terecht hoort te staan. Dat is het Internationaal Strafhof in Den Haag. Ze dient de houding van de Verenigde Staten ten opzichte van dat hof te veroordelen. He andere is een tribunaal in Venezuela nadat daar de democratie is hersteld.

Nederland en de hele Europese Unie zouden er op moeten aandringen dat in Venezuela democratische hervormingen plaats vinden zodat het volk over zijn eigen toekomst kan beslissen. Het is in het Nederlandse belang zo´n proces van democratisering met alle middelen te ondersteunen. Dat kan bijvoorbeeld door op de eilanden ruimte te maken voor democratische partijvorming van Venezolanen op de eilanden. Spanje heeft vergelijkbare hulp zaterdagochtend al aangeboden. Nederland kan zich daarbij aansluiten. Niet dat bleue, niet dat angstige, niet dat blinde volgen van de VS. Venezuela is tenslotte een buurland.

Bij dit alles dienen de Unie en de lidstaten duidelijk te stellen dat de verwijdering van Maduro in strijd is met de internationale rechtsorde, hoe veroordelenswaardig zijn regime ook is.

Naschrift: in een officieel commentaar van de hele opinieredactie noemt de New York Times de ontvoering van de Maduro´s onwettig en dom. De ervaring in de hele wereld heeft de Verenigde Staten geleerd dat het ten val brengen van een regime de zaken alleen maar erger maakt. Trump forceert een internationale crisis zonder geldige redenen. Hij schendt bovendien de wet als hij niet naar het Congres gaat.

Volg op Youtube de door het Venezolaanse regime gecontroleerde nieuwszender Telesur in het Spaans en in het Engels. Het Amerikaanse Ministerie van Justitie heeft een aanklacht tegen Maduro gepubliceerd. Lees die hier. The Guardian stelt vast, dat de Verenigde Staten van plan is de Venezolaanse olie industrie opnieuw in hun greep te krijgen.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven.

Beluister Het Geheugenpaleis , de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: keert censuur terug in Europa?