De ongrijpbare Ben Korsten

Dat er nog altijd geen definitieve biografie van Ben Korsten (1916-1969) het licht heeft gezien is een nauwelijks bestaanbaar raadsel. Evenals de man zelf overigens. Waar blijft de biograaf/historicus die zich waagt aan het boekstaven van deze buitengewone onbekende Nederlander?

Klasgenoot van Godfried Bomans, journalist, beroeps-intrigant, (fabulant?), ritselaar, politiek- en bedrijfsadviseur en bovenal… Neerlands eerste politieke spindoctor, en in die functie adviseur van politieke namen als De Quay, Cals, Schmelzer, Klompé, Udink, de Jong en Bot.

Er verschenen artikelen, een film (De mannetjesmaker, 1983) en ten slotte een documentaire in de reeks ‘Andere tijden’ (2002) waarin vooral zijn geslagen zuster Enny verslag doet van het groot onrecht dat de nagedachtenis van haar broer nog altijd bezoedelt. De carrière en dood van Korsten is omgeven met mysteries en intriges en het is daarom niet zo vreemd dat betrokkenen zich nauwelijks uitlieten, en -laten, over de figuur van Korsten. Oud-minister B.J. Udink laat zich in de documentaire schoorvoetend uit: “Politici hebben Ben Korsten behandeld op een wijze die gebruikelijk is wanneer iemand is geworden tot de gebeten hond”.

In Udink’s memoires, ‘Tekst en uitleg’ (1989), geeft hij een interessant inkijkje in zijn opstelling t.a.v. de publicitaire scheiding van politiek en particulier leven (“Ieder leven heeft een buitenzijde en een binnenzijde” ): “Het gaat er maar om wat de mensen denken, niet hoe het werkelijk is. Deze dubbelzinnigheid, die het leven waarschijnlijk altijd heeft gekenmerkt, is toegenomen in de mate waarin de publiciteit het leven van allerlei mensen in de politiek, in het bedrijfsleven, op hoge posities en op lage posities meer en meer is gaan beheersen”.

Hoogst opmerkelijk is het feit dat de naam Korsten in Udinks memoires vervolgens nergens wordt genoemd terwijl notabene deze bewindsman, na zijn aanstelling als Minister van Ontwikkelingshulp, Korsten opdracht gaf tot het opzetten van een persvoorlichtingsdient. Misschien had Korsten hem wel té goed uitgelegd hoe beerputten dicht te houden en rookgordijnen op te trekken.

In verhalen over zijn levenswandel komt regelmatig het beeld naar voren dat Korsten altijd graag van twee walletjes at. In de oorlog neigde hij naar zowel vriend als vijand, wat hem na de oorlog op een beroepsverbod kwam te staan. Daarna bleek hij in zijn hoedanigheid als journalist goede banden met communistische partijen op te bouwen wat de BVD er toe bewoog reeds vanaf 1953 een dossier aan te leggen.

De feiten rond Korstens dubieuze oorlogsverleden uit zijn naoorlogs strafdossier doen echter niets af aan zijn onvoorstelbare invloed op de Nederlandse politiek (1954-1967) en de verwevenheid met het bedrijfsleven.

En dan is daar zijn overlijden, nog altijd overschaduwd door mysterie en een groot medisch schandaal. Drugsverslaafd, Korsten was morfinist, gaf hij in 1967 een berucht geworden interview aan de Haagse Post waarin zijn loslippigheid over het reilen en zeilen in Den Haag zijn ondergang werd.  

Grote namen uit de medische wereld bleken daarbij bovendien op onoorbare wijze te hebben gehandeld, zowel in de behandeling van, als in de jaren vóor Korsten’s dood.

“Dr. Haex: Mijn geweten is zuiver”, kopte het AD op dinsdag 9 september 1969. “Gerechtelijk vooronderzoek tegen voorzitter gezondheidsraad” (De Waarheid 5 november 1969), “Internist staakt werk bij gezondheidsraad” (Volkskrant 21 november 1969). Baantjesjagerij en illegale morfineverschaffing deden een compleet machtskaartenhuis met veel geraas in elkaar donderen.

Uit het verweerschrift van de zenuwarts Cornelis van der Kroef van 10 juli 1970 blijkt een complete doofpotaffaire waarbij zowel recherche als justitie stevig miskleunde: “Groot was onze verbazing, toen wij in het Haagse Dagblad ‘Het Vaderland’ van 3 Sept. ’69 een artikel aantroffen, waarin prof. Dr. Bastiaans verregaande openbare inlichtingen gaf over het ziektebeeld enz. van wijlen de heer Korsten en tevens mededeelde, dat ondergetekende een aanklacht had ingediend, hetwelk voordien geheim was”.

Bij zowel het Nationaal archief als het Noord Hollands archief liggen stukken uit Korstens privé-archief opgeslagen. Opmerkelijk genoeg, in de negentiger jaren, aangevuld met stukken die de nieuwe bewoner van Korstens huis notabene op zolder had aangetroffen (!), waaronder mogelijk zelfs ‘een koffer met documenten’.

Wie was Ben Korsten nu écht? Dames/Heren biografen, werk aan de winkel!