De muziek van MAGA salsa-ster Willie Colón klinkt nog prima, ondanks Trump

Vorige week overleed Willie Colón, salsa-pionier, trombonist, de man achter de soundtrack van de Latijns-Amerikaanse diaspora. Al snel laaide het debat op. Want Colón was ook iemand die zijn leven eindigde als fanatiek Trump en MAGA-ambassadeur, en die openlijk rechtse standpunten verdedigde die haaks staan op de gemeenschappen die hem groot maakten. Eren of niet eren? Zijn muziek draaien of niet?

Zodra muziek de wereld in gaat, verliest de artiest er een beetje de controle over. De hits van Colón zijn al lang niet meer echt van hem, ze zijn van iedereen die er ooit op heeft gedanst of van heeft genoten. Wat er ontstaat tussen muziek en luisteraar, dat is aan de luisteraar. Dat kun je niet terugdraaien omdat de maker iets deed of zei wat jou niet zint. Dit wil niet zeggen dat context er niet toe doet, maar context werkt twee kanten op. Wel is het zo dat Colóns geval een extra laag heeft die bij andere artiesten vaak ontbreekt. Hij was geen buitenstaander, hij was een symbool van de diaspora zelf, iemand die de pijn en trots van die gemeenschap in muziek omzette. Zijn MAGA-sympathieën voelen daardoor nog ingewikkelder. Hij was onderdeel van die gemeenschap, maar steunde beleid dat haar raakte.

Picasso is een van de meest invloedrijke kunstenaars ooit; zijn privéleven was een aaneenschakeling van vrouwonvriendelijk gedrag en narcisme. Miles Davis revolutioneerde de jazz en sloeg zijn vrouw. Marvin Gaye, die Sexual Healing in of all places Oostende schreef, had meerdere minderjarige partners. Het zijn geen bijzaken. En toch: als we besluiten dat alle kunst van mensen die dingen doen waar je het niet mee eens bent de prullenbak in mag, blijft er weinig over. Wat misschien ook iets zegt over wie grote kunst maakt, mensen met een binnenwereld die anders is dan anderen. Er moet in bepaalde mate een steekje los zitten om iets te kunnen maken waar niemand anders aan denkt.

Context kan muziek kleiner maken, maar ook groter. Een lied dat je met duizenden mensen hebt meegezongen op een concert klinkt daarna altijd beter. En wie weet dat een artiest zelf onder een brug heeft geslapen zal meer openstaan voor opschepperij, en dat zelfs kunnen waarderen. Achtergrond kan de boodschap verdiepen, de artiest menselijker maken, de muziek meer lading geven. Context is geen bedreiging voor kunst, het is vaak precies wat kunst tot meer dan entertainment maakt.

Een eerbetoon zonder context kan aanvoelen als het wegvegen van schade. Toch hoeven eerbetoon en kritiek niet los van elkaar te staan. Een volwassen cultuur kan twee dingen tegelijk vasthouden: dit werk was bijzonder, én dit mens deed dingen in de ogen van sommigen verkeerd. Dat is geen ja/nee-vraag. Het vraagt context, eerlijkheid, en het vermogen om met ongemak te zitten. Sommige mensen kunnen Colóns hit "Idilio" draaien zonder één seconde aan Colóns politieke opvattingen te denken. Voor anderen breekt die kennis de magie voorgoed.

Toch is er één tegenargument dat serieuze aandacht verdient. Naar een artiest luisteren is zelden puur een culturele daad. Streams genereren geld, concerten vullen rekeningen, en een deel van dat geld gaat naar de politieke bewegingen die deze artiesten steunen. In de Verenigde Staten, waar campagnefinanciering een te grote rol in de politiek speelt, kan dat een directe lijn zijn van jouw afspeellijst naar een politieke kandidaat. Dat is minder een argument over kunst en meer een argument over hoe het Amerikaanse systeem werkt, in Europa hebben we gelukkig minder last van dit probleem. Ook speelt het een rol of een artiest nog leeft. Het is in elk geval goed om dat ook in je belangenafweging mee te nemen.

Het antwoord op de vraag of je kunst kunt loszien van de maker bestaat niet. Maar de vraag stellen betekent al dat je er bewust mee bezig bent, het dwingt je na te denken over wat je consumeert, waarom, en wat dat betekent. Misschien geniet je er juist wel meer door. Muziek is precies zo boeiend omdat iedereen er iets anders in hoort, iets anders mee doet, iets anders van mee neemt. Die persoonlijke afweging is aan jou. Maar omarm wel de complexiteit, juist als die ongemakkelijk voelt. Dan zet ik met plezier het album Siembra voor je op.