De manosphere begint niet online, maar juist bij het alledaagse

Onlangs is de nieuwe documentaire, The Manosphere, van Louis Theroux verschenen. Deze documentaire toont vooral aan hoe hardnekkig onze blik blijft hangen bij de daders, en hoe weinig aandacht er is voor de cultuur die hun ideeën mogelijk maakt. De manosphere is een verzamelnaam voor groepen die masculiniteit promoten en vaak antifeministische en misogynie normaliseren. Theroux stelt daarmee de verkeerde vraag: in plaats van te onderzoeken wat deze mannen aanrichten, probeert hij vooral te begrijpen hoe ze zo geworden zijn.

In de documentaire volgt Theroux drie mannen die allemaal misogynie, en vaak ook antisemitisme, racisme en homofobie verspreiden. De misogynie, waarop hun succes berust, is geen nieuw fenomeen dat ergens op internetfora ontstaat. Deze ideeën zijn al lang aanwezig in de samenleving, zij het vaak in een mildere, sociaal acceptabelere vorm. De kracht van deze influencers is het vermogen om de bestaande sentimenten te verpakken in een toegankelijk, en vaak ook humoristisch jasje.

In de documentaire zelf zien we goed wie wel, en wie vooral ook niet gehoord worden. Vrouwen blijven opvallend vaak buiten beeld, of op afstand. Als er gesprekken zijn met vrouwen, worden deze afgekapt, of vervolginterviews worden onmogelijk gemaakt. Daarmee reproduceert de documentaire precies de dynamiek die ze probeert te onderzoeken. Mannen spreken, en vrouwen verdwijnen naar de achtergrond. Juist daardoor missen we waar het werkelijk om gaat. Dat probleem is bovendien structureel.

De manosphere bouwt voort op normen en waarden die al breder in de samenleving aanwezig zijn. Deze ideeën over mannelijke superioriteit, vrouwelijke ondergeschiktheid en rigide genderrollen zijn nooit echt verdwenen, ze zijn alleen van vorm veranderd. De influencers die door Theroux worden gevolgd geven deze ideeën een nieuwe digitale infrastructuur, en een miljoenenpubliek.

Deze online wereld fungeert als een opstap naar verdere radicalisering. Wat begint als ogenschijnlijk onschuldige content over daten of ‘zelfverbetering’ kan uitmonden in expliciete vrouwenhaat, maar ook racisme, homofobie, en transfobie. Ook in Nederland zijn deze subgroepen actief en zijn er jongeren die dit gedachtengoed aanhouden. Dit gedachtegoed sijpelt bovendien door naar de politiek, waarbij vooral het Forum voor Democratie dit wereldbeeld actief lijkt te omarmen, zichtbaar onder meer in het optreden van Thierry Baudet bij Andrew Tate.

Toch wordt het probleem nog steeds onderschat. Naar aanleiding van de documentaire zien we dat sommige mannen dit alleen doen voor het verdienmodel. Hoewel de influencers het misschien zo gebruiken, is al snel duidelijk dat volgers dit niet zo zien. Deze misogynistische verhalen dragen bij aan geweld en normaliseren vijandelijkheid richting vrouwen.

De gevolgen zijn niet alleen zichtbaar online, maar ook offline. Na de verkiezingen van Donald Trump in de Verenigde Staten, werd op sociale media een explosieve toename gemeten van misogynistische uitingen, waarbij slogans zoals “your body, my choice” en “get back in the kitchen” een toename zagen van 4600%.

Om deze ontwikkeling te begrijpen, moeten we dus verder kijken dan individuele mannen en hun persoonlijke geschiedenis. Het is verleidelijk om te zoeken naar verklaringen in trauma, gemis of falende opvoeding, maar de focus daarop verschuift de aandacht weg van de structuren die deze ideeën mogelijk maken en versterken. Het individuele verhaal overschaduwt zo de culturele patronen die dit denken voeden.

Dit vraagt om meer dan alleen individuele gesprekken, hoe belangrijk deze ook zijn. Het is zorgwekkend hoe gemakkelijk deze ideeën wortelschieten, zelfs in ogenschijnlijk ‘normale’ omgevingen. Zolang de onderliggende normen over mannelijkheid, macht, en hiërarchie intact blijven, blijft deze voedingsbodem bestaan.

Hierom is het belangrijk dat we niet alleen naar het extreme kijken, maar juist naar het midden. Naar de alledaagse opvattingen en grapjes, de impliciete aannames en de stilzwijgende goedkeuring die de grenzen van het acceptabele steeds verder optrekken. Pas wanneer we de onderliggende cultuur ter discussie stellen, wordt duidelijk dat de manosphere niet alleen leeft in de wereld van online influencers, maar juist een spiegel is van wat we al kennen.