De mannetjesmaker en zijn man zonder eigenschappen

Een klant als Rutte is leeg schilderlinnen dat op de penseel wacht.

Het interview van Humberto Tan met Mark Rutte en diens consigliere Tjardus van Citters werd door politiek geïnteresseerd Nederland met spanning tegemoet gezien. Misschien zou er eindelijk een tipje van de sluier worden opgelicht door iemand die de media bijkans unisono afschilderen als de geniale bespeler van Donald Trump, als de man die slijmen omsmeedde tot een wapen voor Europa, als een laatste toevlucht voor wanhopigen, als een redder

De teleurstelling was bitter. Rutte heeft het eindeloze keuvelen uit zijn jaren in het Torentje nog steeds niet verleerd. Humberto Tan deed geen enkele poging de inhoudsloze woordenstroom in te dammen. Vriend Tjardus kwam niet verder dan enig beamen.

Nog steeds niets te melden, die man. Over wat zich werkelijk achter de schermen afspeelde in Davos, verstopte de secretaris-generaal alles achter een ondoordringbare woordenbrij. Hij hield het bij uitvoerige lofprijzingen aan het adres van Donald Trump. Menigeen moet zich zijn gevleugeld woord uit het vorig decennium herinnerd hebben. “Voor visie moet je naar de oogarts”.

Zo´n hol vat is inderdaad prachtig werkmateriaal voor een mannetjesmaker als Tjardus van Citters. Je kunt hem inhuren om je te leren een professionele bekende Nederlander te zijn. Op de website van zijn bedrijf Message Across laat hij weinig subtiel merken wie zijn beroemdste klant is: daar flitst om de paar seconden het Torentje voorbij. Onder de profielen van cliënten vinden wij onder veel meer Regeringsleider Europees land, CEO Europa food/services onderneming, lid Tweede Kamer, Lid directie van een mediaonderneming.

In 2019 schreef Van Citters voor MarketingFacts een artikel over personal branding. Hij illustreert dat met een beroemd schilderij van Napoleon uit de tijd dat deze nog geen keizer was. Strijdbaar zit hij op een steigerende schimmel, met zijn vinger de juiste richting aanwijzende.

Wie zijn ambities wil realiseren, moet zijn gezicht laten zien maar wel op een geplande, goed gestileerde, gecontroleerde en effectieve manier, aldus Tjardus van Citters. Dat maakt je een effectiever bestuurder. En - voegt hij eraan toe - dat is geen trucje. Marshall McLuhan zei het al: the medium is the message. Van Citters transformeert dit tot: de mens is het merk. Daarvoor moet men een publieke persoonlijkheid opbouwen, iets uitstralen. Van Citters geeft een voorbeeld: paus Franciscus koos voor nederigheid. Probleem: hij deed dat in een omgeving die vooral de geur van decadentie verspreidde.

Bij dit alles gaat het er zelden om wat iemand zegt maar hoe die dat zegt en welke associaties je daarmee wekt. En tegen welke achtergrond. Anders maakt het je ongeloofwaardig. Van Citters noemt naast paus Franciscus CDA-brekebeen Hoekstra die als minister van Financiën in een lastige tijd  steeds maar twitterde over zijn uitjes.

Dan is Mark Rutte voor een adviseur als Tjardus van Citters de perfecte klant. Een verhaal heeft hij niet. Praatjes des te meer. De consigliere is een kunstschilder voor een leeg doek dat op zijn penseelstreken wacht. Het gaat erom in de juiste kringen een effectieve persoonlijkheid te projecteren. Dat is uitstekend gelukt. Bij Humberto Tan zat Rutte erbij als de gemoedelijke leider die alle touwtjes in handen heeft. Met hem komt het goed. Hij is de man die - als de nood aan de man komt - altijd wel een geitenpaadje weet. Het zou mij niet verbazen als Van Citters dat woord verzonnen had om de persoonlijkheid van zijn klant te accentueren. Laat Rutte maar schuiven. Hij wijst ons altijd een uitweg. Geen wonder dat hij altijd zo vrolijk is. Geen wonder dat hij zelfs een Trump kan betoveren.

Schilder van Citters legt palet en penseel weg. Hij neemt afstand. Het is goed dat schilderij. Het is verkoopbaar. Hij is de Rembrandt van de mannetjesmakers. De Titiaan. De Velasquez.

Dezer dagen publiceert Tjardus van Citters bij uitgeverij Balans een boek met de titel De Kapitein en de de Buitenboordmotor. Vijftien jaar in gesprek met Mark Rutte. We worden er vast niet wijzer van. Dat hoeft ook niet. Als we maar geloven dat deze man zonder eigenschappen op de goede plaats zit.

Robert Musil begint zijn roman De man zonder eigenschappen aldus:

Boven de Atlantische Oceaan bevond zich een barometrisch minimum; het trok oostwaarts, in de richting van een boven Rusland gelegen maximum, en vertoonde nog niet de neiging hiervoor naar het noorden uit te wijken. De isothermen en isotheren vervulden hun plicht. De luchttemperatuur stond in de voorgeschreven verhouding tot de gemiddelde jaartemperatuur, tot de temperatuur van zowel de koudste als de warmste maand en tot de aperiodische maandelijkse temperatuurschommeling. De opkomst en ondergang van de zon, van de maan, de lichtvariaties van de maan, van Venus, van de ring van Saturnus en vele andere gewichtige verschijnselen stemden overeen met de voorspellingen daaromtrent in de astronomische jaarboeken. De waterdamp in de lucht had zijn hoogste spankracht en de luchtvochtigheid was gering. In één woord, dat de feitelijke situatie heel aardig weergeeft, ook al is het wat ouderwets: het was een mooie augustusdag in het jaar 1913.

Het jaar 1913, hmmmm. Daar lijkt het wel op.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo’n schandalig voorstel krijgt om winning toe te staan.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: TBS.