De macht van Defensie bedreigt de democratie

Danielle Braun verbaast zich op Joop naar aanleiding van al die defensie-branden terecht over de normalisering van de militaire oefeningen en de laconieke houding ten opzichte van de enorme natuur- en maatschappelijke schade die is aangericht. Zij stelde ook vragen over de effectiviteit en coördinatie bij defensie.

Inderdaad, als de manier waarop ons leger met natuurbranden omgaat, symptomatisch is voor de kwaliteit van onze landsverdediging, dan kan die dus geen deuk in een pak boter slaan.

Defensie werd al jaren geleden door deskundigen gewezen op het toenemende gevaar van natuurbranden als gevolg van klimaatverandering. Doch blijft star weigeren zich aan te passen aan de klimaatverandering. Want dat is woke? Zij investeert dan ook niet in brandweermaterieel en moest deze dagen zelfs een beroep doen op buitenlandse brandbestrijders, omdat hier verschillende militaire brandhaarden tegelijk woedden. 

Defensie ontwikkelt geen nieuwe methoden voor brandbestrijding en -preventie. Geld moet immers naar nog meer wapens uit Amerika en Israël. En zoals Braun al aangaf, brandweer- en veiligheidsregio's worden door defensie genegeerd. 

Dat kan defensie zich allemaal permitteren, omdat zij een staat in de staat is. Met een eigen rechtspraak en eigen onderscheidingen. Wanneer militairen in het verleden (dodelijke) fouten maakten, reageerde de leiding in eerste instantie steevast met ontkennen, bagatelliseren, doofpotten of ‘kwijtraken’ van bewijsmateriaal.

Het leger lijdt dan ook nog meer dan de politie aan een ziekelijke corpsgeest, die wegkijkt van racisme en andere vormen van discriminatie in de eigen gelederen. 

Collega-departementen als Justitie & Veiligheid, Binnenlandse en Buitenlandse Zaken worden door Defensie vaak als hinderlijke lastposten beschouwd die geen oog hebben voor haar unieke positie. 

OCW moet aanzien hoe het leger studenten ronselt, eigen militaire minors subsidieert en kritische minors wil afschaffen. Hoe ze militaristische hoogleraren als Frans Osinga talkshows laat vergiftigen.

En anders dan deze ‘concurrerende’ departementen is Defensie enthousiast over de Palantir-technologie van de sinistere Peter Thiel. Ze droomt soms over kernwapens.

En vooral, zoals Hanneke Goede op Joop stelde, regels en voorzichtigheid gelden voor iedereen, behalve voor Defensie.

Defensie kreeg de laatste jaren carte blanche van de Tweede Kamer, vooral financieel, maar heeft intussen geen enkele visie ontwikkeld over hoe al dat geld het meest effectief en efficiënt kan worden besteed voor onze landsverdediging. Het leger popelt evenmin om zo snel en intensief mogelijk met andere landen samen te werken, zelfs niet binnen de NAVO van hun grote baas. Deskundigen spreken dan ook van een ‘speeltuin’ voor onze generaals, die zich voorbereiden op een voorvorige oorlog.

Wederom, defensie kan zich dat veroorloven. Daarom kunnen (ex-)militairen en sympathiserende deskundigen in de media grossieren met macho mansplaining (m/v/x). Volgens hen zijn de kubu’s (militair jargon voor ‘kutburgers’) al decennia naïeve sukkels die al die tijd het gevaar van Iwan en Allah hebben onderschat. Zie de bovengenoemde Osinga.

Dat juist hun huidige grote baas Rutte in een functie elders jaren eerder verantwoordelijk was voor in hun ogen draconische bezuinigingen op defensie, daarover zwijgen ze discreet. En als blinde atlantici reppen ze, in tegenstelling tot binnen- en buitenlandse collega’s, natuurlijk niet van de derde dreiging uit Washington.

Terug naar de huidige natuurbranden. In 2024 waren daarvan bijna vier op de tien op militaire oefenterreinen (66 op 170). Destijds suggereerde Defensie-staatssecretaris Gijs Tuinman met de voor zijn BBB zo kenmerkende brutaliteit dat oefenterreinen in de natuur juist goed zijn voor dieren en planten. ‘Niemand kan er immers in!’ Vandaag merkte onze oorlogsheld tegenover Sven Kockelmann zelfs het volgende op: ‘Natuurbranden en zeker van heide is sinds het einde der dagen de manier waarop beheer moet plaatsvinden.’ 

De natuur is immer veel veerkrachtiger is dan die kubu’s denken. 

In 2025 waren er 124 branden op defensieterreinen. Hoe hoog de oogst dit jaar is, weten we nog niet.  Mede omdat defensie eerst onderzoek wil doen. Pubers die een sigaretje roken? Barbecues? Illegaal vuurwerk? Dronken studenten? Stropers? Niemand kan er immers in?  

Onze bevelhebber Onno Eichelsheim trad woensdag op voor de tv-camera’s vanwege drie megabranden in twee dagen op militaire terreinen en nog wat kleinere elders, plus de wanhoopskreten dagen van tevoren van vliegveld Kempen. Hij toonde ons een verbale middelvinger: No way, alle oefeningen gaan door, code rood of niet. 

Maar de megabrand in ‘t Harde woedde voort, dus Eichelsheim werd teruggefloten. Minister Yeşilgöz wil uiteraard liever niet verantwoordelijk worden gesteld voor ‘bosbrand op bosbrand op bosbrand’.

Dus opeens vond de bevelhebber het ‘heel vervelend voor omstanders, campings en de natuur zelf’. Vervelend? Kennelijk beseft Eichelsheim niet dat er ook bewoners en omwonenden zijn en daarom behalve bos en hei ook mensen en dieren kunnen verbranden, zoals Danielle Braun al aangaf.

Iedereen wil vanzelfsprekend dat Defensie direct ingrijpende maatregelen neemt. 

Goed nieuws! Dat kan wel! Een totaalverbod van fysieke militaire activiteiten tijdens droogte. Er zijn militaire games voorhanden om intussen op te trainen. Dat is ook innovatie! 

En waarom niet vaker in de buurlanden oefenen, waar relatief veel en veel meer natuur beschikbaar is? Vroeger gingen soldaten naar La Courtine en de Lüneburger Heide.  

Defensie hecht aan protocollen. Daarin zou de betrokkenheid van de brandweer- en veiligheidsregio's ondubbelzinnig moeten worden geborgd. Zeker als het gaat om het stationeren van meer en nieuw brandweermaterieel binnen een bijbehorende infrastructuur. 

Voortaan beslist niet de pelotonscommandant maar de brandmeester of een oefening doorgaat.

Het leger moet vooroplopen in het creëren van nattere natuur door een hogere grondwaterstand en nieuwe waterpartijen. De veenweiden weer terug. Defensie beschikt ruimschoots over de benodigde financiële middelen.

Maar de kabinetten Schoof en Jetten hebben het leger niet alleen een erg grote broek aangetrokken. Ze hebben het ook een grote bek verleend, met de stoere taal van het staatshoofd, met zijn echtgenote als reservist en zijn oudste dochter als soldaat (overigens in een rode jurk met bloemetjes te midden van honderden grauw geüniformeerde mannen).

De macht van Defensie bedreigt daardoor de democratie. Daarom ben ik uiterst somber over wat de Tweede Kamer kan doen tegen het voorkomen van natuurbranden.