De maatschappij lijdt onder bedorven voorbeeldfuncties en hebzucht

Eindelijk wil de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme gaan ingrijpen in het politieke debat om uitspraken te neutraliseren, zodat deze niet meer discriminerend of kwetsend zullen zijn. Het werd tijd. We moeten de impact van bepaalde bewoordingen in de politiek namelijk niet onderschatten. Waar politici, politieke partijen en spin doctors achter de schermen goed gedijen bij het bedenken van 'prikkelende' uitspraken, die veel zogenaamde clickbait zullen genereren, geven zij hiermee tevens een negatief signaal af aan de gehele maatschappij. Bepaalde uitspraken nemen hierdoor een vlucht in de media. Het gevolg is dat deze stemmingmakerij ook via de welbekende digitale wegen bij de jongeren terecht komt. Daarmee is het doel bereikt: negatieve aandacht is namelijk óók aandacht. Leve het populisme!

Bepaalde politieke uitspraken, soms opruiend of discriminerend van aard, worden vaak klakkeloos overgenomen en daardoor onbewust geïmplementeerd in onze verbale omgangsvormen. Het onderwijs heeft zodoende ook te maken met de communicatiestijl vanuit het hoogst verantwoordelijke orgaan dat ons land rijk is. Net als de landelijke politiek hebben werknemers in het onderwijs ook een bepaalde voorbeeldfunctie, waarbij het gedrag en de verbale communicatie onder een vergrootglas liggen en het een balanceer-act is om op een voor iedereen zo correct mogelijke manier met de leerlingen en ouders om te gaan.

Tegelijkertijd is merkbaar dat de huidige directheid en de vroegere correctheid geregeld met elkaar in strijd zijn. Wanneer we het hebben over een acceptabele manier van communiceren met elkaar in een docent-leerling situatie, ben ik bijvoorbeeld niet je ‘mattie’ of ‘bro’. Verhoudingen groeien scheef en dienen gecorrigeerd te worden, hoe conservatief deze mening nu ook lijkt te zijn. Vergelijk het met leraren uit eerdere decennia en politiek leiders uit die tijd. Het kon er destijds in de Tweede Kamer ook al hevig discussiërend aan toe gaan, al bleef het debat voorzien van respect, fatsoen en degelijke volzinnen. O, en leraren waren toen ook nog niemands ‘bro’ of ‘mattie’.

Naast de overkoepelende voorbeeldfunctie vanuit het politieke landschap op het gebied van omgangsvormen, wordt er momenteel ook steeds meer ingezet op de afhankelijkheid die sociale media hebben gecreëerd. Landen als Australië en Griekenland gaven de eerste aanzet om de problemen die buitensporig gebruik van social media veroorzaken aan te pakken. In deze landen geldt inmiddels een leeftijdsgrens van zestien jaar voor het gebruik van apps als Snapchat, TikTok en Instagram. De wetsvoorstellen hieromtrent zijn in Frankrijk en Spanje ook al in een vergevorderd stadium.

Techgiganten als Meta en Google hebben zich inmiddels voor de rechtbank moeten verdedigen tegen beschuldigingen dat ze verslavende apps voor jongeren ontwikkelen. Neem de app Snapchat, waarbij je een zogenaamde streak kunt krijgen door elke dag foto’s te sturen naar al je contacten. Verzuim je hierbij een etmaal, dan zal zo’n streak verdwijnen. Geregeld tref ik leerlingen met stress bij mijn lokaal. Ze moeten dan nog snel wat foto’s naar hun contacten versturen ‘omdat anders hun streak verloopt’… Het is het toppunt van verslaving, opgedrongen afhankelijkheid en geldmakerij. Doelbewust ingezet om de kwetsbaarste doelgroep - de jongeren - hiervoor te ge- en misbruiken.

Net als bij andere bedrijven die grootschalig verslavingen verkopen, zoals de tabaks- en de gokindustrie, draait het hierbij dus enkel om het verdienen van geld. Onvoorstelbaar veel geld. Dat daarbij alle vormen van menselijkheid en ethiek zijn verdwenen, maakt het nog schrijnender. Er moet iets gebeuren om een gezonde(re) maatschappij te creëren. De veranderingen in het socialmedia-landschap zijn, mede door de toonaangevende landen, hopelijk aanstaande. De discussie zal ongetwijfeld ook in ons land de politieke gemoederen gaan bezighouden. Kunnen ze meteen oefenen met het houden van debatten in fatsoenlijke grote-mensen-taal. Mooie bijkomstigheid is tevens dat wanneer de socialmedia-kanalen begrensd zullen worden, er minder afhankelijkheid komt om hier hun politieke punten op onwenselijke manieren kracht bij te zetten. Een win-win situatie.