De les die Sophie Straat leerde

Het is onduidelijk of de storm rond Sophie Straat al een beetje is gaan liggen. Zij bevindt zich middenin een typhoon van haatmail sinds zij tijdens een concert de witte mannen vroeg naar achteren te gaan. Tekenen van solidariteit vernam ze nauwelijks. Ze moest eenzaam het geloei doorstaan van de kennelijk blanke mannen die haar zo massaal van racisme beschuldigden en haar daarom de dood toewensten en misschien nog wel vaker wat ze in de Victoriaanse tijd een lot noemden erger dan de dood.

En dat terwijl zij zich net zo goed aan de negentiende eeuw gespiegeld had, meer in het bijzonder aan dansmeesters. Deze heren waren destijds de regisseurs van het bal. Zij bepaalden wat er komen ging: een galop, een wals, een polka. Ook bepaalden zij wie zich op de dansvloer mochten begeven of moesten gaan zitten. Dat was vooral belangrijk als het om groepsdansen ging. Voor concrete voorbeelden zij hier verwezen naar verfilmingen van Pride and Prejudice, et cetera.

Op de gewraakte avond stelde Sophie Straat zich op als dansmeesteres. Zij poogde een moshpit te organiseren. In dat kader riep zij de vrouwen, de queer en de personen van kleur op naar voren te komen en daarna de witte mannen om een paar stappen naar achteren te doen. Een moshpit, zo leert deze oude lul op het internet, is een soort menselijke draaikolk waarbij men zich dansend en springend naar het midden stort tegen de andere feestgangers aan maar zonder ze pijn te doen. Wie onder de voet gelopen wordt, help je meteen overeind. Hier valt een zekere verwantschap te constateren met het gemoedelijk biergooien op de sociëteiten van de studentencorpora, maar dat is ongetwijfeld een vergelijking die de betrokkenen aan beide zijden van deze scheidslijn zal mishagen.

Ook heeft die moshpit iets van een storm. Sophie Straat provoceerde op het internet een nieuwe moshpit waarbij zij in het midden danste en aan alle kanten aangestoten werd door boze witte mannen die de regels van dit spel niet kenden.

Inmiddels heeft de gevierde podiumkunstenares wél medestanders gekregen. Zij zeggen met zoveel woorden dat het wel goed is als blanke heteroseksuele jongens hun privilege even wordt ontnomen zodat zij zelf ervaren wat het betekent gediscrimineerd te worden. Sophie Straat ontmaskerde de 'witheid' die onze samenleving kenmerkt. Daarom is zij nu het slachtoffer van racistische aanvallen.

Men kan zich afvragen wat er gebeurd was als zij de vrouwen, de queer en de personen van kleur had opgeroepen naar voren te komen zonder enige melding te maken van de witte mannen. Dan had er naar dit optreden geen haan gekraaid. Gegarandeerd. Maar nu wie. Heteroseksuele mannen voelden zich massaal op de bleke pik getrapt en lieten dat merken. Waarschijnlijk laat Sophie Straat het wel uit haar hoofd haar experiment nog eens te herhalen. Er komt teveel ophef en ellende van.

Je hebt bepaalde economen die stellen dat wat de een verdient, altijd ten koste gaat van de ander. Een vergelijkbare manier van denken komt nu  ook bij sommige emancipatiebewegingen naar voren. Zij gaan ervan uit dat wat de ene groep wint – de queer, de vrouwen, de personen van kleur – ten koste moet gaan van de anderen, in de praktijk de blanken of zoals het in die kringen heet de witten. De blanken hebben immers vanwege hun huidskleur privileges. Dat zijn onverdiende voorrechten en die moeten zij inleveren.

Dit is een verkeerde manier van denken. In het Zuid-Afrika van de apartheid bezaten alleen de blanken kiesrecht, de overige bevolkingsgroepen niet. Onder Nelson Mandela is dat rechtgezet. Nu zijn alle volwassen burgers van dit land welkom aan de stembus. Het is een denkfout hieruit te concluderen dat de blanke Zuid-Afrikanen een privilege kwijt raakten. Ze hebben niets in hoeven leveren. Hun rechten zijn uitgebreid tot de hele bevolking.

In de antiracistische beweging wordt veel energie gestoken in leringen volgens welke de blanken de privileges genieten en witheid de maatschappij karakteriseert. Dat is een buitengewoon slordige manier van denken die de aandacht afleidt van de werkelijke machtsverhoudingen in de wereld, waarin een kleine minderheid van superrijken de regels van het spel in hun eigen voordeel ombuigt. In plaats daarvan wordt de kleine blanke man, die zijn baantje bedreigd ziet door AI, tot de overtuiging gebracht dat hij meer gemeen heeft met Elon Musk dan met de buurman, die immers een gelooide huid heeft. Dat hij wat te verdedigen heeft en dat zijn tegenstanders personen van kleur zijn, queer en vrouwen.

Een aantal maanden geleden kwamen zulke sukkelaars met tienduizenden bijeen om in Londen de volksmenner Tommy Robinson en Elon Musk toe te juichen als hun redders. Ach, het is een oude taktiek. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog zouden de meeste zuidelijke soldaten van hun levensdagen nooit een eigen slaaf kunnen betalen. Toch vochten ze zich bij tienduizenden dood om de kluizen van de plantagehouders te beschermen. Men mag zich dan ook afvragen of alle getheoretiseer rond white privilege en witheid de emancipatie wel ten goede komt maar dat is een ander verhaal.

Dit is wat de storm rond Sophie Straat deed opsteken. Eigenlijk is het ook wel een goede les voor de vrouwen, de queer en de personen van kleur. Je moet niets maar dan ook niets accepteren als iemand wat aan te merken heeft naar aanleiding van je geslacht, je kleur, je afkomst of je seksuele identiteit. Van niemand. Wie jou op die manier raakt, verdient massale veroordeling. Meteen, massaal en totaal.

Toch is nog één kanttekening op zijn plaats: Sophie Straat bracht als dansmeesteres een oude feestelijke traditie tot leven, die onderdeel uitmaakt van de Europese en westerse cultuur. Dat zij daardoor van de zogenaamde verdedigers van die cultuur zoveel haat over haar heen kreeg, laat zien dat het woord 'domrechts' niet voor niets is uitgevonden.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´n schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: straat of mediamagnaat?