De koloniën van de koloniën

De bizarre en wrede spelletjes van Trump rond Groenland luiden een alarmsignaal om de machtsverhoudingen opnieuw te bekijken, vanuit het perspectief van voormalige onderdanen van De Kroon.

Volgens de kunstmatige intelligentie van Google hebben Denemarken en Nederland een paar dingen gemeen. Vrij vertaald uit het Amerikaans-Engels: “Het zijn allebei vlakke, fietsvriendelijke landen waar Germaanse talen worden gesproken en waar de inwoners goed Engels kunnen. Ze hebben allebei sociale monarchieën, zijn cultureel progressief en hechten veel waarde aan gelijkheid. Ook delen zij een rijke handelsgeschiedenis. Tegelijkertijd zijn er verschillen, bijvoorbeeld in de keuken en in kleine culturele details, zoals het Deense hygge tegenover de Nederlandse gezelligheid. Beide landen staan bekend om hun vooruitstrevende, liberale samenlevingen en hun sterke milieubewustzijn.”

Nederland en Denemarken zijn daarnaast allebei voormalige zeehandelsimperia die na hun hoogtijdagen nog enkele koloniale bezittingen hebben behouden. Die voormalige koloniën zijn tegenwoordig zelfbesturende delen van respectievelijk het Nederlandse en het Deense koninkrijk: de Nederlandse Caribische eilanden (Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en de BES-eilanden) en Groenland. Gezien de manier waarop Venezolaanse olietankers, Amerikaanse huursoldaten en Colombiaanse drugshandelaren komen en gaan, terwijl zij de Nederlandse Caribische eilanden gebruiken als springplank in hun hink-stap-sprong, is het niet ondenkbaar dat de meedogenloze Monroe-doctrine van de VS zich op deze eilanden zou kunnen richten — net zoals Trump nu zijn zinnen heeft gezet op het grotere, ijzige eiland Groenland.

Het is daarom tijd om vraagtekens te plaatsen bij de blijdschap en het optimisme die Mark Rutte toonde toen Trump NAVO-bondgenoten onder druk zette om een defensiedoelstelling van 5 procent van het bbp tegen 2035 te halen. Rutte leek daarbij plotseling sterk op Doctor Strangelove uit Stanley Kubricks satirische film over nucleaire oorlogsvoering, Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb. De bezuinigingsmaatregelen die nodig zouden zijn om dit quotum te halen, zouden veel van de verworvenheden van Europese instellingen van de afgelopen vijftig jaar tenietdoen en overboord gooien.

In plaats van louter onze verbijstering of afschuw te uiten over het feit dat Trump nu openlijk het Atlantisme ondermijnt, moeten we deze gelegenheid aangrijpen om opnieuw te evalueren of de NAVO Europa de afgelopen decennia daadwerkelijk meer goed dan kwaad heeft gedaan. Hebben we onszelf deze vragen gesteld toen Europese — ook Nederlandse — soldaten als dubbel geamputeerden terugkeerden van een zinloze en corrupte bezetting in Afghanistan?

Door de NAVO-interventie en de omverwerping van een dictator in Libië is dat land verworden tot een niemandsland. Veertien jaar later zien we nog steeds de gevolgen daarvan. De daaruit voortvloeiende crisis in Afrikaanse migratiestromen richting het Middellandse Zeegebied werd verergerd, waardoor Europa afhankelijker werd van regionale boeven zoals El-Sisi in Egypte om de Europese maritieme grenzen te bewaken. Volgens het Belfer Center van de Harvard Kennedy School heeft de NAVO-interventie in Libië “de duur van het conflict ongeveer zes keer zo lang gemaakt en het dodental minstens zeven keer zo hoog, terwijl ook mensenrechtenschendingen, humanitair leed, islamistisch radicalisme en de verspreiding van wapens in Libië en zijn buurlanden zijn toegenomen”.

Ondanks de geografische nabijheid van NAVO-bondgenoot Turkije tot Europa en Erdogans herhaalde beledigingen en wrok jegens Europese regeringen, waaronder die van Nederland, lijken Amerikaanse beleidsadviseurs in Washington D.C. zich vooral zorgen te maken over het feit dat het Turkse regime via de NAVO-kernwapens huisvest. Het Brookings Institution stelt al jaren dat een autoritaire leider als Erdogan geen betrouwbare gastheer kan zijn voor kernwapens, zeker na uitspraken als: “Sommige landen hebben raketten met kernkoppen. Maar het Westen houdt vol dat wij die niet mogen hebben. Dat kan ik niet accepteren.” Brookings blijft benadrukken dat Turkije geen geschikte locatie is om Amerikaanse kernwapens te stationeren.

Volgens de Federation of American Scientists heeft het Amerikaanse leger ongeveer 150 B61-kernbommen in Europa gestationeerd, bedoeld voor gebruik door de VS en bepaalde geallieerde luchtmachten. Naar verluidt bevinden zich er vijftig in een Amerikaanse faciliteit op de Turkse luchtmachtbasis Incirlik.

Misschien zorgen de dreigementen tegen Groenland er nu voor dat Europese landen niet alleen beginnen te twijfelen aan hun militaire afhankelijkheid van de VS, maar ook — voor het eerst — deze ongelijke en misbruikende machtsverhoudingen bekijken door een lens die meer lijkt op de ervaring van voormalige koloniën: zoals onze kleine eilanden, die niet langer slechts objecten van geopolitieke machtspolitiek zouden mogen zijn, maar recht hebben op echte zelfbeschikking in plaats van een permanent vagevuur tussen autonomie en onderdanigheid.