De klimaatcrisis neemt toe, denk niet alleen aan je vakantie, denk aan het Koninkrijk

De mens heeft in zo'n 150 jaar de CO ₂ -concentratie in de atmosfeer met circa 50 procent verhoogd. Daardoor is in zeer korte tijd een snelle klimaatverandering in gang gezet: wereldwijd zo'n 1,5°C, maar in Europa al 2,5°C. Deze opwarming is nog groter bij weersextremen, zoals bij hittegolven. We weten zeker dat deze opwarming voornamelijk wordt veroorzaakt door fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld omdat we isotopen van de CO2 uit fossiel kunnen onderscheiden van die uit natuurlijke bronnen. We weten ook dat dit pas het begin is.

De hittegolf in juni, en de natuurbranden in Frankrijk, Spanje en Griekenland hebben behoorlijke impact. De misconceptie is dat dit alleen 'kwetsbaren' treft. Niet alleen overleden in Nederland ruim 900 mensen extra tijdens en vlak na de hittegolf, hittestress zorgt ook voor allerlei secundaire gezondheidseffecten. Denk niet slechts aan uitdroging of oververhitting, maar ook aan toename van hart- en vaatziekten, verergering van chronische ziekten en psychologische klachten. Het vuur van de natuurbranden is een direct gevaar, maar de fijnstof van de rook kan ook bij gezonde mensen tot chronische luchtwegklachten leiden.

Omdat deze effecten zo direct zijn, is het logisch om ons op deze kortetermijneffecten te richten. Toch moeten we de lange termijn ook in de gaten houden. Wat we nu meemaken is namelijk nog relatief mild in vergelijking met wat ons te wachten staat qua klimaatverandering. Klimaatwetenschappers liggen hier al decennia wakker van. En degenen die zich hebben verdiept in klimaatwetenschap - niet alleen klimaatwetenschappers, maar ook gezondheids-, veiligheids-  en overheidsprofessionals, studenten en eigenlijk iedereen die hier de tijd en moeite voor neemt - leven soms in een bijna permanente existentiële crisis.

Want stel je eens voor: voor zover bekend warmde het klimaat nog nooit in de geschiedenis van de aarde zo snel op als nu, zelfs niet bij vorige klimaat- en ecologische crises waarbij een groot deel van het leven uitstierf. Geologen kunnen geen vergelijkbare situatie vinden, dus wat we meemaken is ongeëvenaard. De maatschappij zoals we die nu kennen is in een periode tussen twee ijstijden opgebouwd, in de afgelopen ruim 10.000 jaar. Het einde van deze klimatologische stabiliteit is iets dat de mensheid nog nooit heeft meegemaakt, maar wat we nu wel meemaken.

Het is logisch om, wanneer je met deze feiten geconfronteerd wordt, je af te sluiten en een kokervisie te hanteren. Je richt je alleen op de impact in Europa, of de gevolgen voor je vakantie. Maar alleen al uitzoomen van het Europese deel van Nederland naar het Koninkrijk der Nederlanden maakt duidelijk dat de impact nu al te omschrijven is als een noodtoestand. Denken aan klimaatverandering is echter confronterend, dus zwijgen we liever. Zo heeft de rechter geoordeeld dat Nederland Bonaire beter moet beschermen tegen klimaatverandering, en eind juli inzage moest geven in hoeveel CO₂ we nog mogen uitstoten. Het kabinet liet deze deadline stilzwijgend verstrijken: de klimaatstilte reikt tot het Binnenhof. 

Toch zie ik steeds meer tekenen dat we in Nederland deze (wetenschappelijk vastgestelde) klimaatnoodtoestand beginnen te erkennen. Vooruitkijkend is mijn angst wel dat we daarmee zowel de lange termijn als de rest van de wereld uit het oog verliezen. Wat kun je daaraan doen? Denk als eerste stap aan je (hypothetische) kleinkinderen, en denk aan het Koninkrijk.