De Israëlische en Amerikaanse oorlogshonger toont de waardeloosheid van dit tijdsgewricht

We zitten alweer zes weken in een nieuwe bijzondere poppenkastvoorstelling. Netanyahu wilde Iran aanvallen en wist ondanks alle waarschuwingen en negatieve adviezen Trump over te halen. Trump en Netanyahu dachten even snel een slag te slaan, maar verslikten zich in de tegenstand die Iran biedt. Zo viel Iran als reactie Amerikaanse doelen in buurlanden aan en stortte het land de halve wereld in een economische crisis door met de Straat van Hormuz de olietoevoer af te sluiten. De aanval van Israël en de Verenigde Staten was met niemand overlegd en in strijd met het internationaal recht, maar nu roept met name president Trump dat niemand hem te hulp schiet. NAVO-baas Rutte sust de boel door te overdrijven dat er toch wel landen helpen en nu wil Nederland marineschepen sturen om de scheepvaart bij Iran te beschermen. De Commandant der Strijdkrachten zegt dat Nederland zichzelf wel zal verdedigen als het aangevallen wordt, maar zich verder afzijdig zal houden in de oorlog. Dat lijkt wat naïef. Als de Nederlandse vloot daar tot zinken wordt gebracht hebben we de poppen aan het dansen en als Nederland bij een eventuele verdedigingsactie doel treft, doen we mee aan deze illegale oorlog. Het is toch knap hoe dit van kwaad tot erger gaat en hoe landen zich daarin mee laten slepen.

Afgelopen vrijdag zat ik bij een bijeenkomst met Denker des Vaderlands David van Reybrouck en toen zei hij dat we momenteel een groep senioren hebben die alle instituties om zeep helpen die we na de Tweede Wereldoorlog hebben opgetuigd. Trump, Poetin, Netanyahu en Xi Jinping zijn allemaal zeventig plus en doen hun best de NAVO, de VN en hulporganisaties uit elkaar te spelen en zo de wereld slechter achter te laten dan ze hem hebben aangetroffen. Ik denk dat dit waar is. Verder merkte Van Reybrouck op dat regeringsleiders vroeger bezig waren met de eeuwige vrede en nu eerder met de eeuwige jeugd van zichzelf en dat hij niet eerder heeft meegemaakt dat politici zo gretig een oorlogskas willen spekken. “Ooit was investeren in defensie zoiets als het kopen van een te duur slot voor je fiets,” zei hij. “Je wilt het niet, maar doet het als sluitpost. Nu lijkt de oorlogsindustrie belangrijker dan vrede of het slot belangrijker dan de fiets zelf.” En tja, we bezuinigen inderdaad op zorg en uitkeringen en geven (die) miljarden extra uit aan het leger.

Ik laat het allemaal wat door mijn hoofd gaan. We leven in waardeloze tijden. In Amerika zit een president die veroordeeld is voor valsheid in geschriften, verdacht wordt van verkrachting, omkoping, fraude en het aanzetten tot geweld. Het is een man die vrouwonvriendelijke en racistische opmerkingen maakt, een organisatie optuigt die op migranten jaagt en geweld gebruikt tegen iedereen die hiertegen protesteert en die duizenden keren wordt genoemd in een dossier van een man die een wereldwijd netwerk had voor seksueel misbruik en seks met minderjarigen. Ook liet hij zijn Europese partners zitten door plannen te maken met Poetin en daarin delen van Oekraïne weg te geven. Dit alles weerhoudt ons koningshuis er niet van om bij deze man te gaan logeren en onze premier er niet van om gezellig aan te sluiten bij een diner in het Witte Huis. Het gevlei en geslijm zal politiek wel handig zijn, maar het geeft toch een ongemakkelijk gevoel.

Het doet me denken aan het biertje dat onze koning en koningin dronken met Poetin tijdens de Olympische Spelen en het doet me ook denken aan hoe Nederlandse politici en denkers in de jaren dertig van de vorige eeuw op de vingers werden getikt als ze te kritisch waren over Hitler omdat ze een bevriend staatshoofd niet mochten beledigen. Het zijn allemaal manieren om te moeten accepteren wat niet normaal is. Het openlijk afkeuren lijkt in ieder geval uit den boze.

Ik ben opgegroeid in een gezin waar de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol speelde. We deden heel bewust mee met dodenherdenking, stonden stil bij Bevrijdingsdag en ik kreeg veel mee over wie in de oorlog goed of fout waren geweest. Dat laatste is een beetje onder mijn huid gaan zitten. Toen vorig jaar het archief van deserteurs openbaar werd gemaakt hoopte ik vurig dat er geen familieleden bij zouden zitten en toen vorige week in Duitsland de administratie van de NSDAP gepubliceerd werd, vroeg ik me af wat dat daar teweeg zou brengen. Ik kom er nu achter dat het veel mensen niet uitmaakt wat familieleden in de oorlog deden en dat ze nu zelf ook niet bang zijn om ‘fout’ te zijn. Ze steunen Trump, willen migranten het land uitzetten, etaleren openlijk hun haat tegen moslims, praten genocide en fascistoïde acties goed, stemmen op politici die de rechtsstaat ondermijnen of zwaaien vrolijk met NSB-vlaggen en koketteren met de VOC en ons slavernijverleden. Hoe dit overkomt en hoe hier later over gesproken zal worden interesseert ze niets. Mogelijk zijn ze zelfs trots als blijkt dat een familielid tachtig jaar geleden de NSB aanhing. Ik vraag me af wat voor idee van de goede samenleving je dan hebt en op welke waarden die gebaseerd is.

Ik maak me al langer zorgen over waar dit alles heengaat en ik zie het de laatste tien jaar - vanaf de eerste termijn van Trump en de kaalslag door neoliberale partijen - alleen maar slechter worden. Veel is overgeleverd aan de markt, de concurrentie op de markt heeft tegen alle hoop en beloften in vrijwel niets beter of goedkoper gemaakt en de marktpartijen zijn meer met zichzelf bezig dan met de samenleving. En ondertussen kost het de overheid veel moeite nog wat grip te hebben op bijvoorbeeld wonen, zorg en openbaar vervoer. De ware macht zit bij particulieren en marktpartijen en de gewone man is daar de speelbal van.

Het is al met al een bizarre poppenkastvoorstelling die we aanschouwen. Het voorprogramma was al decennia aan de gang en de climax belooft weinig goeds. Lucebert schreef in 1953 dat alles van waarde weerloos is. Toch kunnen we ervoor kiezen om moedig en standvastig voor waarden te gaan staan.