De geheime overheidsnetwerken van NieuwRechts

Soms vraag ik me werkelijk af waarom sommige rechtse media zo hardnekkig vasthouden aan aantoonbare onwaarheden. Niet een incidentje hier of daar, maar complete verhalen die uit elkaar vallen zodra je de feiten erbij pakt. Ik begrijp dat niet. Uiteindelijk tast je daarmee toch ook je eigen geloofwaardigheid aan.

Deze keer ergerde ik me aan een artikel van NieuwRechts over MOB-voorman Johan Vollenbroek. U kent hem wel. De man die rechtszaak na rechtszaak wint tegen overheden die zich niet aan de eigen regels houden. Niet omdat hij daar persoonlijk plezier aan beleeft, maar omdat natuur en leefomgeving bescherming verdienen. Dat lijkt me niet bepaald een revolutionair uitgangspunt.

Maar goed, de ‘nieuws’-site NieuwRechts heeft weer eens een complot ontdekt. Men noemt e.e.a. een “achtergrondverhaal”, naar aanleiding van een eigen soort van onderzoek. Het onderzoek zelf wordt overigens niet gepubliceerd. Lees het hier.

Volgens het artikel maakt Mobilisation for the Environment deel uit van een soort stil overheidsnetwerk dat de staat van binnenuit manipuleert. Dat klinkt spannend. Het leest ook lekker weg als politieke thriller. Het probleem is alleen dat het van a tot z niet klopt. Het verhaal laat vooral zien hoe je openbare, legale feiten kunt oppompen tot iets geheimzinnigs, zolang je maar voldoende suggesties doet en genoeg context weglaat.

Neem het centrale frame: MOB zou geld krijgen van de overheid.

Dat is aantoonbaar onjuist. Proceskostenvergoedingen zijn geen subsidie of financiering. Ze bestaan om burgers en organisaties toegang tot de rechter te geven. De overheid betaalt die kosten alleen wanneer zij een zaak verliest, met andere woorden: wanneer zij de wet niet correct heeft toegepast. Vaak dekken die vergoedingen niet eens de werkelijk gemaakte proceskosten! NieuwRechts presenteert dat als een soort geldstroom richting MOB, terwijl het simpelweg de rekening is voor onrechtmatig overheidsoptreden.

Vervolgens worden de fondsen die MOB ondersteunen omschreven als onderdeel van een "Brusselse fondsenwereld". Ook dat blijkt bij nader inzien vooral een kwestie van je reinste fantasie. Ik geef een paar voorbeelden, die in het verhaal worden genoemd: Adessium is een particulier familiefonds. Democratie & Media is een private stichting. DOEN werkt met loterijgelden. Er gaat geen euro Europees subsidiegeld naar MOB via deze organisaties. Maar de suggestie dat Brussel ergens aan de touwtjes trekt, doet het nu eenmaal goed bij een publiek dat graag overal een Europees complot ziet. Maar met een Brusselse, lees EU, fondsenwereld heeft het niets van doen.

Dan is er nog de beschuldiging dat MOB van binnenuit en niet legitiem beleid zou beïnvloeden. Het bewijs daarvoor? Gesprekken met ministeries, provincies en Kamerleden. Dat is ongeveer hetzelfde als beweren dat water nat is, want iedere belangenorganisatie in Nederland doet dit. Natuur & Milieu doet het. VNO-NCW doet het. LTO doet het. Milieudefensie doet het. Bouwend Nederland doet het. Ze praten allemaal met beleidsmakers. Dat noemen we democratie. Alleen wanneer MOB dat doet, zou het ineens verdacht en schandalig zijn. Vermoedelijk omdat MOB niet alleen praat, maar de overheid ook via de rechter dwingt zich aan de wet te houden. En dát blijkt voor sommigen een stuk minder comfortabel.

Het artikel probeert vervolgens nog een rookgordijn op te trekken rond nevenfuncties en lidmaatschappen. Rechters die aangesloten zijn bij de Vereniging voor Milieurecht zouden verdacht zijn omdat juristen van MOB daar eveneens lid van zijn. Maar de Vereniging voor Milieurecht is absoluut geen geheim genootschap dat bijeenkomt bij kaarslicht achter gesloten deuren. Het is een open en transparante vakvereniging met honderden leden: rechters, advocaten, ambtenaren, wetenschappers en bedrijfsjuristen. Lidmaatschap geldt volgens bestaande richtlijnen geheel niet als belangenverstrengeling. NieuwRechts presenteert het alsof er een verborgen netwerk wordt blootgelegd, terwijl het in werkelijkheid niet anders is dan een beroepsvereniging zoals er tientallen bestaan.

Ook de suggestie dat MOB zou meeschrijven aan wetgeving die zij later zelf afdwingt, houdt geen stand. Iedere organisatie die een position paper indient, deelneemt aan een consultatie of aanschuift bij een rondetafelgesprek levert input op wetgeving. Shell doet dat. Schiphol doet dat. LTO doet dat. Greenpeace doet dat. Bouwend Nederland doet dat eveneens. Zo werkt het wetgevingsproces in een democratische rechtsstaat. MOB heeft daarin geen unieke positie en geen geheim toegangsticket tot de macht.

Wat uiteindelijk overblijft, is niet zozeer een onthulling, maar een kwaadaardig frame. Een organisatie die via juridische procedures naleving van de wet afdwingt, moet worden neergezet als onderdeel van een complot. Op die manier hoeven de behaalde successen niet inhoudelijk besproken te worden. Dan gaat het niet meer over stikstofregels, natuurbescherming of bestuurlijk falen, maar over vermeende netwerken, verborgen agenda's en schimmige connecties.

Het recept is eenvoudig. Stapel een aantal legale feiten op elkaar. Knip de context weg. Voeg een snufje wantrouwen toe. Noem het vervolgens een onthulling. Maar er is dus geen sprake van illegale financiering. Er is geen verborgen EU-geld. Er is geen bewijs van ongeoorloofde invloed. Er zijn geen aanwijzingen voor partijdige rechters. En er is geen bewijs dat MOB de overheid van binnenuit manipuleert.

Het enige stille netwerk dat hier werkelijk zichtbaar wordt, is dat van NieuwRechts zelf: een ecosysteem waarin transparantie wordt gepresenteerd als geheimzinnigheid, normale democratische processen als samenzweringen en organisaties die de overheid aan haar eigen wetten houden als bedreigingen voor de democratie. Wat het uiteindelijke doel is, dat NieuwRechts wil bereiken met haar onwaarheden, is volslagen onduidelijk.

MOB doet uiteindelijk niets anders dan eisen dat de overheid zich aan de wet houdt. En blijkbaar is dat precies wat sommigen zo dwarszit.