De emancipatiebeweging heeft een Earth Gravity Assist nodig

Na een te drukke avond kwam, zoals wel vaker, voor mij een slapeloze nacht. Ik besloot om als afleiding, ondanks dat het meestal averechts werkt, een leuke podcast op te zoeken. Ik kwam terecht bij een podcast gemaakt door Heather Cox Richardson en Robert Reich. Voor lezers die beide Amerikanen niet kennen, maar die wel geïnteresseerd zijn in politiek én geschiedenis, is het leerzaam om een keer uit te zoeken wie deze mensen zijn. De podcast maakte mij wederom duidelijk hoe vanaf de jaren 70 het grootkapitaal bewust de politiek in kroop om onze wereld in hun voordeel te veranderen.

In de 19e eeuw hadden vrouwen in Nederland maar zeer weinig rechten. Mensen die immigranten uit Islamitische landen hun omgang met vrouwen verwijten beseffen slecht hoe pril onze emancipatie van vrouwen is. Niet getrouwd zijn was voor een Europese vrouw in de 19e eeuw nauwelijks beter dan voor een vrouw in conservatieve Islamitische landen nu. De Britse Suffragettes en vergelijkbare bewegingen in Nederland moesten hun rechten zwaar bevechten. In vergelijking met hun strijd lijkt het moderne Extinction Rebellion op een zondags wandelclubje. In Nederland moest een prominent strijder voor vrouwenrechten, Aletta Jacobs, toestemming aan de regering vragen om te mogen afstuderen als arts. Ook gewone arbeiders hadden destijds weinig rechten, ze mochten niet stemmen en het idee dat kinderen van arbeiders en boeren konden studeren was in de 19e eeuw lachwekkend. Daar waren ze “veel te dom voor” en studeren was dus zonde van het geld. Nog maar iets meer dan 100 jaar geleden kregen alle Nederlanders zowel passief (ze mochten stemmen) als actief (ze mochten gekozen worden) stemrecht. Mijn ouders, als boerenkinderen, werden niet geacht om te studeren en pas latere generaties mochten laten zien dat kinderen van arbeiders en boeren toch echt slim genoeg waren om te studeren.

Het stemrecht, de emancipatie van vrouwen én gewone mensen, de mogelijkheid om te studeren en bijvoorbeeld de opkomst van vakbonden die als tegenkracht dienden voor de macht van de werkgevers, heeft voor veel mensen het leven aanzienlijk verbeterd. Deze verbeteringen, die veel Nederlanders als vanzelfsprekend beschouwen, zijn nog steeds erg pril. Bewegingen die zich tegen woke afzetten, die homoseksualiteit verdacht maken, die racistisch zijn en die transgenders belachelijk maken worden weer sterker. De manosphere is zelfs bezig de positie die vrouwen met veel moeite hebben bevochten te ondermijnen. Extreem rechts verweet lange tijd immigranten het bovenstaande te willen bewerkstelligen maar inmiddels is juist extreem rechts het grootste gevaar voor de bereikte vooruitgang. Dat komt mede omdat extreem rechts in bed is gedoken met christelijke groepen voor wie de ontkerkelijking een doorn in het oog is. Een deel van de emancipatie was namelijk dat mensen eindelijk zelf mochten beslissen of ze wel of niet religieus wilden zijn. En dat leidde tot een forse uittocht uit de kerk.

De podcast van Reich en Richardson gaat in op de machtige derde poot van de tegenbeweging, het grootkapitaal. Ook grote bedrijven probeerden macht terug te krijgen van burgers (en hun belangenorganisaties) door geld in de politiek te brengen. Beide politieke partijen in de VS krijgen zoveel geld van het grootkapitaal, die daarvoor onder meer belastingverlaging en minder regels terug eisen, dat in de VS nauwelijks nog sprake is van een functionerende democratie. De meerderheid van de Amerikanen heeft niet op Trump gestemd. De meerderheid heeft niet gestemd. Het gezegde ”Wiens brood men eet, wiens woord men spreekt” is actueler dan ooit.

Kijkend naar beslissingen van Amerikaanse politici zijn bijvoorbeeld grote oliemaatschappijen en wapenfabrikanten erg goed in het kopen van invloed. Het neoliberalisme, of de globalisering, ondermijnde de macht van de vakbonden en daarmee de invloed van de recent geëmancipeerde burgers. Ook in Nederland vond die beweging plaats en hoewel het hier minder duidelijk is, is het nauwelijks te missen dat onze regeringen veel vaker de oren laten hangen naar de noden van het bedrijfsleven dan naar de noden van gewone burgers. Dat is de reden waarom ik de vraag blijf stellen van wie Nederland eigenlijk is? Toen ik opgroeide in de jaren 70 had ik die vraag beantwoord met “Ons, de burgers van Nederland”. Maar dat zou ik nu zeker niet meer doen. Den Haag vertegenwoordigt mij allang niet meer en veel van de protestpartijen richten zich op nuttig gekozen maar verkeerde doelen als Europa, links en woke. Precies de groepen die de vooruitgang van de laatste eeuw proberen te beschermen. De groepen die in de weg staan van extreem rechts, extreem religieus en extreem rijk. Ik leerde ik in het leger, toen ik met 15 kogels 0 keer raak schoot, maar mijn buurman, ook met 15 kogels, maar liefst 24 treffers had, dat schieten en raken niet altijd succes betekent.

Dat deze partijen online zeer actief als doelen worden gepresenteerd kan haast geen toeval zijn. Social media, wat ik ooit als de “hoop in bange dagen” zag, is gekaapt door dezelfde beweging die de vooruitgang terug wil draaien. Waar in Europa extreem rechts, extreem religieus of extreem rijk de macht krijgt, is het vlug gedaan met de vrije pers en rechten voor minderheden. We leven in donkere tijden.

Als ruimteschepen de Aarde verlaten om op een lange reis te gaan, komen ze soms na jaren eerst weer bij de aarde terug om via de aarde met extra snelheid op weg te worden gestuurd naar hun eigenlijke bestemming. In het Engels noemen we dat Earth Gravity Assist. Soms moet je inderdaad ook in het leven stappen terug zetten om, verrijkt met nieuwe inzichten, nieuwe energie te vinden om naar je doel te gaan. Het is mij meerdere keren overkomen en het is verrijkend.

De bredere emancipatie van de laatste eeuw, van vrouwen, tot gewone arbeiders en boeren, tot LHBTIQ+, tot mensen met een andere huidskleur is het beste dat de mensheid ooit is overkomen. Deze beweging heeft een Earth Gravity Assist nodig en ik hoop dat de donkere tijden waarin we leven juist de slinger is die de emancipatie beweging nodig heeft om met nieuwe energie vooruit te snellen.