De Duitse verkiezingsuitslagen laten zien: de oude sociaaldemocratie heeft geen toekomst

Wie wil weten wat de toekomst is van de oude, bestuurlijke sociaaldemocratie hoeft alleen maar over de oostgrens te kijken. In Berlijn, ooit een SPD-bolwerk, is de SPD gezakt naar een historisch dieptepunt van 12 procent en daarmee na Die Linke en de Groenen de kleinste partij geworden in het Berlijnse 'abgeordnetenhaus'. In Saksen-Anhalt bleef de SPD steken onder de tien procent, terwijl de AfD er met 43,8 procent de grootste werd. En in de landelijke peilingen sukkelt de SPD rond de 12 procent: inmiddels al geruime tijd kleiner dan de Groenen en op het punt om ook nog ingehaald te worden door Die Linke.

De SPD zit inmiddels al sinds jaar en dag aan de knoppen in de Bundestag, eerst met Scholz als premier, nu als de kleinere coalitiepartij in de onpopulaire regering van Merz. De SPD heeft die macht alleen niet weten te gebruiken om links beleid te voeren. Er moest bezuinigd worden, het migratiebeleid is flink verrechtst, er is vooral veel geld bijgekomen voor defensie-uitgaven, niet voor gewone mensen. Regeren om het regeren (niet om een land linkser te maken) is sinds begin jaren ‘90 het businessmodel van de oude sociaaldemocratie geworden. In sommige landen, zoals Duitsland, zijn ze daar nog altijd in blijven hangen.

Het is een recept voor dubbel falen. Het stopt extreemrechts niet (de AfD boekt record na record) en het levert ook electoraal niets op: de eigen achterban loopt weg naar partijen die wél iets willen veranderen. Zo heeft Die Linke laten zien dat ‘links’ kan winnen. In Berlijn wonnen zij met een kwart van de stemmen, met een campagne die onbeschaamd over één ding ging: betaalbaar wonen. Die Linke heeft ervoor gezorgd dat een regering over links in Berlijn mogelijk is.

Zoals wel vaker het geval is in Duitsland verlopen de politieke ontwikkelingen langzamer dan in de rest van West-Europa. Tien jaar geleden haalde GroenLinks de PvdA al in, nadat kiezers de PvdA na Rutte-II hadden afgestraft voor haar rol in het realiseren van rechts beleid: het was links ‘in name only’, en de kiezers waren er klaar mee. In Duitsland gebeurt nu hetzelfde, iets later, maar nog pijnlijker.

In heel Europa zien we de trend dat de oude, bestuurlijkse sociaaldemocratische partijen aan macht verliezen. Zo is de sociaaldemocratische fractie (de S&D) in het Europees Parlement alleen maar kleiner geworden over de afgelopen twintig jaar. De Europese Groenen boeken juist overwinningen. Zo zagen we dat bij de Duitse deelstaatverkiezing in Saksen-Anhalt de Duitse Groenen als enige democratische partij stemmen wonnen door pal te staan voor het antifascisme. Jan Pronk en Boyd Angenent schreven hier al over.

Er kan nog een paar dagen gestemd worden bij het Europa-referendum van Progressief Nederland. Stem daar dus op de Europese Groene Partij. Niet vanuit nostalgie naar wat de sociaaldemocratie ooit was, voordat zij zichzelf in de jaren ‘ 90 verloor, maar vanuit de overtuiging dat de toekomst van linkse politiek om lef en vernieuwing vraagt.