De burn-outcijfers onder jongeren zijn helaas niet verwonderlijk

Tijdens de toetsweken op school is het de bedoeling dat de leerlingen een boek bij zich hebben om rustig in te lezen wanneer ze eerder met een toets klaar zijn. Het is een ijdele hoop om te denken dat elke leerling deze regel ook daadwerkelijk opvolgt. Een boek schijnt tegenwoordig niet iets te zijn waarmee je als adolescent vrijwillig gezien wil worden. In sommige gevallen mag je als toezichthoudend docent al blij zijn wanneer iedereen eigen schrijfmateriaal bij zich heeft, laat staan een boek. Zo niet in de brugklas waar ik toezicht had. Nadat de desbetreffende toets was afgerond en ik het werk had opgehaald, kwam bij de meeste leerlingen een lees- of lesboek op tafel. Zo ook bij Liza. In een flits zag ik de voorkant van het boek dat ze opensloeg: De burn-out van Sophie Kinsella.

Waar de meeste kinderen van deze leeftijd kiezen voor een van de vele delen van ‘dagboeken voor mutsen’, ‘levens van losers’ of ‘griezelbussen’ vond ik dit een bijzondere keuze. Niet in de laatste plaats om de actualiteit van de titel. We lijden namelijk massaal aan een of andere vorm van een burn-out, tenminste, dat zeggen de onderzoeken en de cijfers die her en der met enige regelmaat verschijnen. Zo kwam afgelopen december bijvoorbeeld de landelijke rapportage van het RIVM en het Trimbos-instituut naar buiten, met daarin de laatste cijfers omtrent onze gezamenlijke mentale gezondheid. Hieruit blijkt dat deze al jaren achteruit gaat, met name bij adolescenten, jongvolwassenen en vrouwen. Mentale problemen hebben grote gevolgen voor het individu, maar ook voor de gehele samenleving.

Een zorgelijke tendens, bijvoorbeeld voor de zogenaamde Generatie Z. Dit zijn de jongeren die geboren zijn tussen 1996 en 2010. Zij lijden in sterk toenemende mate onder angst- en stressklachten, eenzaamheid en uitval. Schrijfster en huisarts Danka Stuijver schreef hier eerder een column over in De Volkskrant. Hierin beschrijft ze de fixatie op zelfoptimalisatie die enorm leeft onder deze en een nog jongere groep jongeren. Levens moeten namelijk spectaculair en divers zijn, lijven strak en gespierd en het hebben van een goede discipline is heilig en haast vereist. Allemaal zaken waar diezelfde levens en lijven langzaamaan dus aan onderdoor blijken te gaan. En dan moet het volwassen leven, van werken, zorgen en geld verdienen, nog gaan beginnen.

Voor mensen van die leeftijd is dit de werkelijkheid waarmee ze bekend zijn. Ze zijn van jongs af aan gewend om op te groeien in een hypernerveuze wereld, waar het op geen enkel vlak meer mogelijk is om te kiezen uit slechts enkele keuzemogelijkheden. Waar elke (mis)stap met diverse camera’s wordt geregistreerd, gefilmd, gefotografeerd of onder de loep genomen. Waar elke potentiële beslissing die wordt genomen voorzien is van talloze sub-beslissingen en plannen B, C, D enzovoorts. En waar het een persoonlijke strijd is geworden om te denken, te voelen en te doen wat jij zelf nu écht denkt, voelt en wilt doen. Kortom, je zal maar jong zijn in deze tijd. Ik besef tegelijkertijd dat dit een stigmatiserende en wellicht te overkoepelende gedachte van mij, als bijna vijftigjarige, is, wetende dat elke generatie voor ons dat ook zei over de jeugd van tegenwoordig die toentertijd leefde.

We mogen onze ogen niet sluiten voor het gevaar dat weer ons leven is binnengeslopen en het is verdomde lastig om dit te kunnen pareren. Waar we in vroegere tijden namelijk letterlijk afhankelijk waren ván (want: voedsel) en bang waren vóór (want: gevaar) wilde beren op ons pad, zien we nu ook nog steeds vele beren op onze weg, waar in figuurlijke zin tegen moet worden gevochten. Als teken van deze tijd. Zo moet bijvoorbeeld de strijd worden aangegaan met de social media-grootmachten, die miljarden verdienen aan het opdringen van online verslavingen aan miljoenen vatbare jongeren. Er moet worden gevochten tegen de talloze misleidende en overdreven gefinancierde ‘influencers’, die levens manipuleren en indoctrineren. Er moet worden gevochten tegen tabaksindustrieën die moedwillig jonge longen verzieken. Er moet worden gevochten tegen gokgrootmachten die misbruik maken van onvolgroeide prefrontale cortexen. Er moet worden gevochten tegen gemotoriseerde vette fietsen die opgevoerde imago’s en reisbewegingen in snelheid doen toenemen. Neem daarbij het onmenselijke multitasken, de onuitputtelijke keuzestress en de onoverkomelijke prestatiedruk. Het enigszins hedonistische yolo (you only live once)-principe zorgt uiteindelijk voor fomo (fear of missing out), weer opgevolgd door angst voor fobo (fear of better options). In combinatie met elkaar een verontrustende, uitputtende en gevaarlijke mengeling aan uitdaging en verleiding op weg naar volwassenheid.

De generaties voor ons zouden, net als een aantal online-recensies over het boek van Sophie Kinsella, zeggen dat dit alles ‘herkenbaar’, ‘voorspelbaar’ en ‘enigszins deprimerend’ is. Voor mij is het vooral een teken van hoop dat het goed gaat komen.