De beweging van Mona is gewoon een partij met een mona-marketingtruc

Mona Keijzer noemt haar nieuwe initiatief een 'sociaal-conservatieve beweging'. Je kunt jezelf ook Napoleon of Cleopatra noemen.

Mensen die een sociale beweging 'starten' schieten tegenwoordig als paddenstoelen uit de lucht. Je kunt echter geen sociale beweging oprichten. Die ontstaat door tal van personen, activiteiten van organisaties met meerdere actoren. Mona en anderen willen belangrijker klinken dan ze ooit in de geschiedenis zullen zijn.

De begripsdevaluatie is een hedendaags fenomeen. Binnen een tijd van internet, social media en influencers moeten mensen gehoord worden. Dat kan blijkbaar alleen door overdrijving en overschreeuwen. Alles is hilarisch historisch. Woorden verliezen hun betekenis. Zo ook sociale bewegingen. Iemand start gewoon een sociale beweging alsof het een broodjeswinkel is.

Mona weet het weer beter. Zij en nog enkele anderen - denk aan Joost Eerdmans - hebben meer politieke levens dan een kat en bezitten de kunst van Houdini om steeds weer te ontsnappen aan politieke realiteiten door zich voor te doen als onmiskenbaar onmisbaar.

Er is nog geen partijnaam, geen programma, geen ledenlijst van betekenis. Laat staan een urgent erkend probleem. Maar Mona richt wel voor het onzichtbare een sociale beweging op. 

Mensen die genoemd worden in de media die Mona steunen: Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes, Claudia van Zanten - een deel eerder onderdeel van ook alweer een 'sociale beweging', de BoerBurgerBeweging - en Quinten Pluymaekers, directeur van de nieuwe denktank. Ook een naam die zelfgekozen is. Revolutionair vernieuwing...

Deze denktank komt mede voort uit mensen die Pieter Omtzigt als een verlosser zagen. Omtzigt heeft - ook een 'politieke beweging' gestart, maar het sociaal contract met de samenleving is er niet gekomen en de partij heeft nu nul zetels. Hoe levend zijn al deze bewegingen op rechts eigenlijk?

Geert Wilders leidt een zogenaamde politieke beweging met een partij zonder leden. Geert is de beweging.

Thierry Baudet bouwt een ecosysteem met eigen school waarin God mag weten welke soorten overleven. 

Joost Eerdmans en Gidi Markuszower richten op eigen naam een partij op die zogenaamd binnen een broodnodige beweging past. 

Eerdmans is de fatsoenlijke versie van Baudet, de bruggenbouwer tegenover Wilders' bruggenopblazer. 

Markuszower gebruikt zonder veel succes de 'beweging' Wilders om zichzelf minder recalcitrant te presenteren, terwijl zijn uitspraken laten zien dat hij een ideologische hardliner is die de meester op de populistische vleugel overtreft. 

Dan is er nog de sterfhuisconstructie van de BoerBurgerBeweging, die denkt dat trekkeracties het kenmerk zijn van een sociale beweging, waardoor burgers de pest aan ze krijgen.

Wat al deze niet-bestaande sociale bewegingen gemeen hebben: ze ageren tegen werkelijke sociale bewegingen die vaak aan de linksprogressieve kant opereren. De milieu- en klimaatbewegingen, de vredesbewegingen, mensenrechten- en emancipatiebewegingen, dierenrechtenbewegingen. 

Maar op rechts kiezen zo'n zes partijen ervoor een 'beweging' te promoten die vooral bestaat uit het voortbestaan van de eigen positie. 

Wat moeten Mona, Geert en Thierry zonder hun 'beweging' binnen het elitaire links-progressieve ecosysteem? Ze richten partijen op omdat ze niet met links, maar ook niet met elkaar door een deur kunnen. Een vorm van bestaanszekerheid, een basisinkomen voor de toekomst van hun eigen bestaan. Door over een beweging te spreken, blijft dat woord hangen: beweging.

Het is woordkeuze met een marketingfunctie. En als historicus en socioloog, met een tweede master op precies dit onderwerp, mag ik die functie ontmaskeren. Het probleem is niet dat 'beweging' een beetje overdreven klinkt. Het probleem is dat het wetenschappelijk onjuist is, op een manier die iedereen met kennis van de materie meteen doorheeft. Nonsens-politiek van kwakzalvers die kijken naar het eigen pluche. Met hen sterft meestal de voortreffelijke beweging die niets om het lijf heeft 

Een sociale beweging is namelijk niet iets dat je even opricht. Je kunt een organisatie oprichten, een campagne starten, een platform, een partij - die hebben allemaal een oprichter, statuten, leden en donateurs. 

Een sociale beweging heeft dat niet.  Dat is geen politieke club in een gebouw. Ze bestaat uit mensen, lokale groepen, netwerken, actoren die zichzelf, ieder op eigen gezag en zonder centrale regie, als onderdeel van iets groters beschouwen, met gezamenlijke doelen op basis van een missie en visie om iets te bereiken dat groter is dan één partij en één leider. Van onderop, grassroots met collectieve actie on te veranderen.

Het ontstaat doordat mensen daadwerkelijk gaan deelnemen, argumenteren, protesteren, publiceren, organiseren, jarenlang, soms decennialang, ongecoördineerd en gecoördineerd, uit duizenden losse handelingen die elkaar versterken. Soms ook tegenwerken. 

De milieubeweging, de vrouwenbeweging, de klimaatbeweging, de dierenrechtenbeweging, Black Lives Matter, MeToo: niemand heeft die echt 'gestart'. Ze zijn ontstaan, gegroeid, en op een gegeven moment ontglipt aan wie er ooit de eerste zet deed. Misschien met founding mothers and fathers, maar zonder glimlachende eigenaren op een troon. 

Je kunt zo'n proces wel proberen aan te zwengelen: een manifest, een netwerk, bijeenkomsten rond een thema. Maar garanderen dat daaruit een beweging ontstaat, kan niemand. Je kunt een zaadje planten. Je kunt niet besluiten dat er ineens een bos bestaat.

Of iets een sociale beweging wordt, blijkt pas achteraf, uit de vraag of er werkelijk participatie, gedeelde identiteit, continuïteit en aanhoudende collectieve actie ontstaan. 'Ik heb een sociale beweging gestart' is sociologisch gezien een merkwaardig absurd verschijnsel: hooguit een voorspelling, verkleed als constatering. Meestal met een verborgen agenda om belangrijk te zijn en de eigen partij te promoten.

Dat is precies wat hier gebeurt. Wat Keijzer opricht is een partij in wording - top-down, met een handvol insiders uit CDA-, BBB- en denktankkringen, met statuten, en binnenkort waarschijnlijk een lijsttrekker. Waarschijnlijk zijzelf. Mona doet een beroep op Mona vanuit het belang van Mona.

Niets nieuws, behalve het label. Waarom dan toch 'beweging'? Omdat 'partij' inmiddels het imago heeft van fout en kleurloos. Keijzer komt net weg bij de BBB, na eerder al bij het CDA te zijn vertrokken. Ze kan niet aan de gang blijven met partijhoppen. Of toch wel, bel even met Joost kan het weten.

'Beweging' belooft iets anders: authenticiteit, massa, een fenomeen groter dan de poppetjes die het dragen. Marketing, geen sociologie. Een label wordt niet waar doordat een initiatiefnemer het zichzelf opplakt; dat moet een daadwerkelijk bestaand collectief waarmaken, niet een persbericht met handlangers in een zaal.

Wat hier wordt opgericht is dus weer een rechtse politieke partij. De zoveelste. Die gaat mislukken. Mona denkt aan 30 zetels. Tja, ik droom ook.

Er is ruimte op links en rechts maar dat is een ander verhaal. Een BBB 2.0 wat al een variatie was op het CDA in de vorige eeuw, met wat rechtse standpunten van FvD en JA21 is geen vernieuwing. Noem het gewoon een nieuwe partij. 

De rest is framing - een framing die, ironisch genoeg, precies het wantrouwen bevestigt waarmee Keijzer zegt te willen breken. 

Mona, Geert, Thierry en de rest vechten om de zogenaamde rechtse kiezer, om zelf te overleven. Geen groeiende sociale beweging. Die zijn er natuurlijk wel, maar dit is weer een fop-sociale beweging om in de woorden van rechts te blijven hangen.

Wat wel mooi is dat conservatief en sociaal-economisch rechts met radicale ideeën en soms extreme gedachten elkaar zelf flink blijft bestrijden. Daar is geen PRO voor nodig. De echte beweging van rechts is ANTI elkaar. Houden zo.

Het Project 2029 kan in de tas van Mona blijven. Weer een sociale beweging gestorven voor de geboorte. Lieve Mona, misschien tijd voor je politieke pensioen?