De begrippen witheid en wit privilege hinderen de strijd tegen het racisme

Blanken zijn niet geprivilegieerd, personen van kleur worden ontrecht. Dat is de kwestie.

Het kwaad in de wereld vindt zijn oorzaak in witheid. Deze in de Verenigde Staten ontstane theorie wordt de laatste dagen veel aangehaald in opinies over de tragische dood van Jason Arday, de zwarte hoogleraar aan de universiteit van Cambridge. Hij had zijn curriculum vitae voor een belangrijk gedeelte verzonnen terwijl hij in zijn wetenschappelijk werk aan de lopende band teksten van anderen overschreef. Arday is, kun je vaak lezen, het slachtoffer geworden van witheid. Anders zou hij nu nog leven.

Dat vraagt om een nadere bestudering van deze witheid. Waar hebben wij mee te maken? En wat is het verband met het veel bekendere begrip wit privilege? Dat laatste houdt heel in het kort het volgende in: blanken genieten het voorrecht dat zij - wat zij ook doen - nooit op hun huidskleur worden aangesproken. Bovendien hoeven zij zich nooit te verantwoorden voor wat andere blanken allemaal voor kwaads aanrichten. Momenteel wordt wetenschappers van kleur op grote schaal gevraagd naar hun mening over het geval Arday. Als een blanke wetenschapper op fraude en plagiaat wordt betrapt, vraagt men andere blanken nooit hoe zij denken over de misstappen van deze kleurgenoot. Ook zul je nooit artikelen lezen waarin conclusies getrokken worden over het hele blanke ras. Zie bijvoorbeeld de publiciteit rond de val van Diederik Stapel en René Diekstra. Bij personen van kleur is dit schering en inslag. Peter Breedveld toont dat op Frontaal Naakt zonneklaar aan.

Een blanke hoeft zich dan ook zelden of nooit bewust te zijn van de eigen huidskleur. Voor personen van kleur is dit altijd het geval. Dit zou dan komen vanwege de witheid.

Witheid betekent dat in de samenleving blanken en dan in het bijzonder blanke mannen de maatstaf zijn voor alles. Niet vrouwen. Niet personen van kleur. Blanke mannen. Dat gaat heel erg ver. Blanken zijn normaal. De rest - overigens de grote meerderheid van de mensheid - wijkt af.

Daarom is witheid de wortel van alle kwaad en moet er een eind komen aan wit privilege. Anders zal nooit een rechtvaardige wereldsamenleving tot stand komen.

Dit klinkt op zichzelf plausibel maar het is gevaarlijke onzin. We hebben hier te maken met een rassenleer die even funest is als Huntingtons theorie over een wereld die gedoemd is tot het steeds weer uitvechten van een clash of cultures. Arday is mede het slachtoffer van zijn huidskleur maar dat komt door racisme, niet door witheid.

Laten we beginnen met de term wit privilege. Een privilege is een voorrecht, een op geen enkele verdienste gebaseerde uitzonderingspositie. Er zijn heel veel mensen die een geprivilegieerd bestaan leiden. Dat hebben ze onveranderlijk te danken aan hun rijkdom, hun familie, hun connecties en/of aan hun zakelijke dan wel politieke macht en meestal een combinatie daarvan. Inderdaad is de kans in Europa en de Amerika’s groot dat zulke mensen een blanke huid hebben of dat dit blanke in hun raciale mix een overheersende rol speelt. In Afrika en Azië ligt het anders.

Dit is historisch verklaarbaar. Daar hoeven we in dit verband niet op in te gaan. 

Het gaat echter steevast om minderheden onder de blanken. De overgrote meerderheid van die blanken leidt helemaal niet zo’n geprivilegieerd bestaan. Zij zijn net zo goed het slachtoffer van uitbuiting en ontrechting. Alle andere personen op de wereld die daar eveneens onder lijden, zijn hun natuurlijke bondgenoten. Welke raciale afkomst ze ook hebben.

Wel is het zo dat blanken het in bepaalde delen van de wereld gemakkelijker hebben om de rechten van de mens en burger, die het erfgoed van de totale mensheid zijn, daadwerkelijk te genieten. Zij zijn dan niet geprivilegieerd, de mensen van kleur zijn ontrecht. Zij moeten net als de blanken in staat gesteld worden om hun rechten ten volle te genieten. Dit vereist zware en hardnekkige politieke strijd zeker omdat vijanden van gelijke rechten voor iedereen racistische argumenten gebruiken om verdeeldheid te zaaien onder hun slachtoffers en om de uitbuiting van personen van kleur een extra accent te geven. Dat werkt tot nog toe heel goed. Een voorbeeld slechts: verreweg de meeste soldaten aan de zuidelijke kant in de Amerikaanse burgeroorlog, zouden zich van hun levensdagen niet het bezit van maar een enkele slaaf hebben kunnen veroorloven. Toch vochten ze zich bij tienduizenden dood voor de minderheid der plantagehouders.

Toch brengen de beide termen witheid en wit privilege het kwaad in de wereld rechtstreeks in verband met een blanke huidskleur. De aanhangers beweren wel dat ze er iets anders mee bedoelen en individuele blanken niets kwalijk nemen omdat die er niet verantwoordelijk voor kunnen worden gesteld, maar toch is dit verband door de keuze van deze specifieke termen zonneklaar. Je hebt daarom de kans dat blanken op grote schaal in deze theorie gaan geloven. De conclusie die zij eruit trekken zal dan vaak zijn dat zij inderdaad iets te verliezen hebben. Dat alle blanken gemeenschappelijke belangen hebben. Zo kan het gebeuren dat techmiljardair Elon Musk in Londen honderdduizend blanke armoedzaaiers tot extase brengt met racistische parolen. Witheid en wit privilege zijn niet alleen slecht doordachte begrippen. Ze zijn ook zaadjes voor een rassenoorlog.

Jason Arday is dubbel het slachtoffer geworden: eerst omdat iedereen zijn successen kritiekloos vierde vanwege zijn huidskleur én vanwege zijn aandoening, namelijk autisme. Toen hij ontmaskerd was, stonden huidskleur en aandoening opnieuw centraal. Zij werden nu tégen hem gebruikt.  Zijn wanhoopsdaad heeft waarschijnlijk net zo goed het nodige te maken met het feit dat veel critici zijn geval misbruikten om alle wetenschap, geproduceerd door personen van kleur, verdacht te maken. Hij ging zich zelf ook het pars pro toto voelen van de hele zwarte gemeenschap, hoe onzinnig dat ook is. Een blanke fraudeur - nogmaals - zal immers nooit worden afgeschilderd als een typisch vertegenwoordiger van zijn ras. Dáárom kon Arday niet meer met zijn falen leven. Dat hij nu met een beroep op witheid door sommigen wordt verdedigd, besmeurt zijn nagedachtenis des te meer.

Nu zal men ongetwijfeld tegenwerpen dat alleen een persoon met wit privilege een stuk als dit kan schrijven. Daarmee is de cirkelredenering dan gesloten en bijt het beest in zijn eigen staart. Het is krek hetzelfde als: “Door niet in God te geloven bewijs je eens te meer dat je een aanhanger bent van de duivel”. Met deze truc haal je altijd je eigen gelijk maar het is de vraag of je het van anderen zult krijgen

De begrippen witheid en wit privilege zijn misleidend en hinderen de strijd tegen het racisme.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo’n schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: Jelle van Baardewijk, denker of dwaallicht?