De arrogantie van de macht

Mark Rutte was verhinderd omdat hij in Gent zijn geestverwanten moest steunen in hun verkieizingsstrijd. Daarom liet hij zich vervangen door zijn tweede man. De overige partijen weigerden daarop hun lijsttrekker te sturen. Witteman moest het doen met allemáál nummers twee. Daar nam hij terecht geen genoegen mee: het grote lijsttrekkersdebat dat woensdagavond alleen maar uitgesteld leek, gaat definitief niet door.

Paul Witteman is ervan overtuigd dat Rutte echt zijn afspraak met de vrienden van de VLD in Gent niet af kon zeggen. Dat is voor de andere partijen echter geen reden om dan ook maar hun politieke leiders in huis te houden. Dat zou misplaatste ijdelheid zijn. Daar heeft men in Den Haag weliswaar veel last van, maar zo ver gaat het niet. De partijleiders hoopten dat het sturen van de nummer twee tot afblazen van het hele debat zou leiden.

We hebben in de hele vaderlandse geschiedenis maar één kabinetsformateur gehad die de achterkamertjestraditie doorbrak. Dat was Jaap Burger die werkte met open brieven aan de politici die hij samen wilde brengen in een progressieve regering. Zo kwam het kabinet Den Uijl in ongekende openheid tot stand. Door die brieven – ze kwamen allemaal in de krant – voelden de kiezers zich betrokken bij de formatie.

Dat experiment is nooit herhaald. Na Jaap Burger werkten  de informateurs en de formateurs weer achter hermetisch gesloten deuren. De kiezer had zijn zegje gedaan. De grote heren en die enkele dame tussen hen zouden het onderling wel bedisselen.

Door het lijsttrekkersdebat te torpederen laten de corifeeën van de Nederlandse politiek – ook Alexander Pechtold, ook Femke Halkema – zien dat zij instinctmatig voor de achterkamertjes kiezen en niet voor de openheid, dat – als puntje bij paaltje komt – oude Haagse mores zich doen gelden dan de tot en met woensdag zo uitgevente afkeer van oude politiek en versleten beleid. Zij hadden kans om een eerste verantwoording af te leggen over wat zij met hun zetels van plan waren. Zij onttrokken zich daar onmiddellijk aan.

Dat is met de huidige crisis van de politiek een uiterst ongewenste zaak. Je zou er als bezorgde burger de indruk aan kunnen overhouden, dat de dertig procent thuisblijvers ditmaal wel gelijk hadden. En dat waren er al ongehoord veel. Of dat de enige die zich op de uitslagenavond wel aan de debattafel meldde, een uitzondering is op de regel van de Haagse politiek. Dat je aan de ene kant Geert Wilders hebt en aan de andere kant de arrogantie van de macht.

Aan die gevaarlijke misvatting heeft de Haagse politiek vandaag opnieuw voedsel gegeven.