De Amerikanen koloniseren onze geschiedenis, toont dit nieuwe heldenepos dat relevanter is dan The Odyssey

Terwijl de media, opgejut door een uitgekiende pr-campagne, niet uitgepraat raken over The Odyssey, gaat er een minstens zo spectaculair heldenepos in première dat door diezelfde media vrijwel wordt genegeerd. Terwijl ik bij die laatste drie uur lang op het puntje van mijn bioscoopstoel zat, in tegenstelling tot bij The Odyssey. Voor die scheve verhouding is maar één verklaring: de verstikkende dominantie van de Amerikanen over onze cultuur.

De Gaulle: Résistance, de duurste productie uit de Franse filmgeschiedenis, is het eerste deel van een tweeluik over de beroemde generaal waarvan iedereen de naam kent maar waarvan vrijwel niemand weet wie hij was. Dat laatste geldt zelfs voor de mensen die hem gekend hebben. De Gaulle leidde het Franse verzet in de Tweede Wereldoorlog en verzette zich nadat de nazi’s verslagen werden tegen de Amerikaanse hegemonie. Later werd hij president en maakte van Frankrijk een zelfstandige kernmacht buiten het commando van de NAVO. Zonder hem zou Europa er nu anders uit gezien hebben.

De film opent met een even spectaculaire als veelbetekenende scène. De Duitsers hebben Nederland en België veroverd en rukken op naar Parijs. Het Franse leger slaat bij Montcornet in Noord-Frankrijk op de vlucht voor de overmacht maar generaal De Gaulle wil van geen wijken weten. In een ronduit potsierlijk ogende scène rijdt hij in zijn limousine de tanks van de vijand tegemoet. Vervolgens geeft hij zijn manschappen instructies hoe ze de Duitse tanks moeten uitschakelen. Dat lijkt onmogelijk maar... verdomd.

Daarmee is de toon gezet. De Gaulle is een rare snuiter met een kijk op de zaken die bizar klinkt maar later toch niet zo gek blijkt. Dat is historisch ook juist. Hij was woest over de Franse capitulatie en week uit naar Londen waar hij het Vrije Franse Leger oprichtte. Regisseur Antonin Baudry, voormalig diplomaat, legt het in een interview met het Parool uit:

“De geschiedenis heeft hem gelijk gegeven, maar aan het begin van de oorlog werd hij voor gek verklaard. En ook niet onterecht, want hij had geen van de kwaliteiten die nodig waren voor wat hij wilde doen. Hij wilde een leider voor de Fransen zijn, maar niemand in Frankrijk kende hem. Hij wilde vechten, maar hij had geen leger. Hij wilde de Britten overtuigen van zijn plan, maar sprak geen woord Engels. Hij wilde meespelen op het hoogste politieke niveau, maar hij had geen politieke ervaring. En toch hield hij vol – en gelukkig maar.”

Mocht je het niet weten, de Franse maarschalk Pétain, een held uit de Eerste Wereldoorlog, greep de macht en capituleerde voor de nazi’s. Hij verdeelde Frankrijk in tweeën. Het noorden was voor Hitler, zelf heerste hij als collaborateur over het zuiden, vanuit de nieuwe hoofdstad Vichy. Verzet werd niet geduld. De Gaulle werd bij verstek ter dood veroordeeld.

Het land werd ook geestelijk in tweeën verdeeld, een aanzienlijk deel van de bevolking collaboreerde met de Duitsers terwijl een groot deel juist in verzet ging. Dat verzet bestond uit een hele reeks groepen, van conservatieve royalisten die de monarchie wilden herstellen tot communisten die een heel andere wereld voorstonden. Ja, dat doet denken aan bijvoorbeeld de situatie in Iran nu. Zoals de rol van De Gaulle destijds doet denken aan die van Zelensky nu. Een scène waarin De Gaulle openlijk wordt bespot door Britse kabinetsleden roept meteen associaties op met de beruchte vernederende taferelen toen Zelensky op bezoek ging bij Trump in het Witte Huis.

In de bijna drie uur durende film wordt in een razend en meeslepend tempo het verloop van de geschiedenis verteld. Ik kwam allemaal zaken te weten die mij volslagen onbekend waren. De naam Bar Hakeim bijvoorbeeld ken ik alleen als metrostation in Parijs. Het blijkt een plek in Algerije waar 3000 militairen van het leger van Vrije Fransen, samen met 1000 joodse vrijwilligers, het opnamen tegen de nazi’s. Ze werden kansloos geacht tegen het Afrikakorps van veldmaarschalk Rommel maar wisten met ongekende moed de Duitse opmars te vertragen. Het zou een beslissende ontwikkeling in het verloop van de oorlog worden. Met die slag eindigt het eerste deel. Het tweede deel van de film, De Gaulle: Liberté, gaat volgende maand in première.

In Londen wordt De Gaulle begroet door gevluchte Fransen die tot mijn verbazing geen woord Frans spreken. Het blijken Bretons te zijn. Bretagne, daar komen natuurlijk ook de Galliërs uit de stripboeken van Astérix vandaan die zich verzetten tegen de Romeinse bezetter. Diezelfde geest zie je terug in deze film en gaandeweg begreep ik ook wat hun échte toverdrank is. Het sterke van Frankrijk is dat het niet alleen een land, een territorium, is maar ook een idee. In Nederland wordt al gauw spottend gedaan over ideeën - daarom hebben we ook amper filosofen - maar de Fransen zijn daar sterk in. En een idee is iets waar je mee kunt overwinnen. La France leeft in het hoofd als ideaal, dat voor veel meer staat dan een grondgebied, Het is een levenshouding en -wijze. Op de aftiteling zag ik dat de film is gebaseerd op een Britse biografie over De Gaulle met de titel ‘A Certain Idea of France’. De Gaulle zag zichzelf als de verpersoonlijking van het land - ‘Frankrijk, dat ben ik’, waar kennen we dat van? - maar het is daarmee ook een biografie van de Franse natie. Door de Fransen is de film met groot enthousiasme ontvangen, hele generaties hadden inmiddels geen idee meer wie deze man was.

De historische gebeurtenissen hebben allemaal plaatsgevonden maar Baudry heeft ook persoonlijke verhaallijnen toegevoegd om de geschiedenis te kunnen vertellen. Dat zijn overigens niet de bekende Hollywood-clichés. Wat daarnaast opvallend is, is dat de film erg grappig is. De Gaulle, die sociale vaardigheden niet tot zijn kwaliteiten kon rekenen, wordt daarbij op schitterende wijze vertolkt door Simon Arbakian, een Fransman met een Libanees-Armeense achtergrond. Verder wil ik er niet te veel over vertellen om je het plezier van de verrassing niet te ontnemen.

De film gaat over de rol van De Gaulle tijdens de Tweede Wereldoorlog. Frankrijk was toen nog een wereldrijk, de generaal zag dat hij kon winnen omdat slechts een klein deel van het imperium veroverd was. Zijn leger bestond voor het grootste deel uit soldaten van de koloniën. De Afrikanen moesten stoppen bij de stadsrand van Parijs omdat de Amerikanen hen niet in beeld wilden hebben in de journaals over de overwinning. Dat zit niet in deze film maar wel wordt duidelijk dat de Amerikanen niet zulke prettige bondgenoten waren als ons in al die andere films altijd wordt verteld. Na de oorlog is er nog van alles gebeurd, dat een smet wierp op de reputatie van De Gaulle, zoals de verschrikkelijke koloniale oorlog in Algerije. De Gaulle erkende uiteindelijk de onafhankelijkheid van Algerije, waarop extreemrechtse Fransen verscheidene moordaanslagen op hem pleegden.

De Gaulle was ook degene die als president met een beroemde tv-toespraak de studentenopstand van Mei ‘68 wist te bedwingen. De filosoof Jean-Paul Sartre haatte hem en stelde hem op één lijn met collaborateur Pétain. Voor Nobelprijswinnaar Albert - De Vreemdeling - Camus was hij daarentegen een held. En Régis Debray, cultuurminister en bevriend met Che Guevarra, herzag later zijn aanvankelijk negatieve oordeel. Volgens hem is De Gaulle een inspirerende leider voor de 21e eeuw, onder meer omdat hij iets door had dat links over het hoofd zag: het wezenlijke belang van soevereiniteit. De katholieke De Gaulle laat trouwens ook zien dat je heel goed conservatief én antifascistisch kunt zijn, iets wat huidige rechtse leiders lijken te zijn vergeten. Ook in die zin is de film die gaat over het belang van verzet erg actueel.

Ik stuitte bij wat rondlezen na de film op nog wat anders interessant: de kritische houding van De Gaulle ten opzichte van Israël. Het leverde hem - surprise! - beschuldigingen van antisemitisme op maar hij voorzag al in de jaren ‘60 dat de joodse staat zou veranderen in een monster als ze haar politiek niet zou wijzigen. Ook dat had hij eerder door dan alle anderen.